Arthur Silbergleit

Arthur Silbergleit (ur. 26 maja 1881 w Gliwicach, zm. prawdopodobnie 13 marca 1943 w obozie Auschwitz-Birkenau) – niemiecki poeta, prozaik i redaktor żydowskiego pochodzenia.

Biografia Urodził się w Gliwicach w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, która w pierwszej połowie XIX wieku przybyła na Śląsk z Litwy. W młodości został ochrzczony w obrządku katolickim i uczęszczał do Królewskiego Gimnazjum Katolickiego (Königlich Katholisches Gymnasium) w Gliwicach. Po jego ukończeniu w 1904 odbywał praktyki zawodowe jako urzędnik bankowy u Georga Heimanna we Wrocławiu. W tym czasie pogłębiły się jego zainteresowania literaturą i metafizyką. Przyjaciel Erwin Magnus wprowadził go w kręgi grupy literackiej Breslauer Dichterschule (Wrocławska Szkoła Poetycka), do której należeli m.in. Walter Meckauer, Hermann Stehr i Max Herrmann-Neisse. W 1907 przeprowadził się do Berlina i rozpoczął pracę jako redaktor popularnego wśród niemieckich Żydów miesięcznika „Ost und West. Illustrierte Monatsschrift für modernes Judentum”, gdzie już od 1901 ukazywały się jego teksty.

Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się na ochotnika jako sanitariusz przy Niemieckim Czerwonym Krzyżu, z którym przebywał najpierw na froncie wschodnim, a następnie we Flandrii. Za swoje zasługi został odznaczony Medalem Czerwonego Krzyża III klasy. Ciężko zraniony spędził pod koniec wojny dziewięć miesięcy w lazarecie koło Salzburga, po czym w 1918 powrócił do Berlina. W tym czasie rozwinęła się trwająca do końca życia bliska przyjaźń Silbergleita z również pochodzącym z Gliwic poetą Paulem Mühsamem (prywatnie kuzynem Ericha Mühsama). Doświadczenie wojenne znalazły swój oddźwięk w tomikach poetyckich Flandern (1916) i Die Balalaika (1920), a także w opowiadaniu Der Fremde (1916, w zbiorze Ein Buch vom Kriege pod redakcją Paula Barscha) oraz zbiorze krótkiej prozy Das Füllhorn Gottes. Pastelle (1919). W swojej twórczości czerpał też często z połączenia motywów chrześcijańskich z tradycją i pobożnością żydowską.

W okresie Republiki Weimarskiej, który pod względem twórczości był w życiu Silbergleita najpłodniejszy, utrzymywał się z początku przede wszystkim z honorariów za teksty (oprócz „Ost und West” współpracował m.in. z „Berliner Tageblatt”, „Vorwärts”, „Jüdisch-liberale Zeitung”, „Zittauer Nachrichten” i „Wiener Morgenzeitung”), a także z pracy w stacji radiowej Funk-Stunde Berlin, aż w 1925 otrzymał posadę na prywatnej berlińskiej uczelni Lessing-Hochschule. W 1919 zaangażował się po stronie zwolenników pozostania Górnego Śląska w granicach Niemiec. Ze swoimi odczytami odwiedził Bytom, Chorzów, Opole, a także Wrocław w ramach wystawy Praca i kultura na Górnym Śląsku (Arbeit und Kultur in Oberschlesien) organizowanej przez Centralną Radę Ludową (Zentral-Volksrat zu Breslau). Za opublikowany w 1919 poemat Die Magd. Eine Legende otrzymał nagrodę honorową miasta Kolonii, a w 1931 został uhonorowany za całokształt twórczości przez Pruską Akademię Sztuk Pięknych.

Po dojściu do Hitlera do władzy był z początku chroniony przed najgorszymi represjami dzięki zawartemu w 1930 małżeństwu z nie-Żydówką, pochodzącą z Gubina pracowniczką handlu Gertrud Michler (1895–1979), a także z uwagi na obowiązującą do 1937 konwencję genewską o Górnym Śląsku, która odnosiła się do wszystkich pochodzących z terenu plebiscytowego. Stracił jednak wszystkie źródła zarobkowania, pogarszał się też jego stan zdrowia. Wsparcie finansowe otrzymywał m.in. od Stefana Zweiga. Podejmowane przez Silbergleita pod koniec lat 30. próby uzyskania azylu w Stanach Zjednoczonych, Francji czy Szwajcarii nie powiodły się z przyczyn zdrowotnych, finansowych, jak też przeszkód biurokratycznych. 3 marca 1943 – w trakcie ostatniej akcji deportacyjnej berlińskich Żydów (Fabrikaktion) – został aresztowany przez Gestapo w swoim mieszkaniu przy Ansbacher Straße i po kilku dniach przetransportowany do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Zginął prawdopodobnie bezpośrednio po przybyciu transportu 13 marca 1943.

Upamiętnienie Postać Silbergleita została upamiętniona przez Horsta Bienka, który fabularyzowaną opowieść o poecie wkomponował w powieści Wrześniowe światło (Septemberlicht, 1977) oraz Czas bez dzwonów (Zeit ohne Glocken, 1979) współtworzące tzw. tetralogię gliwicką.

W 1994 ukazała się publikacja Arthur Silbergleit und Paul Mühsam: Zeugnisse einer Dichterfreundschaft. Ein Zeitbild zawierającą życiorysy i bibliografie obu poetów, wybór z twórczości, a także listy jakie wymieniali i zapisy pamiętnikowe Silbergleita dotyczące przyjaźni z Mühsamem.

W 2021 wyszło w formie elektronicznej zbiorcze wydanie siedmiu głównych dzieł Silbergleita: Bajazzo Herbst, Das Farbenfest, Das Füllhorn Gottes, Der ewige Tag, Der verlorene Sohn, Flandern, Die Magd.

Dzieła thumb|Wydanie Die Magd. Eine Legende z 1919 z litografiami Ericha Büttnera thumb|Okładka tomu poetyckiego Der ewige Tag wydanego w 1935 Lista dzieł Arthura Silbergleita, które powstały jako samodzielne publikacje: Flandern. Gedichte (1916) Die Magd. Eine Legende (1919) Das Füllhorn Gottes. Pastelle (1919) Der verlorene Sohn (1920) Die Balalaika. Ein Versreigen (1920) Alte Stadt (1921) Das Farbenfest (1922) Bajazzo Herbst. Gedichte (1928) Orpheus (1931) Der ewige Tag. Gedichte (1935) Der Leuchter. Roman eines Glückshelden (niewydrukowany, manuskrypt ukończony w 1936)

Przypisy

Kategoria:Niemieccy prozaicy XX wieku Kategoria:Niemieccy poeci XX wieku Kategoria:Żydowscy poeci Kategoria:Żydowscy prozaicy Kategoria:Redaktorzy Kategoria:Ludzie związani z Berlinem Kategoria:Niemieccy Żydzi Kategoria:Żydowskie ofiary KL Auschwitz Kategoria:Ludzie urodzeni w Gliwicach Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1943