E40 (międzynarodowa droga wodna)

E40 – planowana międzynarodowa droga wodna długości około 2000 km, mająca połączyć Morze Bałtyckie z Morzem Czarnym, przez Wisłę, Bug lub kanał Dęblin-Brześć, Muchawiec, Kanał Królewski, Pinę, Prypeć i Dniepr. Ma przebiegać przez 3 kraje: Polskę, Białoruś i Ukrainę, łącząc Gdańsk z Chersoniem. Planuje się uzyskanie co najmniej IV klasy żeglowności, zapewniającej transport barek o ładowności 1000–1500t i długości 85 m.

W celu budowy drogi wodnej E40 planowana jest kaskadyzacja dolnej oraz środkowej WisłyOdbudowa drogi wodnej E40 na odcinku Dniepr-Wisła: od strategii do planów Final Feasibility Study Report, Gdańsk, grudzień 2015. https://progress-dzierdziowka.pl/Progress-pliki/E40/E40.FINAL160314POL.pdf. Planowane są stopnie wodne w okolicach miejscowości Tczew, Gniew, Grudziądz, Chełmno, Solec Kujawski, Siarzewo, Płock, Wyszogród, Warszawa (północ i południe), Góra Kalwaria, Ostrów, PiotrowicePlan zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Wisły, 2022. https://zpp.pl/survey/upload/surveys/33683/files/Za%C5%82%C4%85cznik%20do%20projektu%20rozporz%C4%85dzenia.pdf. Najbardziej zaawansowane są przygotowania do budowy stopnia wodnego Siarzewo.

Połączenie Wisła-Kanał Królewski zostało zaplanowane w 3 wariantach:

Wariant I - Nieporęt - Sokołów Podlaski - Biała Podlaska - Terespol, przez Narew, Bug oraz sztuczny kanał Wariant II - Góra Kalwaria - Garwolin - Radzyń Podlaski - Biała Podlaska - Terespol, przez Wilgę oraz sztuczny kanał Wariant III - Dęblin - Radzyń Podlaski - Biała Podlaska - Terespol, sztucznym kanałem wykopanym w dolinach Wieprza i Tyśmienicy

29 lipca 2022 roku, Ukraina wypowiedziała Białorusi umowę na podstawie której miała powstać E40.

Porównanie środków transportu +Porównanie środków transportu na odcinku Gdańsk - BrześćCost-benefit analysis of the E40 waterway in Poland. Wouter Langhout, Langhout Ecologisch Advies https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2022/02/2022_Langhout-Ecologisch-Advies_CBA-E40-waterway-in-Poland.pdfŚrodek transportu/odcinekWariant IWariant IIWariant IIIE40 Gdańsk - WarszawaDługość trasy431 km440 km440 kmLiczba zapór/śluz81012Czas podróży3 dni3 dni3 dniE40 Warszawa - BrześćDługość trasy219 km255 km249 kmLiczba zapór/śluz1197Czas podróży2 dni2 dni2 dniKolej Gdańsk - Warszawadługość połączenia313 kmelektryfikacjapełnaKolej Warszawa - Brześćdługość połączenia211 kmelektryfikacjapełnaPołączenie drogowe Gdańsk - Warszawadługość333 kmPołączenie drogowe Warszawa - Brześćdługość220 km +Porównanie odległości i czasu transportu w zależności od środka transportu na odcinku Gdańsk - ChersońŚrodek transportuOdległość [km]Czas podróży [godz.]Czas podróży z postojami [godz.]Połączenie drogowe1700 31 -Połączenie kolejowe1709 66 -E40 Wariant I2260 226290E40 Wariant II2315 231294E40 Wariant III2309 230293 mały|Przebieg planowanej drogi wodnej E40

Ekonomiczne uzasadnienie budowy E40 Szacowany koszt inwestycji na odcinku Gdańsk - Brześć wynosi w zależności od wariantu od 9,8 mld euro do 12,3 mld euro. Wstępna analiza ekonomiczna zawarta w Studium wykonalności E40 z 2015 roku wskazała opłacalność realizacji inwestycji w wariancie III, jednak alternatywne opracowania ekonomiczne wskazują na nierentowność inwestycji, niezależnie od zaproponowanego wariantu. Negatywne wyniki ekonomiczne zostały obliczone dla przebiegu polskiego odcinka E40, białoruskiego„Economic assessment of reconstruction plans for the inland waterway E40”otwiera się w nowej karcie. Związek Przedsiębiorców i Pracodawców z Białorusi, 2019. https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/04/BUEE_E40-waterway_Economic-assessment.pdf, jak i całego programu budowy dróg wodnych w PolsceSzymalski W., Wiśniewski J. (red). 2020. Żegluga czy kolej? Perspektywy zrównoważonego transportu w Polsce do 2050 roku. Raport Fundacji WWF Polska. Warszawa https://straznicy.wwf.pl/wp-content/uploads/2020/02/%C5%BBegluga-czy-kolej_raport-WWF_2020_final1.pdf.

W związku z niewpisaniem drogi wodnej E40 do sieci TEN-T, nie ma możliwości finansowania tej inwestycji z pieniędzy EU. Wpływ E40 na środowisko W 2021 roku naukowcy wskazali budowę drogi wodnej E40 za jedno z 15 największych zagadnień ochrony przyrody na świecie. Droga wodna E40 nie doczekała się całościowej oceny oddziaływania na środowisko.

Wpływ E40 na obszary chronione Raport organizacji pozarządowych wskazuje, że oddziaływanie na obszary chronione może być ogromneE40 waterway: impacts on protected areas in Poland, Belarus and Ukraine. Save Polesia Frankfurt, September 2022. https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2022/10/SavePolesia-report.-E40-waterway-impacts-on-protected-areas-in-Poland-Belarus-and-Ukraine_compressed.pdf. Negatywny wpływ dosięgnie obszarów chronionych prawem międzynarodowym: Natura 2000, Emerald, Ramsar, IBA, UNESCO-MAB i HELCOM; oraz obszary chronione prawem krajowym, m.in.: Parki Narodowe, Rezerwaty Przyrody, Parki Krajobrazowe, Zapowiedniki i .

Przewiduje się, że bezpośredni negatywny wpływ E40 dotknie 14 obszarów Natura 2000, a 52 obszary będą pod pośrednim wpływem inwestycji. Łącznie pod negatywnym wpływem E40 będzie 66 obszarów Natura 2000 o powierzchni 5 182 km², co stanowi 8,5% powierzchni obszarów Natura 2000 w Polsce. Pod bezpośrednim negatywnym wpływem będzie też 9 obszarów Emerald w Białorusi oraz 17 w Ukrainie. Pośredni wpływ E40 dotknie kolejnych 26 obszarów Emerald. Łącznie 52 obszary o powierzchni 24 098km² zostaną poddane negatywnemu oddziaływaniu na powierzchni 24 098 km², co stanowi 3,5% obszarów chronionych Emerald w Białorusi i Ukrainie. Pod bezpośrednim wpływem będzie 7 obszarów Ramsar: 3 w Białorusi, 3 w Ukrainie i 1 w Polsce. Pośredni wpływ dotknie kolejne 9 obszarów. Łącznie pod negatywnym wpływem będzie 16 obszarów Ramsar o łącznej powierzchni 4 579 km², co stanowi ponad 26% całkowitej powierzchni tych obszarów w Polsce, Białorusi i Ukrainie. Pod bezpośrednim wpływem będzie 26 ostoi IBA, z czego w Polsce Ujście Wisły, Dolina Wisły oraz Środkowa Wisła. Łącznie negatywnemu wpływowi będzie poddanych 55 obszarów IBA o łącznej powierzchni 16 858 km², co stanowi 16% powierzchni obszarów IBA w Polsce, Białorusi i Ukrainie, a w samej Białorusi negatywnej presji poddana będzie ponad połowa powierzchni IBA. Negatywny wpływ dotknie 2 transgraniczne obszary UNESCO-MAB (obszar UNESCO „Człowiek i biosfera”). Pod negatywnym oddziaływaniem znajdą się 2 obszary HELCOM na Bałtyku o powierzchni 641 km² (Zatoka Pucka i Ujście Wisły).

Łącznie pod negatywnym wpływem znajdą się 193 obszary chronione prawem międzynarodowym o łącznej powierzchni ponad 33 000 km².

Wpływ E40 na zasoby wodne Najlepiej udokumentowany wpływ na zasoby wodne dotyczy odcinka E40 między Wisłą a granicą Polski z BiałorusiąGrygoruk M., Jabłońska E., Osuch P., Trandziuk P. 2018. Analiza wybranych możliwych oddziaływań potencjalnego rozwoju Międzynarodowej Drogi Wodnej E40 na warunki hydrologiczne i środowiskowe sąsiadujących rzek i mokradeł – odcinek między granicą polsko-białoruską a Wisłą. https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2021/04/Analiza-wybranych-mozliwych-oddzialywan.pdf. Niezależnie od przyjętego wariantu, na większości odcinka kanał będzie miał właściwości drenujące, negatywnie wpływające na warunki wodne. Dodatkowo zapewnienie wystarczającej ilości wody w kanale wymagać będzie pompowania wody z Wisły lub z Bugu, przy czym w przypadku pobierania wody z Bugu może to mieć silnie negatywny wpływ na reżim hydroloigiczny rzeki i bilans wodny, bowiem może wymagać pobierania nawet do 30% przepływu rzeki oraz zmniejszy częstotliwość przepływów pozakorytowych od 16,8% do 18%. +Wariantdł. kanału [km]dł. odcinka nawadniającego

[km]dł. odcinka odwadniającego

[km]potrzebna ilość wody [m3/s]Wariant I207,894,5113,313,69Wariant II195,976,5119,512,45Wariant III159,651,8107,810,96

Wpływ E40 na ptaki Wpływ budowy E40 na ptaki został oszacowany dla polskiej części inwestycjiRomanowski, J., Matuszkiewiecz, J., Kowalczyk, K., Kowalska, A., Kozłowska, A., Solon, J., Bouwma, I.M., Middendorp, H., Reijnen, R., Rozemeijer, R. and T. van der Sluis (Ed). (2005). Evaluation of Ecological Consequences of Development Scenarios for the Vistula River(pp. 1-127). Warsaw, Wageningen, UtrechtDmoch A. 2022. Zagrożenia awifauny w obszarach specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 na trasie planowanej drogi wodnej E40. Raport. OTOP Marki.. Najsilniejszy negatywny wpływ będzie miał miejsca na czterech obszarach specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Ujście Wisły PLB20004, Dolina Dolnej Wisły PLB040003, Dolina Środkowej Wisły PLB140004, Dolina Tyśmienicy PLB060004) oraz ostoi ptaków (IBA) Dolina Dolnego Wieprza PL144 (oraz ostojach IBA na Wiśle, pokrywających się obszarowo z obszarami Natura 2000)Wilk T., Jujka M., Krogulec J., Chylarecki P. (red.) 2010. Ostoje ptaków o znaczeniu międzynarodowym w Polsce. OTOP, Marki.. Dla wielu gatunków obszary będące pod wpływem E40 są najważniejszymi lub jednymi z najważniejszych miejsc gniazdowania (Tabela 1.). Spośród gatunków ptaków gniazdujących w dolinie Wisły największy negatywny wpływ będzie dotyczył ptaków gniazdujących w korycie rzeki na piaszczystych wyspach oraz w skarpach: sieweczki obrożnej (EN), sieweczki rzecznej, ostrygojada (VU), brodźca piskliwego, mewy siwej (VU), mewy czarnogłowej (EN), mewy białogłowej, rybitwy czubatej (CR), rybitwy rzecznej, rybitwy białoczelnej (VU), brzegówki, zimorodka, ohara (VU), nurogęsia. Spadek liczebności niektórych gatunków będzie dotyczył ponad połowy polskiej populacji, a wiele z wymienionych gatunków znajduje się na Czerwonej liście ptaków PolskiWilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L. 2020. Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki.. Silne negatywne oddziaływanie będzie dotyczyło także gatunków ptaków związanych z terenami otwartymi: cyranki (VU), płaskonosa (VU), błotniaka łąkowego (VU), derkacza (VU), rycyka (CR), krwawodzioba (NT), rybitwy czarnej (VU), wodniczki (VU) oraz lasami łęgowymi. +Liczebność populacji ptaków stanowiących przedmioty ochrony w analizowanych OSO Natura 2000 i będących gatunkami kluczowymi w IBA (górna część komórek w tabeli - pary lub samce w przypadku populacji lęgowych (r lub p), osobniki w przypadku populacji wędrownych (c), zimujących (w) oraz odsetek populacji krajowej (dolna część komórek tabeli)(zmienione).Kod i nazwa gatunkuTyp

populacjiLiczebność krajowej

populacji lęgowej lub

populacji migrującej Obszar Natura 2000IBA

Suma liczebności

z wszystkich

analizowanych

obszarówUjście WisłyDolina Dolnej

WisłyDolina

Środkowej

WisłyDolina

TyśmienicyDolina

Dolnego

WieprzaA006 Perkoz rdzawoszyi

Podiceps grisegenar600-900 p.Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L. 2019. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej (dane głównie z lat 2013-2018) 0Bajdak T., Szewczyk P. 2021. Raport z wykonania ekspertyzy przyrodniczej na potrzeby uzupełnienia stanu wiedzy o przedmiotach ochrony w obszarach Natura 2000 województwa lubelskiego. LTO na zamówienie RDOŚ w Lublinie.

0% 0

0%A007 Perkoz rogaty

Podiceps aurituscb.d.10-300https://www.natura2000.gdos.gov.pl (SDF)

b.d. 10-300

b.d.A022 Bączek

Ixobrychus minutusr1100-1500 p. 10-13Rowiński P., Chodkiewicz T., Wardecki Ł., Dmoch A. 2019. Inwentaryzacja bączka Ixobrychus minutus, dzięcioła średniego Dendrocoptes medius i podróżniczka Luscinia svecica na obszarze Natura 2000 Dolina Środkowej Wisły PLB140004 w roku 2019. Ekspertyza wykonana na zlecenie RDOŚ w Warszawie.

1%7

max. 1% 17-20

1-2%A030 Bocian czarny

Ciconia nigrar1200-1900 p. 1Bajdak T., Aftyka S. 2021. Raport z wykonania ekspertyzy przyrodniczej na potrzeby uzupełnienia stanu wiedzy o przedmiotach ochrony w obszarach Natura 2000 województwa lubelskiego (Dolina Tyśmienicy PLB060004 – bocian czarny). LTO na zamówienie RDOŚ w Lublinie

<0,5% 1

<0,5%A030 Bocian czarny

Ciconia nigracb.d. 50-245

b.d. 50-245

b.d.A036 Łabędź niemy

Cygnus olorr6300-7700 p. 35

max. 1% 35