Franciszek Persowski (ur. 23 sierpnia 1895 w Folwarkach Wielkich, zm. 30 listopada 1980 w Przemyślu) – polski historyk-mediewista, pedagog i krajoznawca. Weteran trzech wojen.
Jego główne prace naukowe dotyczyły Rusi Czerwonej we wczesnym i późnym średniowieczu. Pracował jako nauczyciel gimnazjalny i akademicki, a w latach 1964–1965 kierował z ramienia Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie jej filią w Rzeszowie, zalążkiem obecnego Uniwersytetu Rzeszowskiego. W 1979 został wybrany członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Historycznego.
Życiorys Uczęszczał do niemieckojęzycznego gimnazjum we Lwowie. Jako członek lwowskiego „Sokoła” po wybuchu I wojny światowej został powołany w szeregi Legionu Wschodniego, a po jego rozwiązaniu w 1914 wcielony do armii austriackiej. Po zakończeniu wojny w 1918 rozpoczął studia na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego, podczas których uczył się także malarstwa w pracowni Teodora Axentowicza. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920, a po powrocie z frontu podjął studia historyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, zakończone w 1925 obroną pracy doktorskiej pt. Kształty osad w ziemi lwowskiej pod kierunkiem Franciszka Bujaka (promocja 2 lipca 1925, egzamin nauczycielski 18 listopada 1927). Pracował następnie jako nauczyciel w gimnazjach w Buczaczu, Łańcucie i od 1928 w I Państwowym Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu, gdzie osiadł na stałe. Uczestniczył w posiedzeniu założycielskim przemyskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego 24 listopada 1928 (pierwszym prezesem został Jan Smołka). W 1934–1939 był prezesem przemyskiego koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych (TNSW). Do jego przedwojennych uczniów w przemyskim gimnazjum należał inny późniejszy historyk, Henryk Zins.
W 1939 dostał się do niewoli jako żołnierz kampanii wrześniowej i po internowaniu na Węgrzech przebywał do 1945 w obozie jenieckim III-A w Luckenwalde na południe od Berlina. Po wyzwoleniu powrócił do pracy w I Liceum Ogólnokształcącym im. Słowackiego w Przemyślu, którego był w latach powojennych dyrektorem. Kontynuował przedwojenne obowiązki zastępcy Jana Smołki jako dyrektora Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu (1945–1948), następnie w latach 1948–1951 do zawieszenia działalności sam był dyrektorem TPN, a od reaktywacji w styczniu 1957 do 30 maja 1976 prezesem TPN. Założył w 1955 Stację Naukową Polskiego Towarzystwa Historycznego w Przemyślu i pełnił obowiązki jej kierownika. Uczestniczył w pracach oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie i redakcji Polskiego Słownika Biograficznego. Był także wykładowcą w Liceum Pedagogicznym i Studium Nauczycielskim w Przemyślu.
W 1963 habilitował się na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie pracy Studia nad pograniczem polsko-ruskim w X–XI wieku, co pozwoliło mu objąć etat docenta w Katedrze Historii utworzonego wówczas Studium Terenowego Krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, a samej placówce, która wymagała pracownika w stopniu doktora habilitowanego, rozpocząć działanie. Persowski, który kierował Studium od lutego 1964 do 1965 jako prorektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, odegrał tym samym rolę jednego z pionierów rozwoju rzeszowskich uczelni. Zabiegał również o utworzenie szkoły wyższej w Przemyślu, gdzie koncentrowała się jego działalność naukowa, edytorska i regionalistyczna. Uczestniczył w pracach rady miasta Przemyśla na przestrzeni kilku kadencji.
Na dorobek Persowskiego składają się 52 prace naukowe, w tym biogramy dotyczące Polski południowo-wschodniej. W uznaniu zasług pedagogicznych, naukowych i społecznych otrzymał Krzyż Oficerski i Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, odznakę „Zasłużony Działacz Kultury”, odznakę „Zasłużony dla województwa rzeszowskiego”, odznakę „Zasłużony dla województwa przemyskiego” oraz inne odznaczenia państwowe i resortowe, a także Wojewódzką Nagrodę Twórczą. W 1976 został wyróżniony wpisem do księgi zasłużonych dla województwa przemyskiego.
Został pochowany na Cmentarzu Głównym w Przemyślu.
Pamiątki po Franciszku Persowskim w postaci nadbitek artykułów, fotografii, kopii dokumentów oraz memorabiliów z I i II wojny światowej przechowywane są w Muzeum Uniwersytetu Rzeszowskiego. Jego córka Janina Kotuła służyła w Związku Harcerstwa Polskiego w stopniu harcmistrzyni (awans po 1994) i była w 1996 komendantką Kręgu Instruktorów Seniorów ZHP im. Antoniny Kalinowicz w Przemyślu, współpracując z Katolickim Stowarzyszeniem „Civitas Christiana”, a w 2008 weszła w skład komendy Hufca Ziemi Przemyskiej ZHP im. Orląt Przemyskich.
Prace
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Zdjęcie Franciszka Persowskiego (po 1976?) (Archiwum Państwowe w Przemyślu, sygn. 56/877/0/0/748: Fotokronika województwa przemyskiego. Przemyśl. W dniach 27-29 VIII [brak roku] odbył się w Przemyślu I Powszechny Zjazd Archiwistów Polskich. Fragment okolicznościowej wystawy – portrety Mariana Strońskiego oraz Franciszka Persowskiego. Autor: Jacek Szwic)
Kategoria:Absolwenci gimnazjów we Lwowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Absolwenci Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych Kategoria:Jeńcy Stalagu III A Luckenwalde Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Głównym w Przemyślu Kategoria:Polscy krajoznawcy Kategoria:Polscy mediewiści Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Prorektorzy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Żołnierze Legionu Wschodniego