Mel Bonis albo Mélanie Bonis, właściwie Mélanie-Hélène Bonis (ur. 21 stycznia 1858 w Paryżu, zm. 18 marca 1937 w Sarcelles – francuska kompozytorka tworząca w okresie postromantyzmu.
Pobierała nauki przede wszystkim u Césara Francka i Charlesa Koechlina, a od początku XX wieku była jednym z najbardziej awangardowych artystów we Francji. Chociaż nie współpracowała ze zbyt wieloma współczesnymi jej kompozytorami, jej styl wykazywał liczne podobieństwa do stylu jednego z jej mistrzów, Gabriela Faurégo, a także innych kompozytorów, takich jak Franck czy Debussy. Zajmowała się również nauczaniem, pracując głównie z dziećmi.
Była płodną artystką. W ciągu całego życia skomponowała około dwustu utworów, głównie na fortepian, jednak część z nich przeznaczona była także dla niewielkich zespołów instrumentalnych oraz kilka dla orkiestry. Uczestnicząc w życiu towarzyskim Paryża, gościła na tamtejszych salonach i czerpała z dzieł literackich obecnych tam twórców inspiracje do swoich utworów muzycznych.
W latach 90. XX wieku została na nowo odkryta przez niemieckich muzykologów Eberharda i Ingrid Mayerów, z kolei jej prawnuczka, Christine Géliot, obrała sobie za cel przywrócenie do życia dorobku swojej prababki za sprawą projektu Ensemble Mel Bonis.
Życiorys Rodzina Pierre-François Bonis urodził się w Gentilly 7 lipca 1826 roku w rodzinie robotniczej. Jego ojciec był tkaczem, a matka praczką. Pracował jako brygadzista w zakładzie zegarmistrzowskim, później jednak zmienił zawód. W 1878 roku pracował jako zegarmistrz elektryk, następnie, w 1883 roku, jako kupiec, a ostatecznie jako rentier, zanim zmarł w Sarcelles 13 sierpnia 1900 roku.
Marie-Anne-Clémence Mangin również wywodziła się z klasy robotniczej. Pierre Mangin, jej ojciec, uczestniczył w powstaniu czerwcowym 1848 i był założycielem stowarzyszenia Association des ouvriers en limes (Stowarzyszenia Ślusarzy). Matka pracowała w pasmanterii oraz zajmowała się domem, niewielkim mieszkaniem mieszczącym się przy ul. Rambuteau 24 w 4. dzielnicy Paryża w 1857 roku, a następnie, od 1860 roku, przy ul. Montmartre 18.
Mélanie Bonis miała dwie siostry, Eugénie-Caroline Bonis, urodzoną 4 lutego 1860 roku oraz Clémence-Louise Bonis, urodzoną 19 czerwca 1862 roku, obie w 1. dzielnicy Paryża. Clémence-Louise zmarła 6 maja 1864 roku w wieku dwóch lat, Eugénie-Caroline Bonis natomiast po osiągnięciu dorosłości poślubiła Georges’a Aboilarda, budowniczego, który dorobił się fortuny w przemyśle telekomunikacyjnym.
Dzieciństwo Mel Bonis urodziła się 21 stycznia 1858 roku w Paryżu. Została wychowana w duchu surowej religii katolickiej. Jej matka najczęściej czytywała swoim dwóm córkom, Mélanie i jej siostrze, L'Imitation pour les tout petits, już od wczesnego dzieciństwa wpajając im katolickie dogmaty. W szkole Mel Bonis uczyła się chętnie i z łatwością, mimo że nie mogła usiedzieć na miejscu. Szybko odnalazła w sobie silną pobożność i wiarę, które zachowała w sobie na całe życie.
Uczyła się poprzez samokształcenie, a od dwunastego roku życia pobierała także lekcje gry na fortepianie i solfeżu. Dzięki pracy nad swoją techniką pianistyczną już w 1876 roku bez problemu czytała nuty i grała. Cechowała ją wrażliwość i finezja, a dzięki bujnej wyobraźni zdolna była nawet do improwizacji. Hippolyte Maury, nauczyciel gry na kornecie, przedstawił ją Césarowi Franckowi. Ten następnie zaczął udzielać jej prywatnych lekcji gry na fortepianie, a następnie zachęcał ją do przystąpienia do egzaminów wstępnych na studia muzyczne.
Studia w Konserwatorium Paryskim alt=Photographie en noir et blanc de trois quarts face d'une jeune femme (Mel Bonis).|mały|Mel Bonis, około 1880 roku. alt=Photographie prise de trois quarts face d'une jeune femme, elle porte un diadème dans ses cheveux.|mały|Mel Bonis, około 1883 roku. 30 grudnia 1876 roku, decyzją rektora Ambroise’a Thomasa, bez konieczności przystępowania do egzaminów wstępnych Mel Bonis rozpoczęła naukę w Konserwatorium Paryskim. Rozpoczęła studia w klasie kompozycji, które obejmowały zajęcia z zakresu harmonii, akompaniamentu fortepianowego, gry na organach, kontrapunktu i fugi. Harmonii i akompaniamentu fortepianowego uczyła się u Ernesta Guirauda, a gry na organach u Césara Francka. W mniejszym stopniu uczyli ją również Napoléon Alkan, Albert Lavignac, Antoine Marmontel, a także Adolphe Danhauser i Jules Massenet. Wkrótce klasa harmonii i akompaniamentu fortepianowego została rozdzielona, w związku z czym Bonis trafiła pod opiekę Auguste’a Bazille’a. W 1879 roku Mel Bonis zdobyła ówczesny odpowiednik dyplomu licencjackiego z wyróżnieniem (fr. Second prix), a w roku kolejnym – dyplomu magisterskiego z wyróżnieniem (fr. Premier prix) w zakresie harmonii. Wróciła do nauki akompaniamentu pod okiem Ernesta Guirauda, którego awansowano na nauczyciela kontrapunktu i fugi. W 1881 roku opuściła jednak tę klasę, prawdopodobnie pod presją rodziców, którzy nie akceptowali jej związku ze śpiewakiem Amédéem-Louisem Hettichem.
Podczas studiów w klasie kompozycji Mel Bonis początkowo podlegała rozporządzeniu z 1850 roku, a następnie rozporządzeniu z 1878 roku. Była jedną z pierwszych kobiet studiujących kompozycję, tuż po Athalie Legrain, która była pierwszą kobietą realizującą studia w klasie organów. Pierwsze kobiety podejmowały studia w zakresie kompozycji w latach 60. XIX wieku. Wśród nich na przykład Charlotte Jacques, która rozpoczęła studia w klasie Aimégo Leborne'a. W 1878 roku, za kadencji Ambroise’a Thomasa po raz pierwszy w historii Konserwatorium Paryskiego otwarto dwie klasy harmonii dla kobiet.
Mel Bonis została tym samym jedną z pierwszych studentek Ernesta Guirauda, studiując wraz z Eugène’em Piffarettim, Paulem-Marie Jeanninem i Claude’em Debussym. Była bardzo ceniona, o czym świadczą życzenia na 1880 rok przesłane przez Ernesta Guirauda: „Jakże byłbym zakłopotany, gdybym musiał cię kiedyś zbesztać jako nauczyciel, gdybyś nie była jedną z tych, których można tylko chwalić. Życzę ci, abyś zdobyła dwa dyplomy z wyróżnieniem, na co wszyscy liczą”. W klasie akompaniamentu fortepianowego studentów było więcej, tam Mel Bonis nie była już jedyną kobietą. Oprócz niej były tam również Blanche Sorbier, Françoise Vacher i Marie Archainbaud. Kompozytorka przerwała studia kompozytorskie. W 1879 roku otrzymała dyplom licencjata z wyróżnieniem w klasie akompaniamentu.
W styczniu 1881 roku jej mentor Auguste Bazille stwierdził, że Bonis jest „najlepsza w klasie, ale paraliżuje ją strach”.
Kariera kompozytorska alt=Trois photographies de Mel Bonis. À gauche, debout, adossée à une balustrade. Au centre, debout adossée à une balustrade, une feuille à la main. À droite, assise, des feuilles à la main.|mały| Trzy zdjęcia Mel Bonis. Data nieznana. Pierwszym utworem Mel Bonis był utwór na fortepian zatytułowany Impromptu, pod którym autorka podpisała się jako Mel Bonis. Użyła tego pseudonimu, aby nie rozpoznano, że jest kobietą.. Następnie we współpracy z Amédéem-Louisem Hettichem skomponowała dwa utwory do wierszy jego autorstwa: Villanelle oraz Sur la plage. Hettich był wówczas dziennikarzem w czasopiśmie L'art musical.
W latach 90. XIX wieku Mel Bonis ponownie połączyła siły z Hettichem i współpracowała z nim przy tworzeniu jego słynnej kolekcji Les airs classiques. Ona komponowała partie instrumentalne i chóralne na podstawie jego tekstów, a on pomagał promować jej muzykę, umożliwiając jej współpracę ze znaczącymi paryskimi wydawcami.
W XX wieku Mel Bonis komponowała więcej niż wcześniej. Kompozytorka skoncentrowała się na muzyce religijnej, w której starała się doświadczyć „boskiej miłości”, co znalazło swoje odzwierciedlenie na przykład w utworze Cantique de Jean Racine napisanym ku pamięci jej zaginionego syna.
Jej Sonata na wiolonczelę i fortepian, op. 67 powstała 14 lutego 1906 roku podczas koncertu francuskiego Stowarzyszenia Kompozytorów (Société des compositeurs de musique).
Mel Bonis zmarła 18 marca 1937 roku. Została pochowana w Paryżu, na cmentarzu Montmartre (w 24 strefie)..
Relacje romantyczne i rodzinne Relacja z Amédéem-Louisem Hettichem Mel Bonis poznała Amédéego-Louisa Hetticha w Konserwatorium Paryskim w 1879 roku, w wieku 21 lat. W listopadzie 1881 roku zamierzała wziąć udział w konkursie Prix de Rome; wbrew wzbudzanym tym kontrowersjom, kobiety bowiem zostały po raz pierwszy dopuszczone do udziału w tym konkursie dopiero w 1903 roku. Bonis jednak ostatecznie zrezygnowała z udziału i nagle przerwała studia, tłumacząc to „powodami rodzinnmi”. Decyzja ta wynikała z faktu, że rodzice Mel Bonis nie chcieli, aby ich córka utrzymywała kontakt z Amédéem-Louisem Hettichem. Kompozytorka była w nim zakochana, jednakże jej rodzina nie patrzyła na ten związek przychylnie i postanowiła zaaranżować małżeństwo z rozsądku z innym mężczyzną, Albertem Domange’em. Kompozytorka wyszła za niego w wieku 25 lat, gdy on sam miał 47 lat. W latach 90. XIX wieku nadal jednak spotykała się z Amédéem-Louisem Hettichem. Owocem tego romansu zostało nieślubne dziecko, Madeleine Quinet z domu Hettich urodzona 7 września 1899 roku. Mel Bonis nie porzuciła jednak córki i podawała się za jej matkę chrzestną, aby ją chronić i utrzymywać z nią kontakt. Przedstawiła ją nawet rodzinie założonej wspólnie z Albertem Domange’em. Syn Domange'a i Mel Bonis, Édouard, zakochał się w swojej przyrodniej siostrze po powrocie z I wojny światowej. Nie mogąc dopuścić do rozwoju kazirodczego związku, Mel Bonis powiedziała obojgu o ich pokrewieństwie. Informacja ta pozostała jednak tajemnicą i nikt oprócz nich trzech nie poznał prawdy. Édouard poślubił inną kobietę, Françoise Duroyaume.
Związek z Albertem Domange’em W wieku 25 lat Bonis wyszła za Alberta Domange'a, mającego wówczas 47 lat, dwukrotnie owdowiałego i mającego pięcioro dzieci. Domange był zamożnym przedsiębiorcą specjalizującym się w skórach przemysłowych oraz właścicielem firmy Scellos, która w 1883 roku została przemianowana na Domange et Compagnie. Bonis i Domange osiedlili się w rezydencji niedaleko Parku Monceau, a wolny czas spędzali na zmianę w posiadłości w Sarcelles i w willi w Étretat. Mieli trójkę dzieci: Pierre’a, Jeanne i Édouarda Domange’ów. Mąż Mel Bonis zmarł 31 marca 1918 roku.
Twórczość alt=Photographie de 1888 représentant Mel Bonis de profil dans un costume de Cléopâtre.|mały| Mel Bonis z profilu w kostiumie Kleopatry, 1888 rok. alt=Photographie de 1888 représentant Mel Bonis de face et en pieds dans un costume de Cléopâtre.|mały| Mel Bonis w kostiumie Kleopatry, 1888 rok. Mel Bonis pozostawiła po sobie dorobek składający się z blisko dwustu utworów, z których większość powstała w latach 1892–1914.
Jej muzyka, utrzymana w stylu postromantycznym, dobrze wpisuje się w charakter epoki. Jest bardzo różnorodna, czasem dramatyczna, a czasem humorystyczna, często energetyczna i zmysłowa, przedstawiająca impresjonistyczne i orientalistyczne zmiany scenerii, zawsze bardzo dobrze napisana i przejawiająca wielką wrażliwość.
Muzyka kościelna Mel Bonis nie była za życia znana ze swojej muzyki kościelnej. Stanowi ona jedynie 10% jej dorobku muzycznego. Za utwór Prière de Noël otrzymała jednak gratulacje od swojego nauczyciela Louisa-Alberta Bourgaulta-Ducoudraya, któremu został on zadedykowany. Podobnie Alexandre Guilmant, współzałożyciel instytucji Schola Cantorum de Paris, zachwalał utwór Ave Maria skomponowany przez artystkę w 1904 roku: „To niebywale uczuciowy i niezwykle ciekawie napisany utwór. Bardzo mi się podoba, przesyłam szczere gratulacje”. Ponadto jej utwór Panis angelicus został opublikowany w czasopiśmie Sainte-CécileSupplément à la revue Sainte-Cécile, grudzień 1935, F-Pn 4-VM-90.. Należy jednak pamiętać, że Mel Bonis nie była kapelmistrzynią i nie dysponowała prestiżowymi organami, nawet jeśli okazjonalnie miała dostęp do organów parafii Étretat i Sarcelles.