Trogon czarnogardły, trogon rdzawy (Trogon rufus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny trogonów (Trogonidae). Jest szeroko rozpowszechniony w obszarach nizinnych lasów północnej połowy Ameryki Południowej. Jest gatunkiem najmniejszej troski.

Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał Johann Friedrich Gmelin pod nazwą Trogon rufus. Opis ukazał się w 1788 roku w 13. edycji linneuszowskiego „Systema Naturae”. Jako miejsce typowe autor wskazał Kajennę.

Tradycyjnie wyróżniano sześć podgatunków występujących od Hondurasu po Paragwaj, północno-wschodnią Argentynę i południową Brazylię: T. r. tenellus Cabanis, 1862 T. r. cupreicauda (Chapman, 1914) T. r. rufus J.F. Gmelin, 1788 T. r. sulphureus Spix, 1824 T. r. amazonicus Todd, 1943 T. r. chrysochloros Pelzeln, 1856 W 2021 roku J.K. Dickens i współpracownicy zaproponowali wyodrębnienie z gatunku Trogon rufus trzech jego podgatunków, a także opisali nowy gatunek Trogon muriciensis (trogon atlantycki). W 2022 roku South American Classification Committee (SACC) po głosowaniu podniósł odpowiednio podgatunki T. r. tenellus, T. r. cupreicauda i T. r. chrysochloros do rangi gatunków Trogon tenellus (trogon modrosterny), Trogon cupreicauda (trogon stokowy) i Trogon chrysochloros (trogon żółtobrzuchy). Natomiast proponowany nowy gatunek Trogon muriciensis jest obecnie klasyfikowany jako podgatunek Trogon chrysochloros.

Po tych zmianach w systematyce w obrębie Trogon rufus wyróżnia się trzy podgatunki: T. r. rufus J.F. Gmelin, 1788 T. r. sulphureus Spix, 1824 T. r. amazonicus Todd, 1943 Na liście ptaków świata opracowywanej przy współpracy autorów Handbook of the Birds of the World z BirdLife International (wykorzystywanej przez IUCN w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych) nadal stosowane jest ujęcie systematyczne z sześcioma podgatunkami.

Etymologia Trogon: trōgōn „owocożerny, gryzący”, od τρωγω trōgō „gryźć”. rufus: „rudy".

Morfologia Średniej wielkości ptak o długości ciała 23–25 cm; masa ciała samców 49–60,5 g (średnio 54,3 g), samic – 45–57 g (średnio 50,0 g).

Występuje dymorfizm płciowy. Samce mają ciemnobrązowe tęczówki, wokół oka naga, jasnoniebieska skóra, dziób silny, żółty lub żółto-zielony. Twarz i gardło czarniawe. Głowa, kark, szyja, pierś (górna część) i plecy metaliczno zielone. W połowie piersi biała opaska, reszta dolnych części ciała: brzuch, boki i pokrywy podogonowe żółte. Skrzydła prążkowane w drobne czarno-białe paseczki. Krawędzie lotek pierwszego rzędu z białawymi krawędziami. Sterówki z wierzchu niebieskawozielone, zakończone czarnymi prążkami, od spodu białe w bardzo wąskie czarne paseczki z dosyć szerokimi czarnymi zakończeniami. Samice mają ciemnobrązowe tęczówki, wokół oka naga, biała skóra, dziób żółty lub zielono-żółty z czarniawą centralną częścią górnej szczęki. Głowa, pierś, skrzydła, plecy, kuper brązowe. Twarz i gardło brązowe. Na piersi biała, dosyć szeroka półopaska, reszta dolnych części ciała: brzuch, boki i pokrywy podogonowe żółte. Krawędzie lotek pierwszego rzędu z białawymi krawędziami. Sterówki z wierzchniej strony brązowe z czarnymi zakończeniami, od spodniej strony z wzorem czarnych prążków podobnym do samca.

Zasięg występowania Trogon czarnogardły jest gatunkiem osiadłym. Poszczególne podgatunki zamieszkują: T. r. rufus – od wschodniej Wenezueli poprzez region Gujana do północnej Brazylii (rejon rzeki Rio Negro i stan Amapá), T. r. sulphureus – południowo-wschodnią Kolumbię, wschodni Ekwador, północno-wschodnie Peru, zachodnią Brazylię (na wschód do Rio Negro i Rio Madeira) i północną Boliwię, T. r. amazonicus – północno-centralną Brazylię (dolina Amazonki).

Ekologia Głównym habitatem trogona czarnogardłego są wilgotne lasy nizinne oraz stare lasy wtórne. Występuje na wysokościach do 900 m n.p.m.

Informacje o diecie trogona czarnogardłego są bardzo skąpe. Dieta składa się z owoców i owadów. Sporadycznie widywany jest przy rojach mrówek wojowniczych. Długość pokolenia jest określana na 4,01 roku.

Rozmnażanie Okres lęgowy różni się w zależności od obszaru występowania. I tak ptaki w kondycji lęgowej obserwowano w lutym–maju w Kolumbii, w marcu w Wenezueli, w październiku w Gujanie Francuskiej, w maju w Brazylii. Gniazda znajdują się w płytkiej dziupli bądź szczelinie w częściowo spróchniałych pniach lub gałęziach drzew, na wysokości od 0,75 do 6 m nad poziomem gruntu. Gniazda są bardzo płytkie, bez wyściółki. W lęgu 2 białe jaja. Okres inkubacji trwa 18–19 dni. Pisklęta przebywają w gnieździe przez 14–15 dni od wyklucia.

Status W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN trogon czarnogardły jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern); stosuje ona jednak, jak wyżej wspomniano, stare, szersze ujęcie systematyczne (sprzed podziału gatunku). W 2022 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność populacji na 0,5–5 mln dorosłych osobników. Gatunek opisywany jest jako niepospolity i rozmieszczony plamowo. Trend populacji uważany jest za spadkowy ze względu na niszczenie naturalnego habitatu.

Przypisy

Systematyka i nazwa polska za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Trogony Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1788 roku Kategoria:Fauna Boliwii Kategoria:Fauna Brazylii Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Gujany Kategoria:Fauna Gujany Francuskiej Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Peru Kategoria:Fauna Surinamu Kategoria:Fauna Wenezueli