Maurycy Amster (ur. 1907, zm. 1980), także Mauricio Amster, Mauricio Amster Cats, Mauricio Amster KatzMatka nazywała się z domu Katz. Zgodnie z hiszpańską konwencją, uwzględniającą dwuczłonowe nazwisko po ojcu i matce, w Hiszpanii Maurycy w oficjalnych dokumentach występował jako „Mauricio Amster Katz”, co za zgodą zainteresowanego z czasem shispanizowano na „Mauricio Amster Cats”. – polsko-chilijski grafik, ilustrator i fotografik. Jest znany jako jeden z najważniejszych grafików działających po stronie republikańskiej podczas hiszpańskiej wojny domowej oraz jako jeden z najwybitniejszych grafików chilijskich połowy XX wieku.

Rodzina i wykształcenie Maurycy Amster urodził się we Lwowie w zasymilowanej, dobrze sytuowanej burżuazyjnej rodzinie żydowskiej pochodzenia sefardyjskiego. W domu mówiło się po polsku i jego językiem ojczystym był polskiMario Martín Gijón, Los polacos del exilio republicano español: Mauricio Amster y Marian Rawicz, [w:] Acta Universitatis Wratislaviensis 3811 (2017), s. 21.. W niektórych niepolskich pracach historiograficznych Amster traktowany jest jednak jako ŻydPor. Sara J. Brenneis, Gina Herrmann (red.), Spain, the Second World War, and the Holocaust: History and Representation, Toronto 2020, ..

Do gimnazjum chodził we Lwowie; po maturze w połowie lat 20. wyjechał do Wiednia i został przyjęty do tamtejszej Akademie der bildenden Künste. Szybko zniechęcił się do malarstwa i przeniósł się do Berlina, gdzie zapisał się do tzw. Reimann-Schule, prywatnej akademii zorientowanej na sztuki stosowane. Studiował tam w latach 1927–1930, uczęszczając na kursy m.in. fotografii, typografii, rysunku, drzeworytnictwa oraz ilustratorstwa. W roku 1930 jego lwowski kolega i również grafik, Marian Rawicz, zatrudniony wówczas w jednym z madryckich wydawnictw, ściągnął Amstera do HiszpaniiMartín Gijón 2017, s. 22–23..

W Hiszpanii republikańskiej Początkowo Amster pracował jako grafik razem z Rawiczem w Ediciones Fauré, jednym z prestiżowych madryckich domów wydawniczych; projektował druki ulotne, okładki książek i reklamy. Rawicz zaprosił go również do współpracy z radykalnie lewicowym wydawnictwem Hoy. Na tle konfliktu politycznego Rawicz przeszedł z uważanego za trockistowskie Hoy do ortodoksyjnie stalinowskiego domu wydawniczego Cénit; w roku 1931 Amster zajął w Hoy jego miejsce.

Z czasem Amster związał się z kolejnymi radykalnie lewicowymi wydawnictwami, jak Editorial Fénix, gdzie sprawował pieczę nad kształtem graficznym m.in. tygodnika Diablo mundo, którego redaktorem naczelnym był znany literat Corpus Barga; projektował też szereg okładek książkowych, m.in. hiszpańskiego tłumaczenia Żeromskiego. Współpracował także z wydawanym przez hierarchię katolicką pismem CatolicismoMartín Gijón 2017, s. 23–25..

Podczas wojny domowej mały|Cartilla escolar antifascista pol. Elementarz Antyfaszystowski Po wybuchu wojny domowej Amster wstąpił do PCE i milicji; krótko walczył w załodze pociągu pancernego, operującego na północ od Madrytu. Jako krótkowidz został szybko skierowany na tyły i zatrudniony w Ministerstwie Sztuk Pięknych, gdzie m.in. uczestniczył w transporcie dzieł Muzeum Prado z Madrytu do Walencji. Tam opracował swoje najbardziej popularne dzieło, Cartilla escolar antifascista, rodzaj elementarza dla milicjantów-analfabetów charakteryzującego się nowatorską grafiką; zostanie on wydany w ponad 100 tysiącach egzemplarzyMartín Gijón 2017, s. 26..

Gdy w roku 1937 Rawicz został oskarżony o trockizm Amster nie potwierdził zarzutów, ale zerwał kontakty z przyjacielem. Wkrótce jednak w związku z rozwiązaniem KPP i oskarżeniami polskich komunistów o szpiegostwo, sam stał się podejrzany i stracił pracę w ministerstwie. Nie wiadomo, z czego się utrzymywał. W Barcelonie poznał Adinę Amenedo, osieroconą dziewczynę z Galicji, z którą wziął ślub (para nie miała dzieci)Sebastián Jatz Rawicz, Las cosas que están unidas, [w:] serwis Archivo Mauricio Amster, s. 5.. W początkach roku 1939 wraz z masami uchodźców opuścił Katalonię i przedostał się do FrancjiMartín Gijón 2017, s. 27..

W Chile Początkowo Amster zamierzał emigrować do Meksyku, jednak Rafael Alberti odradził mu ten kierunek; „ty zawsze protestujesz przeciwko wszystkiemu, zabiją cię tam”. Dzięki pośrednictwu Pablo Nerudy i republikańskim funduszom emigracyjnym w sierpniu 1939 wypłynął transatlantykiem z Bordeaux, a 3 września 1939 wylądował w Valparaíso.

Niemal natychmiast po przybyciu do Santiago de Chile Amster podjął pracę jako grafik; początkowo w prokomunistycznym tygodniku Qué hubo en la semana, a potem w wydawnictwie Zig-Zag. Pracował dla wydawnictw uniwersyteckich, a od połowy lat 40. dla prestiżowego magazynu Babel, również związanym z marksizmem. Zaprojektował setki okładek książkowych; zyskał sławę jako dyrektor graficzny legendarnej serii wydawniczej La Cruz del Sur. Szczyt jego kariery przypadł na lata 60., kiedy wydał szereg podręczników dotyczących technik graficznych oraz ilustratorskichMartín Gijón 2017, s. 27–29..

Od lat 60. Amster zaczynał powoli tracić popularność, zwłaszcza że pracował sam i nie stworzył własnej szkoły; nie miał naśladowców. W tym czasie trendy sztuki graficznej w Chile wyznaczał Gui Bonsiepe, niemiecki emigrant niechętny estetyzmowi Amstera; ten ostatni ograniczył się już tylko do projektowania okładek książek, wydawanych przez Sociedad de BibliófilosMartín Gijón 2017, s. 31..

Zobacz też Marian Rawicz

Przypisy

Bibliografia José Manuel Allard, Francisca Reyes, Mauricio Amster, tipógrafo, 1907-1980, [w:] ARQ 49 (2001), s. 60–63 Miguel Cabañas Bravo, El exilio artístico en Chile. Una aproximación, [w:] Miguel Cabañas Bravo, Idoia Murga Castro, Miguel Ángel Puig-Samper, Antolín Sánchez Cuervo (red.), Arte, ciencia y pensamiento del exilio republicano español de 1939, Madrid 2020, ISBN 9788474711431, s. 101–136 Mario Martín Gijón, Los polacos del exilio republicano español: Mauricio Amster y Marian Rawicz, [w:] Acta Universitatis Wratislaviensis 3811 (2017), s. 21–31 Andrea Macarena Meza Navarro, Seguir la hebra. Conexiones vitales e imaginativas entre Adina Amenedo, Mauricio Amster y José Santos González Vera, [w:] Revista 51 (2023), s. 95–107

Linki zewnętrzne hasło w Diccionario crítico del diseño liczne zdjęcia na witrynie Archivio Mauricio Amster Każdy elementarz jest książką o przyszłości. A jak Antyfaszyzm. Anarchia. Alfabet. Amster Biblioteca Personal - Archivo Mauricio Amster

Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Polscy ilustratorzy Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1980