Tolypocladium W. Gams (buzdyganka) – rodzaj grzybów z rodziny maczużniczkowatych (Ophiocordycipitaceae).
Tryb życia Znanych jest około 40 gatunków. Występują zarówno w siedliskach lądowych, jak i wodnych. Około 20 gatunków to pasożyty podziemnych grzybów z rodzaju Elaphomyces (jeleniak), 4 gatunki pasożytują na nimfach cykad, inne na larwach chrząszczy, poczwarkach ćmy bagiennej, larwach komarów, a nawet wrotkach. Ich askospory lub konidia i grzybnia przeżywają w glebie lub na różnych szczątkach roślinnych, butwiejącym drewnie, tkankach i powierzchniach roślin, powierzchni ciała owadów i roztoczy, ciałach grzybów Cordyceps i na porostach.
Morfologia Gatunki rodzaju Tolypocladium tworzą podkładki bezpośrednio na ciele żywiciela, czasami są pośrednio połączone z żywicielem poprzez struktury przypominające ryzomorfy. Podkładki mogą być pojedyncze lub do kilku i mogą być proste lub rozgałęzione. Trzon jest włóknisty i twardy, rzadko mięsisty, ciemnobrązowy do zielonkawego z oliwkowym odcieniem, rzadko białawy, cylindryczny i powiększa się w pobliżu płodnej części. Płodna część ma kształt maczugowaty do główkowatego i różni się kolorem. Perytecja są częściowo lub całkowicie zanurzone w podkładkach. Mogą też być na ich powierzchni lub powstawać na silnie zredukowanej podkładce. Worki są jednolite i długie, cylindryczne, z pogrubionym aparatem apikalnym. Askospory są nitkowate, w przybliżeniu tak długie jak worki, wieloprzegrodowe, zwykle rozczłonkowane na częściowe zarodniki i czasami nie rozpadają się po osiągnięciu dojrzałości. Są szkliste, wrzecionowate do cylindrycznych, z okrągłymi lub ściętymi końcami. Anamorfy są podobne do Chaunopycnis lub Verticillium. Kolonie na sztucznych podłożach (np. agar z dekstrozą ziemniaczaną, agar Czapek-Dox, agar z ekstraktem słodowym, agar Sabourauda z glukozą i agar wodny) są białe, watowate i rosną powoli. Konidiofory są zwykle krótkie i mają fialidy boczne lub końcowe, zwykle napęczniałe u podstawy i cienkie, często z wygiętymi szyjami. Konidia kuliste do owalnych, jednokomórkowe, szkliste, gładkie i skupione w małych główkach na końcach fialid.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Ophiocordycipitaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Rodzaj Tolypocladium utworzył James Herbert Ginns w 1971 r. Gatunkiem typowym jest Tolypocladium inflatum W. Gams 1971. Polską nazwę rodzaju nadała w 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego. Synonimy naukowe: Chaunopycnis W. Gams 1979 Elaphocordyceps G.H. Sung & Spatafora 2007 Mitrasphaera Dumort. 1822 Gatunki występujące w Polsce: Tolypocladium capitatum (Holmsk.) C.A. Quandt, Kepler & Spatafora 2014 – buzdyganka główkowata, maczużnik główkowaty Tolypocladium longisegmentatum (Ginns) C.A. Quandt, Kepler & Spatafora 2014 – buzdyganka długozarodnikowa Tolypocladium ophioglossoides (J.F. Gmel.) C.A. Quandt, Kepler & Spatafora 2014 – buzdyganka nasięźrzałowa, maczużnik nasięźrzałowy Tolypocladium rouxii (Cand.) C.A. Quandt, Kepler & Spatafora 2014 – buzdyganka ciemna Nazwy naukowe według Index Fungorum, wykaz gatunków według internetowej listy. Nazwy polskie według Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.
Przypisy
Kategoria:Ophiocordycipitaceae