Amischotolype Hassk. – rodzaj roślin z rodziny komelinowatych. Obejmuje 24 gatunki występujące na obszarach klimatu tropikalnego i subtropikalnego w zachodniej Afryce oraz południowo-wschodniej Azji.

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów άμισχος (amischos – siedzący, pozbawiony szypułki) oraz τολύπη (tolypi – kłębek wełny), odnosząc się do kwiatostanów tych roślin.

Zasięg geograficzny Centrum zróżnicowania rodzaju jest w Azji Południowo-Wschodniej, gdzie występuje 19 z 24 gatunków Amischotolype. Zasięg występowania dwóch (A. dolichandra i A. hookeri) ograniczony jest do Azji Południowej. Gatunek A. glabrata ma najszerszy zasięg występowania, sięgający od Indii do wschodnich Chin i Indonezji. Dwa gatunki Amischotolype występują w środkowo-zachodniej Afryce: A. tenuis występuje tam na obszarze od Nigerii do Demokratycznej Republiki Konga, a A. scandens jest endemitem Gabonu.

Morfologia thumb|left|Amischotolype hispida Pokrój Wieloletnie rośliny zielne o zróżnicowanym pokroju, ale rzadko pnące, osiągające 3 metry długości.

Korzenie Włókniste, raczej gruboszowate.

Pędy Pełzające kłącze. Łodyga wzniesiona, niekiedy pokładająca się od nasady.

Liście Ulistnienie naprzemianległe na wzniesionym odcinku łodygi, wierzchołkowo skrętoległe. Blaszki liściowe podługowate do równowąsko-lancetowatych, o zwężonej nasadzie i wierzchołku zaostrzonym do ogoniastego, gładkie lub pokryte okrągłymi zgrubieniami, nagie lub owłosione, zasadniczo zielone, nieco skórzaste. Pochwy liściowe rurkowate, ciasno okrywające międzywęźla łodygi, dolne odpadające u dojrzałych roślin, zasadniczo zielone, wierzchołkowo ucięte.

Kwiaty Zebrane w gęsty, zwykle siedzący i główkowaty (niekiedy opisywany jako baldachowierzchotkowy lub wiechowaty) tyrs lub luźniejszy kwiatostan złożony z od jednej do kilku dwurzędek, wyrastający z kątów liści przebijając pochwę liściową, wsparty trójkątną do romboidalnej podsadką, grubą do skórzastej, nagą do orzęsionej lub pokrytej sztywnymi włoskami, jasnozieloną do purpurowej, z podłużnym grzbietem, niemal obejmującą łodygę. Kwiaty siedzące, niemal siedzące lub krótkoogonkowe. Okwiat raczej promienisty. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu wolne, łódeczkowate, gruboszowate, o tępym wierzchołku, nachodzące na siebie, położony najbardziej na zewnątrz najdłuższy i nachodzący na pozostałe dwa; trzy listki wewnętrznego okółka okwiatu niemal równej wielkości, błoniaste, odwrotnie lancetowate, podługowate do okrągławych, tępe, szybko więdnące po przekwitnięciu. Sześć pręcików równej długości, o wolnych, pokręconych, bródkowatych całkowicie lub częściowo nitkach i kulistawych do podługowatych (deltoidalnych u A. glabrata) główkach. Pylniki pękające wzdłużnie. Zalążnia trójkomorowa, z dwoma (niekiedy jednym w tylnej komorze) zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka prosta, zakończona główkowatym znamieniem.

Owoce Zwykle pękające, gruboszowate, białe, różowe, czerwone, liliowe, fioletowe lub zielone, kulistawe do trójgraniastych torebki zawierające w każdej komorze do dwóch nerkowatych, pomarszczonych nasion.

Gatunki podobne Rośliny zaliczane do rodzaju Porandra, o generalnie pnącym pokroju i pylnikach pękających przez otwory.

Biologia i ekologia thumb|Amischotolype monosperma thumb|Kwiatostany Amischotolype sp. thumb|Owoc Amischotolype glabrata

Siedlisko Lasy pierwotne, brzegi leśnych strumieni, na glebach suchych do bagnistych, również wapiennych.

Genetyka Podstawowa liczba chromosomów x wynosi 9. Liczba diploidalna 2n wynosi 18 lub 36.

Cechy fitochemiczne Z roślin z gatunku A. hispida wyizolowano m.in. takie związki chemiczne, jak: kwas weratrowy, kwas anyżowy, kwas palmitynowy, lignany syringarezinol, pinorezinol i amislignol, palmitynian metylu, linolenian metylu, tokoferole i sterole. Obecny w tych roślinach kwas palmitynowy wykazywał aktywność przeciw prątkowi gruźlicy z wartością MIC 20,0 μg/ml.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Coleotrypinae w plemieniu Tradescantieae podrodziny Commelinoideae w rodzinie komelinowatych (Commelinaceae).

Wykaz gatunków Amischotolype barbarossa Duist. Amischotolype divaricata Duist. Amischotolype dolichandra Duist. Amischotolype glabrata Hassk. Amischotolype gracilis (Ridl.) I.M.Turner Amischotolype griffithii (C.B.Clarke) I.M.Turner Amischotolype hirsuta Hallier f.) Duist. Amischotolype hispida (A.Rich.) D.Y.Hong Amischotolype hookeri (Hassk.) H.Hara Amischotolype irritans (Ridl.) I.M.Turner Amischotolype laxiflora (Merr.) Faden Amischotolype leiocarpa (Hallier f.) Duist. Amischotolype lobata Duist. Amischotolype marginata (Blume) Hassk. Amischotolype mollissima (Blume) Hassk. Amischotolype monosperma (C.B.Clarke) I.M.Turner Amischotolype parvifructa Duist. Amischotolype pedicellata Duist. Amischotolype rostrata (Hassk.) Duist. Amischotolype scandens Burg & E.Bidault Amischotolype sphagnorrhiza Cowley Amischotolype strigosa Duist. Amischotolype tenuis (C.B.Clarke) R.S.Rao Amischotolype welzeniana Duist.

Znaczenie użytkowe Niektóre gatunki Amischotolype stosowane są jako rośliny lecznicze. A. gracilis wykorzystywana jest w Malajach przeciwbólowo i na choroby reumatyczne. A. hispida stosowana jest w Chinach w postaci naparu do usuwania zastoju krwi i łagodzenia bólu, a miazga ze świeżych roślin stosowana jest miejscowo w bólu stawów i na okaleczenia. Miazga z korzeni A. hookeri przykładana jest na skaleczenia. A. mollissima stosowana jest w Bangladeszu na malarię, a napar z korzeni na choroby reumatyczne.

Przypisy

Kategoria:Komelinowate