Przejmowanie elementów infrastruktury kolejowej przez Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego – proces powolnego odpłatnego lub nieodpłatnego pozyskiwania linii kolejowych będących do tej pory w gestii spółki PKP Polskie Linie Kolejowe na własność województwa dolnośląskiego. Na koniec roku 2022 przejęto 23 linie o łącznej długości około 240 km, a ruch przywrócono na pięciu odcinkach. Samorząd województwa dolnośląskiego jako jedyny w Polsce prowadzi zorganizowane przejmowanie infrastruktury kolejowej. Zarządcą infrastruktury jest Dolnośląska Służba Dróg i Kolei we Wrocławiu. Odzyskane linie obsługują Koleje Dolnośląskie.

Stan prawny thumb|Przejmowanie linii kolejowych w woj. dolnośląskim, stan na 2023-10-15 Za organizację transportu w regionie odpowiedzialni są marszałkowie województw. Zgodnie z prawem jednostki samorządu terytorialnego mogą przejmować te linie, które nie są istotne dla działania całej sieci w kraju i mają znaczenie wyłącznie lokalne. Generalnie przejmowane mogą być te linie, na których obecnie nie istnieje ruch kolejowy bądź jest śladowy. Przejmowanie może odbywać się za opłatą lub bez. Przepisem regulującym przejmowanie mienia kolejowego jest artykuł 39 Ustawy o restrukturyzacji, komercjalizacji i prywatyzacji PKP z 8 września 2000 r.

Charakterystyka kolejowa regionu Województwo dolnośląskie ma wysoki wskaźnik wykorzystania kolei w transporcie lokalnym i regionalnym; statystyczny mieszkaniec regionu odbywał rocznie 9,4 podróży koleją i jest to czwarty wynik w Polsce (stan na 2018). Aż 88% podróży stanowiły przewozy regionalne i aglomeracyjne. Przeważają przewozy w aglomeracji wrocławskiej. Na terenie województwa działa dwóch przewoźników: Polregio i należące do marszałka województwa Koleje Dolnośląskie (które powoli wypierają innych przewoźników w zakresie transportu regionalnego i lokalnego).

Polityka województwa ukierunkowana jest na odzyskiwanie połączeń utraconych w przeszłości i rozwoju oferty lokalnej. Jedną z głównych przeszkód w intensyfikacji ruchu są rozwinięte prace remontowe oraz niewydolność szlaków.

Na tle pozostałych regionów Polski Dolny Śląsk miał najgęściej rozwiniętą sieć kolejową, do 1945 roku obsługująca wszystkie miasta regionu (choć w latach 30. regres pochłonął tzw. kolej sowiogórską). Lata powojenne to proces likwidacji linii uznanych za nierentowne. Tylko do roku 1989 zlikwidowano 277 km linii kolejowych; mimo to gęstość sieci była największa w Polsce i wynosiła 12,4 km na 100 km², a w r. 2009 spadła do poziomu 8,8 km na 100 km² – po 1990 r. Łącznie 700 km linii zostało zlikwidowanych.

Historia thumb|Rewitalizacja linii kolejowej do Stronia Śląskiego jest jednym z najważniejszych zadań samorządu dolnośląskiego

Lata 90. XX wieku to okres zamykania nierentownych linii kolejowych, zwłaszcza na Dolnym Śląsku, który miał gęstą siatkę połączeń. Do roku 2000 zamknięto ok. 40 linii kolejowych, zwłaszcza niewielkich, o znaczeniu lokalnym, jak np. Malczyce – Jawor, Wrocław Psie Pole – Trzebnica, Dzierżoniów Śląski – Bielawa Zachodnia. Zlikwidowano połączenia zwłaszcza do niewielkich miejscowości, leżących z dala od dużych ośrodków, co spowodowało i pogłębiło problem wykluczenia komunikacyjnego w Polsce. Główne powody likwidacji linii to pogarszający się stan infrastruktury oraz wygaszanie popytu.

Pierwszą w Polsce inicjatywą samorządową prowadzącą do wprowadzenia własnych środków transportu na infrastrukturze należącej do PKP była powołana w roku 1991 Lubuska Kolej Regionalna. Pierwsza próba przejęcia linii kolejowej przez samorząd nastąpiła w 2001 w powiecie hajnowskim. Starosta planował przejęcie odcinka linii kolejowej nr 52 z Hajnówki do Białowieży.

Pierwszą linią przejętą przez samorząd dolnośląski była linia Wrocław Zakrzów – Trzebnica. Prace nad przejęciem trwały od roku 2007, a linię po dziewięciomiesięcznym remoncie oddano do użytku w roku 2009. Linia zdobyła popularność i jest zatłoczona, w związku z czym w roku 2022 zaplanowano jej elektryfikację i wybudowanie mijanki.

W latach 2018–2020 dolnośląski samorząd przejął od PKP 12 odcinków o łącznej długości ponad 136 km. Pozyskane odcinki samorząd remontuje własnym sumptem po cenach dużo niższych niż PKP PLK – 1,1 mln zł za kilometr w porównaniu z 8,0 mln zł (stan na 2017), które wymaga PKP PLK. Pieniądze na remonty samorząd czerpie z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego.

W roku 2022 ruszył program Kolej Plus, będący pomysłem na ratowanie transportu kolejowego pieniędzmi rządowymi. Województwo dolnośląskie wystawiło do udziału w tym programie 4 projekty, odrzucony został projekt rewitalizacji linii kolejowej z Kobierzyc do Piławy Górnej, mający w zamierzeniu poprawić skomunikowanie z regionem powiatu ząbkowickiego. Linia jest własnością samorządu.

PKP PLK nie są zbyt chętne w przekazywaniu samorządom swojego majątku i doszło przy tym do wielu zatargów proceduralnych. W województwie lubuskim na linii 371 samorządom przekazano wyłącznie nasypy bez torów, które rozebrano. Na nasypach samorządy planują zbudować sieć dróg rowerowych. Stosunkowo długo trwało przekazywanie krótkiego odcinka między Dzierżoniowem a Bielawą (który w roku 2022 funkcjonuje). Plusem deklaracji przejęcia jest jednak zaniechanie przez PKP prac rozbiórkowych na zgłoszonej do przejęcia linii.

Przejęte linie kolejowe thumb|Linia kolejowa nr 317 w Orłowicach w lutym 2024 roku thumb|Linia kolejowa nr 340 w Miłkowie w czerwcu 2025 Do 28 marca 2024 roku samorząd przejął następujące linie kolejowe:

Numer linii Odcinek Kilometraż Stan Jelenia Góra – Lwówek ŚląskiPrzejęcie od PKP odcinka na okres trzydziestu lat. od km 2,140 do km 33,316 Jerzmanice-Zdrój – Lwówek Śląski od km 24,444 do km 48,157 prace budowlane Szczawno-Zdrój – Sobięcin od km 3,400 do km 17,140 Strzegom – Marciszów od km 44,835 do km 73,040 prace budowlane Duninów – Przemków Odlewnia od km 7,880 do km 31,100 (10,970) częściowo czynnaCzynna tylko na odcinku Duninów – Chocianów. Na odcinku Chocianów – Przemków Odlewnia w budowie Pisarzowice – Jelenia Góra od km 7,945 do km 37,818 częściowo czynnaCzynna tylko na odcinku Mysłakowice – Jelenia Góra. Na odcinku Kowary – Mysłakowice w budowie Kobierzyce – Piława Górna od km 0,174 do km 38,645 prace budowlane Szklarska Poręba Górna – Granica Państwa od km 29,844 do km 43,138 Wojcieszów – Nowy Kościół od km 16,090 do km 33,430 Chojnów – Rokitki od km 21,832 do km 26,755 Gryfów Śląski – Świeradów-Zdrój od km 0,668 do km 16,544 Srebrna Góra – Bielawa Zachodnia od km 12,380 do km 28,295 prace budowlane Strzelin – Łagiewniki od km 33,763 do km 51,139 prace budowlane Ciepłowody – Ciepłowody od km 9,982 do km 13,282 Kłodzko Nowe – Stronie Śląskie od km 9,700 do km 24,622 prace budowlaneZastępcza komunikacja autobusowa. Nowa Wieś Grodziska – Nowa Wieś Grodziska od km 0,303 do km 2,065 Wrocław Zakrzów – Trzebnica od km 1,260 do km 19,903 Ścinawka Średnia – Radków od km 6,248 do km 14,255 Wolibórz – Nowa Ruda Słupiec od km –5,380 do km 0,000 Roztoka – Roztoka od km 13,332 do km 14,638 Henryków – Ciepłowody od km –0,279 do km 10,080 Mysłakowice – Karpacz od km –0,247 do km 7,055 Bielawa Zachodnia – Dzierżoniów od km –0,530 do km 5,118 Kamienna Góra – Pisarzowice od km 1,780 do km 3,040 przetarg Bojanowo – Góra Śląska od km 0,600 do km 15,305

Linia Duninów – Przemków Odlewnia Linia kolejowa nr 303 z Rokitek do Niegosławic była czynna od 1890 roku, a od lat 90. zaczęła popadać w degradację począwszy w 1991 roku kiedy zamknięto ruch pasażerski na odcinku Chocianów – Niegosławice, a w 1994 roku towarowy na odcinku Przemków Odlewnia – Niegosławice. W 2000 roku zamknięto dla ruchu pasażerskiego odcinek Rokitki – Chocianów oraz dla ruchu towarowego Chocianów – Przemków Odlewnia. W 2005 roku zamknięto ostatni fragment linii kolejowej nr 303 dla ruchu towarowego z Duninowa do Chocianowa pozostawiając jedynie czynny dla ruchu towarowego sześciokilometrowy fragment Rokitki – Duninów do składu jednostki wojskowej 4 Regionalnej Bazy Logistycznej.

Na podstawie uchwały z dnia 24 stycznia 2019 roku województwo podjęło zgodę na przejęcie linii kolejowej nr 303 na odcinku Duninów – Chocianów, a formalne przejęcie nastąpiło 16 grudnia 2020 roku. Prace trwały czternaście miesięcy, a uruchomienie połączeń pasażerskich nastąpiło 11 grudnia 2022 roku wraz z uruchomieniem połączeń pasażerskich relacji Legnica – Chocianów.

W grudniu 2023 roku samorząd województwa dolnośląskiego przejął odcinek Chocianów – Przemków Odlewnia, na którym wkrótce rozpoczęto oczyszczanie szlaku. Uruchomienie połączeń do Przemkowa zakładane jest pod koniec roku 2025, a docelowo planowana jest również rewitalizacja odcinka Przemków Odlewnia – Niegosławice w celu uruchomienia połączeń Legnica – Głogów przez Przemków, Niegosławice, Gaworzyce i Żukowice od rozkładu jazdy 2026/2027. 14 marca 2025 roku ogłoszono przetarg na rewitalizację odcinka Chocianów – Przemków Odlewnia.

Linia Kobierzyce – Piława Górna thumb|Linia kolejowa nr 310 w okolicach Niemczy przed rozpoczęciem prac Linia kolejowa nr 310 prowadzi ze stacji Kobierzyce do Piławy Górnej na linii podsudeckiej. Stanowi połączenie Wrocławia z powiatem ząbkowickim. Po raz ostatni ruch pasażerski odbył się na niej w roku 1996, a wszelki ruch kolejowy ustał kilka lat później, W roku 2019 samorząd dolnośląski przejął linię od PKP. Władze Dolnego Śląska spróbowały wystawić ten odcinek do remontu przez PLK jako element programu Kolej Plus, jednak projekt upadł w drugiej fazie rekrutacji w kwietniu 2022. Samorząd postanowił jednak działać dalej; w grudniu 2022 ogłoszono przetarg na wykonanie prac między Łagiewnikami Dzierżoniowskimi a Piławą Górną. Warunki przetargu to podniesienie maksymalnej prędkości pociągów pasażerskich do 80 km/h, spełnienie normy dla linii kolejowych 3 klasy, a także remont przejazdów kolejowo-drogowych na linii, łącznie z wprowadzeniem sygnalizacji świetlnej. Postanowiono odbudować przystanki: Łagiewniki Dzierżoniowskie, Niemcza, Wilków i Przerzeczyn, a także zbudować dodatkowy przystanek w Niemczy. Zakończenie remontu przewidywano na 31 maja 2024 roku, jednak prace się przedłużyły.

Docelowo w grudniu 2024 roku przejezdny ma być odcinek Łagiewniki – Piława Górna, natomiast odcinek Kobierzyce – Łagiewniki ma zostać uruchomiony w rozkładzie jazdy 2025/2026.

Linia Szklarska Poręba Górna – Granica Państwa thumb|Pociąg GW Train Regio obsługiwany przez wagon spalinowy serii 810 w Szklarskiej Porębie w 2010 roku Odcinek Szklarska Poręba Górna – Granica Państwa jest niezelektryfikowanym fragmentem linii kolejowej nr 311 o długości trzynastu kilometrów biegnący przez pasmo Gór Izerskich. Do 1945 roku odcinek był zelektryfikowany na którym poniemiecka sieć trakcyjna została rozebrana przez Armię Czerwoną i wywieziona do ZSRR jako łup wojenny na mocy porozumienia z dnia 8 lipca 1945 roku. W 1947 roku zawieszono ruch pasażerski na odcinku Szklarska Poręby Huta – granica państwowa, a w 1957 roku na odcinku Szklarska Poręby Górna – Szklarska Poręby Huta.

W dniu 8 maja 2009 uroczyście rozpoczęto remont linii kolejowej od Szklarskiej Poręby do granicy Polski i dalej do KořenovaPociągiem do Harrachova – ruszają prace rewitalizacji linii kolejowej, 2024-07-15.. Jego wykonawcą była wrocławska firma Dolkom S.A., a jego przewidywany koszt został oszacowany na około 14 mln zł. Zakończenie remontu, pierwotnie planowane na 30 listopada 2009 roku, z powodu długotrwałej i mroźnej zimy nastąpiło w połowie czerwca 2010 roku. 2 lipca 2010 po wielu dekadach przerwy nastąpiło uroczyste otwarcie linii, a dzień później rozpoczęły się regularne kursy (początkowo tylko do Jakuszyc). W 2010 rozkład przewidywał sześć kursów dziennie z Kořenova do Szklarskiej Poręby Górnej i z powrotem..

Linia Chojnów – Rokitki