Trałowce projektu 266M (ME) – seria trałowców morskich konstrukcji radzieckiej z końcowego okresu zimnej wojny. Nosiły niejawną nazwę kodową typu Akwamarin, a w kodzie NATO oznaczone były jako Natya. Budowane od lat 70. dla marynarki ZSRR w wersji 266M, a następnie także w wersji eksportowej 266ME.

Historia Trałowce projektu 266M stanowiły dalsze rozwinięcie okrętów projektu 266, zaliczane do trzeciego pokolenia radzieckich powojennych trałowców. W stosunku do projektu 266 zwiększono rozmiary kadłuba – długość wzrosła o prawie 9 metrów (z 52,1 do 61 m), a wyporność o ok. 200 ton, co umożliwiło zastosowanie nowszego wyposażenia. Literą M oznaczano w ZSRR modernizacje bazowego projektu. Projekt zmodernizowanych okrętów powstał w 1965 roku w Zachodnim Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym (Zapadnoje PKB) pod kierownictwem T. Pochoduna, a następnie N. Piegowa. Klasyfikowane były jako trałowce morskie, stanowiąc największe z rosyjskich trałowców. Okręty tego typu stanowiły podstawowy typ morskich trałowców pod koniec istnienia ZSRR i przeznaczone były do poszukiwania i niszczenia min w dalszej i bliższej strefie morskiej, osłony konwojów i operacji desantowych oraz służby patrolowej. Były to jednak typowe trałowce, przeznaczone do niszczenia min po przepłynięciu nad nimi, bez środków do niszczenia min przed okrętem, jakie miały pojawiające się w tym okresie niszczyciele min. W kodzie NATO oznaczone zostały jako typ Natya, jeden okręt proj. 266DM z aluminiowym kadłubem jako Natya II, a radzieckie okręty proj. 266ME, odróżniające się działkami systemu Gatlinga, jako Natya III. Pierwszy okręt „Siemion Roszal” wszedł do służby w 1970 roku.

Zbudowano 31 okrętów projektu 266M dla marynarki ZSRR, w tym 26 zbudowała Stocznia Średnio-Newska (Sriednie-Niewskij Sudostroitielnyj Zawod) w Lenigradzie, a pięć stocznia w Chabarowsku (Chabarowskij Sudostroitielnyj Zawod). Jeden dalszy („Striełok”) ukończono jako okręt poszukiwawczo-badawczy proj. 02666 . Dla Indii zbudowano 12 trałowców proj. 266ME, dla Libii – 8, dla Syrii – 1. Zbudowano także po jednym trałowcu dla Jemenu i Etiopii. Według części źródeł, jeden radziecki trałowiec proj. 266 sprzedano dla WietnamuWedług , ex „Mina”. Brak jednak danych takiego trałowca radzieckiego w szczegółowym spisie w i brak takiego wietnamskiego trałowca w i . Dla Wietnamu budowano też pięć trałowców proj. 266ME, lecz zamówienie anulowano i cztery weszły w skład floty radzieckiej (w tym jeden ukończony jako zmodyfikowany proj. 02668), a piąty rozebrano.

Opis Okręty miały kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym ciągnącym się na ok. 2/3 długości. Kadłub wykonany był ze stali małomagnetycznej. Dziobnica była silnie wychylona, a pokład na dziobie i rufie wznosił się. Rufa była pawężowa. Dwukondygnacyjna nadbudówka z oszklonym zakrytym pomostem dowodzenia była silnie wysunięta do przodu, a na jej dachu w tylnej części był pojedynczy maszt kratownicowy. Pojedynczy komin znajdował się nieco za środkiem długości okrętu. Na dziobie przed nadbudówką oraz na końcu śródokręcia – na skraju wydłużonego pokładu dziobowego znajdowały się umieszczone na podwyższeniach wieżyczki działek AK-230. Na rufie, pod końcem pokładu dziobowego, była obudowana wciągarka trałowa.

Wyporność standardowa okrętów proj. 266M wynosiła 715 ton, a pełna 770 ton, natomiast dla proj. 266ME standardowa 745 ton i pełna 800 tonTak , natomiast podaje 745 / 800 ton dla trałowców projektów 266M i ME.. Długość okrętów wynosi 61 m, a szerokość 10,2 m. Średnie zanurzenie wynosi 2,9 m, podawane jest też zanurzenie 3,5 m. Załogę stanowiło 68 ludzi, w tym 6 oficerów.

Siłownię stanowiły dwa silniki wysokoprężne M-503M o mocy łącznej 5000 KM. Napędzały one dwie śruby o regulowanym skoku w dyszach Korta. Prędkość maksymalna wynosiła 16,5 węzła, a ekonomiczna 12 wWedług i , prędkość maksymalna 17 węzłów.. Zasięg przy prędkości ekonomicznej 12 w wynosił 2000 mil morskich, a według innych źródeł 1500 Mm z zapasem paliwa 48 ton, a 2700 Mm z maksymalnym. Maksymalny zapas paliwa wynosił 80 ton. Okręty miału autonomiczność 10 dób, a 15 w przypadku proj. 266ME.

Uzbrojenie obronne stanowiły cztery armaty przeciwlotnicze kalibru 30 mm AK-230M w dwóch dwulufowych zamkniętych wieżach na dziobie i rufie, kierowanych radarem MR-104 Rys′. Zapas amunicji wynosił 4200 nabojów lub według innych źródeł 2000 nabojów. Okręty proj. 266ME nowszej budowy dla marynarki Rosji otrzymały zamiast nich dwa sześciolufowe działka rotacyjne kalibru 30 mm AK-306, z zapasem amunicji 4300 nabojów, lecz bez radaru kierowania ogniem, naprowadzane centralnym celownikiem Kołonka-219-1. Zasadnicze uzbrojenie uzupełniały cztery prostsze armaty przeciwlotnicze kalibru 25 mm 2M-3M. Rozmieszczone były w dwóch odkrytych dwulufowych stanowiskach po obu stronach komina, przy czym lewoburtowe umieszczone było z przodu komina, a prawoburtowe z tyłu komina, za łodzią (otrzymały je nie wszystkie trałowce). Zapas amunicji do nich wynosił 2000 nabojów. Obronę przeciwlotniczą na okrętach proj. 266M dopełniały wyrzutnie samonaprowadzających się na podczerwień pocisków przeciwlotniczych bliskiego zasięgu Strieła-2 lub Strieła-3, ale źródła są rozbieżne co do szczegółówNa okrętach proj. 266: według , jedna podwójna wyrzutnia Strieła-3 z 20 pociskami, według dwie ośmioprowadnicowe wyrzutnie z 16 pociskami Strieła bez wskazania typu (ewidentny błąd, gdyż nie są znane ośmioprowadnicowe wyrzutnie), według jedna niesprecyzowana wyrzutnia Strieła-2. Według źródeł zachodnich, niektóre trałowce mają dwie poczwórne wyrzutnie Strieła 2/3 (SA-N-5/8) ().. Na nowszych rosyjskich okrętach proj. 266ME używane były wyrzutnie Igła-1, z 20 pociskamiNa rosyjskich okrętach proj. 266ME: według jedna podwójna wyrzutnia Igła-1 z 20 pociskami, według 20 pojedynczych wyrzutni Igła-1, według jedna niesprecyzowana wyrzutnia Igła-1..

Broń podwodną stanowiły dwie pięcioprowadnicowe wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych kalibru 250 mm z 30 bombami RGB-12. Okręty mogły przenosić i stawiać 8 min UDM, a według innych źródeł 7 min KMD-1000. Według części źródeł mogły też zabierać maksymalnie do 32 bomb głębinowych BB1 w przypadku zadań zwalczania okrętów podwodnych.

Okręty posiadały komplet trałów do niszczenia różnych rodzajów min: trał kontaktowy GKT-2, trał akustyczny AT-3 i trał elektromagnetyczny TEM-3M lub TEM-4. Wyposażenie ponadto stanowił kompleks KIU-3 do wykrywania i niszczenia min dennych, obejmujący holowaną platformę telewizyjno-laserową do wykrywania min i holowany pojazd z bombami do ich niszczenia. Na samej rufie okręty miały dwa charakterystyczne żurawiki KBG-5 do obsługi wyposażenia trałowego. Energię elektryczną zapewniały dwa generatory wysokoprężne po mocy po 200 kW i jeden o mocy 100 kW albo trzy o mocy 200 kW w proj. 266ME.

Okręty były wyposażone w stację hydrolokacyjną do wykrywania min MG-89 i stację hydrolokacyjną MG-35 (w projekcie 266ME: MG-35E). Anteny obu sonarów umieszczone były w wysuwanej opływce pod kadłubem (w rejonie pomostu dowodzenia). Oprócz radaru artyleryjskiego MR-104 Rys′ na szczycie masztu, okręty proj. 266M miały na maszcie radar nawigacyjny Don-2, a niektóre dodatkowo radar nawigacyjny firmy Tesla na dachu pomostu bojowego. Wyposażenie stanowiły ponadto: stacja rozpoznania radiotechnicznego Bizan′-4B, stacja zakłóceń aktywnych Tiulpan i system identyfikacji swój-obcy Nichrom-M. Jedyny okręt proj. 02668 otrzymał nowsze wyposażenie, w tym stację hydrolokacyjną Liwadija.

Okręty + Trałowce proj. 266M i pochodnychNazwaProjektNr budowy*Wejście do służbyUwagi, źródło danych / / Siemion Roszal266M 979 5. 09. 1970 FBKontr-admirał Pierszyn266M903 30. 12. 1970 FB → FOSArtillerist266M906 10. 08. 1971 FPMinier266M907 30. 09. 1971 FPRulewoj266M908 20. 10. 1971 FCzTorpiedist266M909 1972 FP → OS-99Kontr-admirał Własow266M910 30. 09. 1972 FPKontr-admirał Choroszchin266M916 20. 10. 1973 FB → FOSRakietczyk266M917 1. 12. 1972 FPSignalszczik266M918 10. 05. 1972 FCzDmitrij Łysow266M919 18. 08. 1973 FBCharkowskij Komsomolec266M920 30. 11. 1973 FCz → „Radist” → „Iwan Gołubiec”Komiendor266M926 30. 06. 1974 FPDiesantnik266M927 10. 06. 1974 FPZienitczyk266M928 10. 08. 1974 FCz, dla Ukrainy w 1996 → „Żowti Wody”Nawodczyk266M929 8. 11. 1974 FCz, między 1982-1992: „Kurskij Komsomolec”, od 1994: „Kowrowiec”Pulemiotczyk266M931 19. 06. 1975 FPTurbinist266M939 30. 12. 1975 FCzDizielist266M940 15. 10. 1975 FCzMaszynist266M946 30. 12. 1975 FPMotorist266M947 30. 06. 1976 FPWsiewołod Wiszniewskij266M948 30. 12. 1976 FP → FCzSnajpier266M949 30. 05. 1976 FCzRazwiedczyk266M950 18. 07. 1977 FCz, dla Ukrainy w 1996 → „Czerkasy”Elektrik266M951 30. 01. 1978 FCz → „Wice-admirał Żukow”Swiazist266M952 10. 06. 1978 FBStriełok266DM026669531980 FCz, ukończony wg proj. 02666 jako okręt doświadczalnyTrał266M66 (Ch) 30. 09. 1972 FOSParawan266M67 (Ch) 31. 10. 1973 FOSJakor′266M68 (Ch) 11. 10. 1974 FOSZapał266M69 (Ch) 28. 11. 1975 FOSZariad266M70 (Ch) 30. 12. 1976 FOSMT-264266ME872 1989 FOSMT-265266ME873 1989 FOSWalentin Pikul266ME878 2001 FPWice-admirał Zacharjin02668879 2009 FCz * Wszystkie zbudowane przez Stocznię Średnio-Newską w Lenigradzie (Petersburgu), oprócz oznaczonych „Ch”, zbudowanych w ChabarowskuFB – Flota Bałtycka, FCz – Flota Czarnomorska, FOS – Flota Oceanu Spokojnego, FP – Flota Północna Pondicherry (M61)266ME 2. 02. 2978 Porbandar (M62)266ME 19. 12. 1978 Bedi (M63)266ME 27. 04. 1979 Bhavnagar (M64)266ME 27. 04. 1979 Alleppey (M65)266ME 10. 06. 1980 Ratnagiri (M66)266ME 10. 06. 1980 Karwar (M67)266ME 14. 07. 1986 Cannanore (M68)266ME 17. 12. 1987 Cuddalore (M69)266ME 29. 10. 1987 Kakinada (M70)266ME 23. 12. 1986 Kozhikode (M71)266ME 19. 12. 1988 Konkan (M72)266ME 8. 10. 1988 Al Isar (111)266ME 02. 1981 ex „Ras el Gelais” Al Tiyar (113)266ME 02. 1981 ex „Ras Hadad” Ras al Hamman (115)266ME 02. 1983 Ras al Fulaijah (117)266ME 02. 1983 Ras al Qula (119)266ME 08. 1983 Ras al Madwar (121)266ME 01. 1984 Ras al Massad (123)266ME 01. 1985 Ras al Hani (125)266ME 10. 1986 642266M 26. 1. 1985 przekształcony w korwetę, następnie okręt badawczy 201266ME 02. 1991 ?266ME 10. 1991 internowany w Jemenie w 1992

Inne źródła podają dodatkowo nazwy lub oznaczenia trałowców w służbie radzieckiej, wszystkie Floty Północnej (być może tymczasowe przed eksportem): proj. 266: „Dalnomierszczik”, proj. 266ME: MT-303, MT-417, MT-418, MT-461, MT-463 (po 1990 MT-749), MT-712, „Marsowyj”, oraz proj. 266 „Mina” (przekazany w maju 1980 do Wietnamu).

Służba thumb|„Iwan Gołubiec” w 2017

W 2016 roku w skład marynarki wojennej Rosji wchodziło nadal 10 trałowców proj. 266M/ME/02668: „Komiendor” (nr burtowy 806), „Maszynist” (855) we Flocie Północnej, MT-264 (738), MT-265 (718) we Flocie Oceanu Spokojnego, „Wiceadmirał Żukow” (909), „Iwan Gołubiec” (911), „Turbinist” (912), „Kowrowiec” (913), „Walentin Pikul” (770), „Wice-admirał Zacharjin” we Flocie Czarnomorskiej.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia