thumb|250px|Wyłożona poduszkami loża cesarska w cyrku (fragment obrazu J. Siemiradzkiego Pochodnie Nerona) Pulvinar (pulwinar) (pulvinar, pulvinarium od łac. pulvīnŭs – poduszka) – termin stosowany przez starożytnych Rzymian w dwojakim znaczeniu.
Pierwotnie określano tak paradną poduszkę rytualną (pulvīnārĭŭm), przeznaczoną do umieszczania na niej wyobrażeń bogów dla ich symbolicznego współuczestniczenia w „świętej uczcie” (lectisternium) i gdy odprawiano modły błagalne (supplicationes). Używano jej też dla ich procesyjnego obnoszenia (pompa) na noszach (tensae) przed rozpoczęciem wielkich przedstawień cyrkowych. Swetoniusz odnotowuje w Żywotach cezarów, że pulvinar przyznano także portretowej podobiźnie Juliusza Cezara (Żywoty cezarów, Boski Juliusz 76)Gajusz Swetoniusz Trankwillus: Żywoty cezarów, dz. cyt. s. 87.. W użytku codziennym nazwę tę jednak odnoszono również do poduszki wezgłowia w lektyce osłoniętej firankami (vela) i baldachimemOktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 466..
Wtórnie terminem tym określano także reprezentacyjną i luksusową lożę (wyłożoną poduszkami), przeznaczoną dla cesarskiej rodziny w Wielkim Cyrku, a mającą bezpośrednie połączenie z cesarskim pałacem na Palatynie. Jako pierwszy kazał ją wznieść dla siebie, swej rodziny i zapraszanych gości cesarz August, o czym polecił także wspomnieć w opisie swych dokonań – Res gestae divi Augusti (Monumentum Ancyranum)Jérôme Carcopino: Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 205.. Swetoniusz wzmiankuje w jego biografii, iż widowisku na arenie przypatrywał się z pulwinaru (spectabat ex pulvinari; Żywoty cezarów, Boski August 45,1)Swetoniusz: Żywoty cezarów, dz. cyt., s. 140..
Źródło pisane (jeden z komentarzy Serwiusza) wskazuje, że określenie to mogło być używane również w odniesieniu do świątyni bóstwaDer Kleine Pauly. Lexikon der Antike. T. 4. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 1242..
Przypisy
Bibliografia Jean-Claude Fredouille: Słownik cywilizacji rzymskiej. Katowice: Wyd. „Książnica”, 1996, s. 236-237, Friedrich Lübker’s Reallexikon des classischen Alterthums für Gymnasien. Wyd. 6. Leipzig: B.G. Teubner, 1882, s. 984 Gajusz Swetoniusz Trankwillus: Żywoty cezarów. Przeł. Janina Niemirska-Pliszczyńska. Wyd. 3. Wrocław: Ossolineum, 1965
Kategoria:Kultura starożytnego Rzymu Kategoria:Życie codzienne w starożytnym Rzymie