thumb|Siedziba Sądu Grodzkiego w Częstochowie i Wydziału Zamiejscowego Sądu Okręgowego w Piotrkowie w okresie międzywojennym Sąd Okręgowy w Częstochowie – organ wymiaru sprawiedliwości z siedzibą przy ul. Dąbrowskiego 23/25 w CzęstochowieStrona Sądu Okręgowego w Częstochowie.

Status prawny Sąd okręgowy jest państwową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. W polskim wymiarze sprawiedliwości jest zasadą, że w pierwszej instancji orzeka sąd rejonowy, natomiast sąd okręgowy orzeka jako sąd pierwszej instancji tylko w sprawach o zbrodnie i niektóre występki. Na wniosek sądu rejonowego sąd apelacyjny może przekazać sądowi okręgowemu do rozpoznania w I instancji sprawę o każde przestępstwo ze względu na szczególną wagę lub zawiłość tej sprawy.

Sąd Okręgowy w Częstochowie stanowi element władzy sądowniczej sprawującej wymiar sprawiedliwości na podstawie Konstytucji RP. Sposób organizacji Sądu reguluje ustawa o ustroju sądów powszechnychUstawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (), w skrócie u.s.p., a także akty wykonawczeW szczególności rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (), zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz. Urz. MS z 2019 r. poz. 138) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie nadzoru administracyjnego nad działalnością administracyjną sądów powszechnych ().

Okręg Częstochowski Okręg Częstochowski leży w apelacji katowickiej. Sądowi Okręgowemu w Częstochowie podlegają 3 sądy rejonoweStrona Sądu Okręgowego w Częstochowie.: Sąd Rejonowy w Częstochowie – (miasto Częstochowa, wszystkie gminy powiatu częstochowskiego oprócz gmin Dąbrowa Zielona, Koniecpol, Lelów i Przyrów oraz wszystkie gminy powiatu kłobuckiegoStrona Sądu Okręgowego w Częstochowie) Sąd Rejonowy w Lublińcu – (wszystkie gminy powiatu lublinieckiego) Sąd Rejonowy w Myszkowie – (wszystkie gminy powiatu myszkowskiego, gminy Dąbrowa Zielona, Koniecpol, Lelów i Przyrów z powiatu częstochowskiego oraz gminy Irządze, Kroczyce, Szczekociny i Włodowice z powiatu zawierciańskiego)

Struktury organizacyjne Sądy okręgowe funkcjonują w strukturach sądów powszechnych, które rozstrzygają wszelkie sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, które nie są zastrzeżone dla innych sądów.

W Sądzie Okręgowym w Częstochowie utworzone zostały następujące wydziałySąd Okręgowy – struktura organizacyjna: Wydział I Cywilny – do zakresu działania należy rozpoznawanie w I instancji spraw cywilnych i rodzinnych. W ramach wydziału działa Sekcja do Rozpoznawania Spraw o Rozwód i Separację oraz Spraw o Ubezwłasnowolnienie Wydział II Karny – wydział do spraw z zakresu prawa karnego w pierwszej instancji oraz rozpoznawania spraw z ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznanie na nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległości bytu Państwa Polskiego. Wydział III Penitencjarny i Nadzoru nad wykonaniem orzeczeń karnych – do spraw penitencjarnych i nadzoru nad sądowym postępowaniem wykonawczym w sprawach z zakresu prawa karnego. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – do zakresu działania należy rozpoznawanie spraw z zakresu prawa pracy rozpoznawanych w I i II instancji oraz rozpoznawanie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i w sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych jest w zasadzie bezpłatne (art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).Wyjątek stanowi sytuacja, gdy w procesie ZUS reprezentowany jest przez radcę prawnego. Zakład może wówczas wystąpić o zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Strona przegrywająca proces, ponosi koszty. Wydział V Gospodarczy – do zakresu działania należy rozpoznawanie w I i II instancji spraw gospodarczych. Wydział VI Cywilny Odwoławczy – do zakresu działania należy rozpoznawanie w II instancji spraw cywilnych oraz spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, postępowania w stosunku do osób uzależnionych od alkoholu oraz postępowania w sprawach nieletnich. Wydział VII Karny Odwoławczy – do zakresu działania należy rozpoznawanie w II instancji spraw z zakresu prawa karnego, spraw o wykroczenia i spraw przeciwko nieletnim o popełnienie czynu karalnego, jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek poprawczy lub gdy środek odwoławczy zawiera wniosek o orzeczenie środka poprawczego.

Historia Sądu Sąd Okręgowy w Częstochowie został utworzony na podstawie przepisów tymczasowych o urządzeniu sądownictwa w Królestwie Polskim z dnia 19 sierpnia 1917 rokuDz.Urz. Departamentu Sprawiedliwości Tymczasowej Rady Stanu, 1917, Nr 1, poz. 1. Sąd ten dzielił się na trzy Wydziały: Cywilny, Karny oraz Rejestr Handlowy. Językiem urzędowym był język polski. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę instytucje wymiaru sprawiedliwości zachowały dotychczasowe siedziby i zakres terytorialnyDekret z dnia 7 lutego 1919 roku w przedmiocie dyslokacji sądów (). Sąd Okręgowy w Częstochowie został zlikwidowany z dniem 1 kwietnia 1922 rokuRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1921 roku w przedmiocie zmiany właściwości terytorialnej sądów apelacyjnych i sądów okręgowych na terenie byłego Królestwa Polskiego ().

Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928() został powołany do życia Wydział Zamiejscowy w Częstochowie Sądu Okręgowego w Piotrkowie. Obejmował swym zasięgiem terytorialnym okręgi sądów grodzkich w Częstochowie, Janowie, Kłobucku i Krzepicach. Wydział Zamiejscowy dzielił się na 3 Wydziały: Cywilny, Karny i Rejestr Handlowy. Instancją odwoławczą był Sąd Apelacyjny w Warszawie. W 1936 Wydział przeniósł się z lokalu przy III Alei 51 do budynku na rogu ul. Dąbrowskiego i Racławickiej. Wydział Zamiejscowy w Częstochowie Sądu Okręgowego w Piotrkowie zakończył swą działalność z chwilą wybuchu II wojny światowejStrona Sądu Okręgowego w Częstochowie. Historia Sądu. 25 listopada 1939 roku Niemcy wznowili funkcjonowanie Sądu Okręgowego w Częstochowie.

Z dniem 1 maja 1946 roku utworzono Sąd Okręgowy w Częstochowie. Na terenie okręgu znajdowały się sądy grodzkie w Wieluniu, Wieruszowie, Brzeźnicy, Częstochowie, Kłobucku, Krzepicach, Pławnie, Radomsku, Koziegłowach, Zawierciu i ŻarkachRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 kwietnia 1946 r. w sprawie utworzenia Sądu Okręgowego w Częstochowie i w sprawie przeniesienia części ksiąg hipotecznych z wydziałów hipotecznych Sądów Okręgowych w Kaliszu, Piotrkowie i Sosnowcu do wydziału hipotecznego Sądu Okręgowego w Częstochowie ().. Z dniem 1 stycznia 1951 r. zniesiono dotychczasową strukturę sądową i w jej miejsce utworzono Sąd Powiatowy w Częstochowie, dla miasta Częstochowy i powiatu częstochowskiegoRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 1950 r. o dostosowaniu sądów powszechnych do nowych przepisów ustrojowych i o zniesieniu sądów zbędnych ().. Podlegał on Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach. 1 czerwca 1975 r. utworzono Sąd Wojewódzki w CzęstochowieRozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 31 maja 1975 r. w sprawie utworzenia sądów wojewódzkich i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ().

Sąd Okręgowy w Częstochowie przy ul. Dąbrowskiego został utworzony 1 stycznia 1999Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych ()Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (, ze zm.). Został przekształcony z działającego w tym miejscu Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie. Pierwotnie obejmował swą właściwością miejscową Sądy Rejonowe w Częstochowie, Lublińcu, Myszkowie i OleśnieRozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (). Od 2001 r. w okręgu częstochowskim funkcjonowały sądy rejonowe w Częstochowie, Myszkowie i ZawierciuRozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 18 maja 2001 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (), a z dniem 1 stycznia 2004 r. obszar właściwości miejscowej Sądu Okręgowego w Częstochowie został rozszerzony o Sąd Rejonowy w LublińcuRozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie utworzenia sądów rejonowych w Miliczu, Mrągowie, Rykach i Wschowie oraz zmiany rozporządzenia w sprawie sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (). W 2011 r. uroczyście otwarto nową siedzibę sądu (przylegającą do dawnego budynku). Z dniem 1 kwietnia 2022 r. utworzono Sąd Okręgowy w Sosnowcu, który przejął pod swoją jurysdykcję rejon Zawiercia i powiatu zawierciańskiego.

Prezesi Sądu: 1917–1922 – Mieczysław Kokowski 1998–2003 – Maciej Pacuda 2003–2009 – Hanna Morejska 2009–2015 – Robert Grygiel 2015–2018 – Adam Synakiewicz 2018– nadal – Rafał Olszewski

Zobacz też Sądownictwo II Rzeczypospolitej

Przypisy

Kategoria:Sądy okręgowe w Polsce Kategoria:Sądy okręgowe II Rzeczypospolitej Kategoria:Częstochowa