Karol Staliński (, ur. 21 kwietnia 1835 w Biskupcu, zm. 5 marca 1911 we Fromborku) – warmiński duchowny katolicki, kanonik kapituły warmińskiej we Fromborku, budowniczy kościoła i pierwszy proboszcz parafii w Prabutach.
Życiorys lewo|mały|Kościół w Prabutach (1899), wieżę dobudowano w 1903 roku lewo|mały|Kościół w Sztumie po rozbudowie lewo|mały|Grób ks. Stalińskiego, w tle Grupa Ukrzyżowania J. Seitza (2018) lewo|mały|Jedyny niezachowany nagrobek w 1. rzędzie – ks. Stalińskiego (2022) Urodził się 21 kwietnia 1835 roku w Biskupcu Reszelskim, w rodzinie organisty Floriana i Rozalii z domu Jagielki. Miał brata Sylwestra (1840–1917), który również został kapłanem w diecezji warmińskiej. Karol maturę uzyskał na Wielkanoc 1858 w gimnazjum w BraniewieZeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Beiheft 8, Anhang, 1990, Anhang, Abiturientenverzeichnis des Gymnasiums 1816–1859 , str. 112., następnie wstąpił do znajdującego się nieopodal gimnazjum seminarium duchownego. W 1861 otrzymał tonsurę, 5 kwietnia 1862 święcenia subdiakonatu, 14 czerwca diakonatu i 3 lipca 1862 przyjął święcenia kapłańskie. Był wikariuszem w Gietrzwałdzie i w kościele św. Trójcy w Kwidzynie. Od 11 kwietnia 1867 był kuratusem diaspory katolickiej w Prabutach, która posiadała tylko kaplicę na przedmieściu suskim. Jeszcze w tym samym roku zakupił działkę przy drodze do Susza, na której utworzył cmentarz grzebalny, który poświęcił 14 listopada tego rokuAntoni Tadeusz Klejnowski Z historii parafii w Prabutach (sylwetki proboszczów), w: Gazeta Prabucka, marzec 2002Andrzej Kopiczko Krosno koło Ornety. Dzieje i mieszkańcy, Bernardinum, Pelplin 2020, s. 357Andrzej Kopiczko, Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945, część 2: Słownik, Wydział Duszpasterski Kurii Metropolitalnej Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 2003, s. 271–272..
Biskup Krementz widząc energiczną działalność ks. Stalińskiego, która ożywiła życie religijne katolików w Prabutach, w 1870 wystąpił z wnioskiem do ministra ds. wyznań o zgodę na erygowanie parafii. Gdy cesarz Wilhelm I Hohenzollern w dniu 28 sierpnia 1870 zaakceptował wniosek, 15 września 1870 Philipp Krementz erygował w Prabutach parafię pod wezwaniem św. Wojciecha i włączył ją do dekanatu sztumskiego. Parafia katolicka dynamicznie się rozwijała. W roku 1880 w mieście było już 600 wiernych na 4300 mieszkańców miejscowości. 22 czerwca 1875 ks. Staliński uzyskał zezwolenie władz pruskich na budowę świątyni. Prace rozpoczęto 21 czerwca 1876 na działce przekazanej nieodpłatnie w tym celu przez miasto. Ksiądz Staliński wykazywał się przy tym dużą charyzmą w konsolidacji lokalnej wspólnoty katolickiej oraz kreatywnością w pozyskiwaniu funduszy na budowę, wykorzystując różne środki docierania do darczyńców – również poprzez gazety i czasopisma. Dzięki temu jego prośby o wsparcie materialne prabuckiej placówki duszpasterskiej docierały nie tylko do ludności diecezji warmińskiej, ale również do wiernych spoza granic lokalnego Kościoła.
Świątynia została wzniesiona z czerwonej cegły w stylu neogotyckim i zgodnie z tradycją – orientowana. Kruszec na dzwony podarował cesarz Wilhelm I ze zdobytych armat w wojnie francusko-pruskiej (1870–1871). 2 maja 1878 biskup Kremenz poświęcił ukończoną świątynię „na cześć i chwałę Najświętszej Panny Maryi i świętego Wojciecha, Biskupa i Męczennika, Apostoła Prus”. Ks. Staliński, mianowany proboszczem parafii już w 1874 roku, odprawiał w kościele msze św. z kazaniami w języku polskim i niemieckim na przemian. Ponadto 16 sierpnia 1869 założył przy parafii prywatną szkołę katolicką. W 1888 naukę w niej pobierało 57 uczniów. W 1892 zmieniono status tej szkoły z prywatnej na publicznąMarek Jodkowski Prabuckie czasy księdza Carla Stalinskiego, w: Studia Elbląskie 15, 75–87 2014.
Ks. Staliński pozostawał w Prabutach do 3 lipca 1890, kiedy to został mianowany proboszczem w Sztumie, po śmierci tamtejszego kaznodziei Petera Gaeblera. Już od dłuższego czasu starano się tam o rozbudowę świątyni, jednak władze w okresie kulturkampfu patrzyły na to nieprzychylnym okiem, bowiem parafia miała wówczas w przeważającej części polski charakter, o czym świadczy fakt, iż tylko w co trzecią niedzielę odprawiane były msze św. w języku niemieckim. Ks. Staliński miał już spore doświadczenie jako budowniczy kościoła w Prabutach, poza tym władze pruskie były mu przychylne, czego dowodem były nadane mu odznaczenia państwoweJanusz Ryszkowski Jak rozbudowano kościół św. Anny w: Informator miasta i gminy Sztum, grudzień 2015. W latach 1899–1901 kościół św. Anny przeszedł poważną przebudowę (kościół częściowo rozebrano i przedłużono o 10 metrów), a w 1901 zakupiono nowe organy do świątyni firmy TerletzkiWacław Bielecki Organy kościoła św. Anny w Sztumie w: Prowincja : kwartalnik społeczno-kulturalny Dolnego Powiśla i Żuław, nr 2 (4) 2011. Ponadto zasługą księdza było utworzenie w mieście domu dla sierotDie Presse: Ostmärkische Tageszeitung Anzeiger für Stadt und Land, s. 2 Provinzialnachrichten, 9 marca 1911. W Sztumie ks. Staliński pełnił posługę do 22 kwietnia 1908 rokuJan Wiśniewski Budowa kościoła św. Wojciecha w Prabutach (1876–1878) Studia Elbląskie 3, 85–95, 2001.
W 1908 władze diecezjalne uhonorowały go tytułem kanonika warmińskiego oraz kanonią we Fromborku. 26 listopada 1908 brał udział w wyborze nowego biskupa po śmierci Andreasa ThielaJulian Wojtkowski Dzieje Kapituły Warmińskiej (1772–1945) Studia Warmińskie XXXII (1995). Był także prefektem fundacji Potockiego. Za swoje zasługi został odznaczony orderami Orła Czerwonego IV i III klasy.
Zmarł wieczorem 5 marca 1911 roku we Fromborku na zawał serca. Pochowany został na Cmentarzu Kanoników. Był to pierwszy pochówek na nowo utworzonym cmentarzu, gdyż w podziemiach katedry nie było już miejsca na kolejne pochówkiJagoda Semków Cmentarz kapitulny we Fromborku, w: Ochrona Zabytków, Tom 51, Numer 3 (202) (1998) s. 228-232.
Przypisy
Kategoria:Niemieccy duchowni katoliccy Kategoria:Warmiacy Kategoria:Kanonicy warmińscy Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Ludzie urodzeni w Biskupcu Kategoria:Ludzie związani z Prabutami Kategoria:Ludzie związani ze Sztumem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Kanoników we Fromborku Kategoria:Urodzeni w 1835 Kategoria:Zmarli w 1911 Kategoria:Absolwenci gimnazjum w Braniewie