Wyjec (Alouatta) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny wyjców (Alouattinae) w obrębie rodziny czepiakowatych (Atelidae). Są największymi małpami Nowego Świata. Znane z umiejętności wydawania bardzo głośnych dźwięków. Spokrewnione z czepiakami z podrodziny Atelinae.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki szeroko rozprzestrzenione w Ameryce Środkowej i Południowej – od Meksyku do północnej Argentyny.
Charakterystyka Długość ciała 37–71,2 cm, ogona 51,5–80 cm; masa ciała samców 4,5–9,6 kg, samic 3,1–7 kg (samce są większe i cięższe od samic). Ubarwienie płowe, rude lub czarne. Są aktywne podczas dnia. Większą część życia spędzają na drzewach, tworząc grupy rodzinne liczące kilkanaście osobników. Cechą szczególną jest bardzo głośne nawoływanie (wzmacniane przez rezonatory – worki krtaniowe, których kostne ściany zbudowane są z przekształconej kości gnykowej), słyszalne w promieniu kilku kilometrów. Wyjce należą do zwierząt wydających najgłośniejsze dźwięki. Ich wycie jest formą terytorializmu, demonstrowania swojej obecności przedstawicielom innych grup rodzinnych celem uniknięcia sporów przy spotkaniach na granicy zajmowanego terytorium. Zamieszkują wilgotne lasy tropikalne.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1799 roku francuski przyrodnik Bernard Germain de Lacépède w rozdziale poświęconym tabelom systematycznym ssaków, opublikowanym w swojej książki dotyczącej historii naturalnej. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) wyjec rdzaworęki (A. belzebul).
Etymologia Alouatta (Aluata, Aluatta, Alouata, Alonata, Aloutta, Aluoatta): lokalna, karaibska nazwa arawata dla wyjców. Mycetes (Mycetus): mukētēs ‘ryczący’, od μυκαομαι mukaomai ‘ryczeć’. Gatunek typowy: Illiger wymienił dwa gatunki – Simia Belzebul Linnaeus, 1766 i Simia Seniculus Linnaeus, 1766 – nie wyznaczając gatunku typowego. Stentor: w mitologii greckiej Stentor (gr. Στεντωρ Stentor) był trackim heroldem w wojsku greckim pod Troją, słynnym z potężnego głosu, który równał się sile głosu pięćdziesięciu mężczyzn. Gatunek typowy: Geoffroy Saint-Hilaire wymienił kilka gatunków – Simia caraya Humboldt, 1811, Simia straminea Humboldt, 1811 (= Simia caraya Humboldt, 1811), Simia guariba Humboldt, 1811, Simia Seniculus Linnaeus, 1760, Simia flavicauda Humboldt, 1811 i Simia ursina Humboldt, 1805 (= Alouatta arctoidea Cabrera, 1940) – nie wyznaczając gatunku typowego.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała. StatusIUCNcentruj|150pxAlouatta seniculus(Linnaeus, 1766)wyjec rudy3 podgatunkipółnocna i wschodnia Kolumbia, północno-zachodnia Wenezuela, wschodni Ekwador, wschodnie Peru i zachodnia Brazylia (na południe od rzeki Negro, na wschód do dolnej rzeki Madeira i rzeki Teles Pires); granice zasięgu niepewne; zakres wysokości: 0–3200 m n.p.m.DC: 48–63 cmDO: 52–80 cmMC: 4,1–9 kg centruj|100pxAlouatta arctoidea, 1940gatunek monotypowyWenezuela oraz Trynidad i Tobago (Trynidad); prawdopodobnie skrajnie północno-wschodnia Kolumbia; zakres wysokości: 10–2000 m n.p.m.DC: 45–65 cmDO: 55–68 cmMC: 5,4–8 kg centruj|150pxAlouatta macconnelli, 1910gatunek monotypowypołudniowa Wenezuela (na wschód i południe od rzeki Orinoko), region Gujana i północna Brazylia (na wschód od rzeki Cauaburi, na południe od rzeki Amazonka); zakres wysokości: 0–1200 m n.p.m.DC: 48–63 cmDO: 52–80 cmMC: 4,1–9 kg centruj|150pxAlouatta saraD.G. Elliot, 1910gatunek monotypowypółnocna i środkowa Boliwia i przyległe południowo-wschodnie Peru; zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 54–71 cmDO: 51–60 cmMC: 6–9 kg centruj|150pxAlouatta nigerrimaLönnberg, 1941gatunek monotypowyendemit Brazylii (między rzeką Madeira a rzeką Tapajós, na południe od rzeki Amazonka; populacje peryferyjne na północ od rzeki Amazonka i na zachód od rzeki Madeira)DC: 48–65 cmDO: 56–69 cmMC: 4,9–8 kg centruj|150pxAlouatta belzebul(Linnaeus, 1766)gatunek monotypowyendemit Brazylii (dolna Amazonia na południe od rzeki Amazonka, częściowo w Mata Atlântica (Rio Grande do Norte na południe od rzeki São Francisco))DC: 37–65 cmDO: 45–70 cmMC: 4,8–8 kg centruj|150pxAlouatta discolor(Spix, 1823)gatunek monotypowyendemit Brazylii (dolna Amazonia na południe od rzeki Amazonka (od rzeki Tapajós i rzeki Juruena do rzeki Xingu i rzeki Iriri; międzyciek Juruena/Teles Pires))DC: 46–91 cmDO: 60–67 cmMC: 4,8–8 kg Alouatta ululataD.G. Elliot, 1912gatunek monotypowyendemit Brazylii (na północ od Maranhão, Piauí i Ceará)DC: około 56 cmDO: około 56 cmMC: brak danych centruj|150pxAlouatta guariba(Humboldt, 1812)2 podgatunkiwschodnia i południowa Brazylia (Bahia na południe do Rio Grande do Sul) i północno-wschodnie Argentyna (Misiones); zakres wysokości: 0–700 m n.p.m.DC: 44–60 cmDO: 48–67 cmMC: 4,1–7,2 kg centruj|150pxAlouatta caraya(Humboldt, 1812)wyjec czarnygatunek monotypowyśrodkowa Brazylia, wschodnia i południowo-wschodnia Boliwia, wschodni Paragwaj i północna Argentyna, być może północno-zachodni UrugwajDC: 50–65 cmDO: 54–65 cmMC: 3,6–9,6 kg centruj|150pxAlouatta palliata(J.E. Gray, 1849)wyjec płaszczowy5 podgatunkówpołudniowy i południowo-wschodni Meksyk (na południe od Veracruz), północno-wschodnia Gwatemala do zachodniej Kolumbii, zachodni Ekwador i północno-zachodnie Peru (północne Tumbes); być może dawniej w Salwadorze; zakres wysokości: 0–2500 m n.p.m.DC: 46–63 cmDO: 55–70 cmMC: 3,1–9 kg centruj|150pxAlouatta pigraB. Lawrence, 1933gatunek monotypowypołudniowo-wschodni Meksyk (Tabasco, Campeche, Jukatan, Quintana Roo i południowe Chiapas), Belize, północna i środkowa Gwatemala (na południe do jezior Izabal i El Golfete)DC: 52–71 cmDO: 50–69 cmMC: 4,6–9,1 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony.
Opisano również południowoamerykański wymarły gatunek z plejstocenu:
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Czepiakowate