Tautonim ( „ten sam”, „imię”) – wyrazy mające podobne lub identyczne brzmienie albo pisownię w różnych (zwykle w dwóch) językach, ale odmienne znaczenie. Czasem zjawisko rozpatrywane na gruncie różnych odmian języka lub różnych systemów terminologii.

Tautonimy często określane są mianem „fałszywych przyjaciół” – takiego określenia w języku francuskim () użyli w 1928 roku francuscy autorzy Maxime Koessler i Jules Derocquigny, przedstawiając pozorne ekwiwalenty w relacji francusko-angielskiej. Tautonimy bywają określane także mianem homonimów międzyjęzykowych, mylących podobieństw międzyjęzykowych, złudnych odpowiedników, aproksymatów.

W węższym znaczeniu tautonimy są traktowane jako podklasa fałszywych przyjaciół tłumacza (w szerokim ujęciu), rozumianych jako wyrazy o zaskakujących różnicach fonetycznych, ortograficznych, o różnicach w budowie słowotwórczej, a także jako frazeologizmy o różnej formie i różnych znaczeniach w dwóch (lub więcej niż dwóch) językach.

Tautonimy mogą utrudniać naukę języków obcych, bywają kłopotliwe również dla lektorów i nauczycieli danego języka. Mogą też nastręczać trudności podczas wykonywania tłumaczeń. Bywają powodem błędów w przekładach, mogąc prowadzić do zabawnych sytuacji, ale też nieporozumień o daleko idących konsekwencjach.

Przykładami tautonimów są: rosyjski (tapczan) i polski dywan, czeski (orzech) i polski burak, węgierski (kamerdyner) i polski komornik, angielski (miliard) i polski bilion, jutro – chorwackie (ranek), lewak (osoba o skrajnie lewicowych poglądach) – chorw. (mańkut). Przykładem tautonimów o częściowo wspólnym znaczeniu jest polski kibic i niemiecki (osoba kibicująca, ale tylko grającym w szachy lub w karty). Szczególnie problematyczne mogą być wyrazy o przeciwnym znaczeniu, np.: czerstwy – czeskie (świeży), rosyjskie znaczy to, co w języku polskim zapamiętać, niemiecki to po polsku śledczy – ktoś, kto tropi przestępców, a nie kryminalista. Pod pojęciem tautonimów można też rozumieć nazwy o zbieżnym brzmieniu, które są używane na określenie różnych pojęć w zależności od odmiany danego języka (dialektu, socjolektu, odmiany standardowej itp.) – lub systemu terminologicznego (np. „język” w sensie anatomicznym, „język” w sensie lingwistycznym); zjawisko to – tautonimia z perspektywy onomazjologii – zbliża się do homonimii i polisemii (z perspektywy semantycznej).

Zobacz też

rodzina wyrazów mama i papa fałszywi przyjaciele tłumacza

Przypisy Koessler, Maxime/Derocquigny, Jule: Les faux amis ou les trahisons de vocabulaire anglais. Paris: Vuibert, 1928.

Kornatowski, s. 124/.

Lipczuk, Ryszard/ Bilut-Homplewicz, Zofia/ Kątny, Andrzej/ Schatte, Christoph (1995): Niemiecko-polski słownik tautonimów. Warszawa: PWN. .

Kategoria:Językoznawstwo synchroniczno-porównawcze Kategoria:Tłumaczenie Kategoria:Semantyka Kategoria:Glottodydaktyka Kategoria:Kontakty językowe Kategoria:Relacje dwuczłonowe w językoznawstwie