Śląski Festiwal Nauki (także Śląski Festiwal Nauki Katowice; skr. ŚFN lub ŚFN Katowice) – coroczne wydarzenie popularnonaukowe, organizowane od 2016 roku w Katowicach przez uczelnie publiczne województwa śląskiego: Uniwersytet Śląski w Katowicach (lider i pomysłodawca przedsięwzięcia), Politechnikę Śląską, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Akademię Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, Akademię Sztuk Pięknych w Katowicach, Politechnikę Częstochowską oraz Akademię Muzyczną im. Karola Szymanowskiego w Katowicach (7. i 8. edycja) i Uniwersytet Bielsko-Bialski (1., 4., 5. i 6. edycja) wspólnie z miastem Katowice (miasto-gospodarz wydarzenia) oraz współgospodarzami wydarzenia: województwem śląskim (od 3. edycji) i Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią (od 3. edycji).
Funkcję dyrektora generalnego Śląskiego Festiwalu Nauki pełni prof. dr hab. Ryszard Koziołek, rektor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Przestrzeń festiwalowa zlokalizowana jest w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach. Wyjątek stanowiła 5. edycja ŚFN, która ze względu na restrykcje związane z trwającą wówczas pandemią COVID-19 odbyła się plenerowo na Bulwarach Rawy w Katowicach (od Rynku po ulicę J. Dudy-Gracza). Poza tym od 2019 roku zaczęto organizować wydarzenia otwierające, które odbywały się w gmachu Teatru Śląskiego im. St. Wyspiańskiego w Katowicach (2019, 2020), Planetarium – Śląskim Parku Nauki w Chorzowie (2022) oraz Hali Widowiskowo-Sportowej „Spodek” (2023).
Międzynarodowy sukces oraz popularność w środowisku akademickim i społecznym Śląskiego Festiwal Nauki przyczyniły się do uzyskania przez Katowice tytułu Europejskiego Miasta Nauki 2024 – wyróżnienia przyznawanego przez Komisję Europejską miastom, które odznaczają się szczególnym potencjałem rozwoju.
Śląski Festiwal Nauki współtworzą różnorodne wydarzenia towarzyszące odbywające się w województwie śląskim. Festiwal organizuje również całoroczny program ŚFN on Tour, który pozwala na dotarcie z nauką do licznych miejscowości i instytucji oraz daje szansę szerokiej grupie odbiorców na udział w wydarzeniach popularyzujących wiedzę z różnych dziedzin.
Idea i misja Śląski Festiwal Nauki to cykliczne wydarzenie popularnonaukowe, odbywające się od 2016 roku z inicjatywy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Jego misją jest rozwijanie społecznego zainteresowania nauką m.in. przez organizację pokazów, prezentacji, wykładów, warsztatów oraz rozmów z przedstawicielami środowiska akademickiego. Do udziału w aktywnościach zaproszeni są ludzie w każdym wieku.
Przestrzeń lewo|mały|Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach – miejsce organizacji Śląskiego Festiwalu Nauki
Od pierwszej edycji Śląski Festiwal Nauki odbywa się w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach (wyjątkiem była 5. edycja ŚFN, która odbyła się na bulwarach Rawy i w katowickim kampusie Uniwersytetu Śląskiego). W programie festiwalu można znaleźć aktywności promujące naukę i sztukę, takie jak m.in.: spotkania z naukowcami i popularyzatorami nauki, stanowiska pokazowe, wykłady, warsztaty, wystawy, dyskusje, koncerty, spektakle, science show, eksperymenty czy inne działania popularyzujące naukę.
Inauguracje oraz wydarzenia otwierające odbywały się na przestrzeni lat w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Planetarium – Śląskim Parku Nauki w Chorzowie oraz Hali Widowiskowo-Sportowej „Spodek”. Każda odsłona festiwalu gromadzi wielotysięczną widownię – w 2024 roku liczba uczestników wyniosła ponad 67 tysięcy. W organizację Śląskiego Festiwalu Nauki są zaangażowani naukowcy, studenci, a także popularyzatorzy nauki z Polski i świata.
Centrum Śląskiego Festiwal Nauki stanowi sala wielofunkcyjna katowickiego Międzynarodowego Centrum Kongresowego, w której znajdują się scena główna oraz poszczególne strefy prezentujące aktywności. Całkowita powierzchnia zagospodarowana na potrzeby Śląskiego Festiwalu Nauki to ponad 30 tys. m². Poza salą wielofunkcyjną uczestnicy mają do dyspozycji również: ponad 20 sal wykładowych, ponad 20 scen, salę audytoryjną o pojemności 550 miejsc, trzy sale balowe, przestrzeń Hali Widowiskowo-Sportowej „Spodek” (w ramach 7. ŚFN oraz weekendu otwarcia Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024 odbyło się widowisko „Katopolis”, które na widowni i płycie zgromadziło ponad 6 tys. uczestników), ciągi komunikacyjne oraz punkty i strefy.
Kolejne edycje Śląskiego Festiwal Nauki otwierają wydarzenia specjalne. Część zasadnicza Śląskiego Festiwalu Nauki odbywa się w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach i obejmuje kilkaset aktywności zgrupowanych w następujących strefach wiedzy: nauki ścisłe, przyroda, technika, nauki humanistyczno-społeczne, medycyna i zdrowie, sztuka oraz kultura fizyczna. Ponadto Śląski Festiwal Nauki uzupełniają strefy tematyczne, w tym strefy specjalne poświęcone konkretnemu zagadnieniu oraz strefy konkursów: Off Science i School Science (do 2024 roku Młodzi dla Przyszłości Śląska).
Edycje Śląski Festiwal Nauki 2016 Pierwszy Śląski Festiwal Nauki miał miejsce w Katowicach w dniach 13–15 października 2016 roku. Udział w nim wzięło blisko 15 tys. uczestników. Wśród gości znaleźli się dr Tomasz Rożek – dziennikarz naukowy i fizyk, który poprowadził spotkanie „Sonda+” – a także specjaliści z Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, którzy przedstawili naukę za pomocą mobilnego laboratorium w postaci 18-metrowego autobusu wyposażonego w stanowiska eksperymentalne.
Na program 1. Śląskiego Festiwal Nauki złożyło się ok. 350 atrakcji: ponad 150 stanowisk pokazowych, 126 wykładów oraz 80 warsztatów reprezentujących 13 stref tematycznych w sześciu obszarach wiedzy.
Śląski Festiwal Nauki 2017 Drugi Śląski Festiwal Nauki, odbywający się od 30 listopada do 2 grudnia 2017 roku pod hasłem „Ino science, żodyn fiction”, rozpoczął się w gmachu Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. W pierwszym dniu festiwalu odbywał się „Science On Stage”, podczas którego można było m.in. uczestniczyć w debacie akademickiej o temacie „Czy nauka może nas uratować?” oraz spektaklu muzycznym Obertaniec-oberwaniec Studenckiego Zespołu Pieśni i Tańca „Katowice”.
Atrakcje podczas kolejnych dni miały miejsce w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach. W ramach sześciu stref wiedzy oraz stref dodatkowych (m.in. E-sport Point) uczestnicy mieli okazję wziąć udział w wykładach, warsztatach, pokazach, spektaklach, wystawach, koncertach oraz innych aktywnościach popularyzujących naukę i sztukę.
Gośćmi tej edycji festiwalu byli m.in.: prof. Philip Zimbardo, dr Tomasz Rożek, Piotr Baron, Wiktor Niedzicki, Filip Springer oraz prof. Tadeusz Sławek.
W ramach 2. Śląskiego Festiwalu Nauki odbyły się również wydarzenia dodatkowe: Festiwal Szkół Ponadpodstawowych „Sięgnij po zawód”, bicie rekordu Guinessa, rozgrywki e-sportowe (E-sport Point) oraz Off Science – Przegląd Garażowych Wynalazków (pierwsza edycja konkursu).
Śląski Festiwal Nauki 2019 Festiwal odbywał się w dniach 12–14 stycznia 2019 roku pod hasłem „Energia”, a jego prologiem była zainicjowana w 2012 roku Noc Biologów Uniwersytetu Śląskiego. Inauguracja miała miejsce w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach – w jej ramach można było uczestniczyć w projekcie prof. Mariana Oslislo z Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach zatytułowanym CallTrane M04/HG4, łączącym muzykę jazzową, kaligrafię artystyczną i poezję. Ponadto w programie inauguracji znalazły się: rozmowa dr. Tomasza Rożka z dr o iluzjach w muzyce, występ Chóru Uniwersytetu Śląskiego „Harmonia”, rozmowa z Nicole Stott, astronautką NASA, a także gala wręczenia Śląskiej Nagrody Naukowej.
W ramach trzeciej edycji Śląskiego Festiwalu Nauki oprócz sześciu stref znanych z poprzednich odsłon zorganizowano również strefy specjalne: strefę kosmiczną, strefę sportu, E-Sport Point, strefę dziecka, strefy czytania i pisania oraz Przystanek Nauka. Ponad 35 tys. odbiorców miało okazję uczestniczyć w kilkuset atrakcjach, a także w spotkaniach z gośćmi, wśród których znaleźli się m.in.: Mirosław Hermaszewski, prof. Jerzy Buzek, prof. Johannes Georg Bednorz, Leszek Cichy, prof. Henryk Skarżyński czy Mariusz Szczygieł. Jedną z atrakcji trzeciej edycji Śląskiego Festiwalu Nauki był także przygotowany przez grupę pasjonatów fizyki z Uniwersytetu w Lund laserowy show naukowy.
Kampanii promocyjnej 3. Śląskiego Festiwal Nauki towarzyszyła identyfikacja wizualna z ilustracją przewodnią wykonaną przez dr. z Wydziału Sztuki i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Śląski Festiwal Nauki 2020 mały|Pokaz ładowania butelki lejdejskiej za pomocą maszyny elektrostatycznej podczas 4. edycji Śląskiego Festiwalu Nauki
Czwarta odsłona Śląskiego Festiwal Nauki pod hasłem „Nauka jest bliżej” odbyła się w dniach 25–27 stycznia 2020 roku w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach. W ramach inauguracji został wystawiony spektakl w reżyserii Alana Aldy pt. Radiance: The Passion of Marie Curie o polskiej noblistce. Odbył się również talk-show naukowy z udziałem Setha Shostaka.
Oprócz atrakcji w sześciu strefach wiedzy uczestnicy mieli do dyspozycji strefy specjalne: strefę klimatu i elektromobilności, strefę dziecka, strefę sportu oraz e-sportu, jak również strefę komiksu z czytelnią i wybranymi dla uczestników tytułami. Wśród gości znaleźli się m.in. prof. Jerzy Bralczyk, Anna Cieplak, , dr Jamie Gallagher, dr Andrzej Kruszewicz, prof. Katarzyna Kłosińska, Weronika Nowakowska oraz Łukasz Wilczyński.
W ramach 4. Śląskiego Festiwal Nauki z inicjatywy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytet Śląski zorganizował pierwsze Forum Polskich Organizatorów Festiwali Naukowych z udziałem blisko 90 przedstawicieli największych polskich festiwali nauki. W trakcie forum 25 podmiotów podpisało list intencyjny w sprawie utworzenia sieci współpracy pod nazwą Porozumienie Organizatorów Festiwali Nauki w Polsce.
Śląski Festiwal Nauki 2021 lewo|mały|Teren 5. edycji Śląskiego Festiwalu Nauki (2021); w tle Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka
5. Śląski Festiwal Nauki, czyli „Rawa Edition”, odbył się w dniach 9–15 października 2021 roku na bulwarach Rawy. W ramach gali otwarcia prócz debaty na temat przyszłości Rawy miał miejsce koncert Michała Zygmunta Dźwięki rzeki. W niedzielę 10 października atrakcje odbywały się zarówno online, jak i na żywo w ramach plenerowego miasta nauki nad Rawą. W programie znalazło się 200 pokazów naukowych, 24 wystawy, warsztaty oraz koncerty – m.in. koncert i spotkanie z Arturem Andrusem.
Wśród stref znalazły się m.in. strefa Stanisława Lema, ścieżka zdalnego życia związana z trwającą wówczas pandemią COVID-19, strefa dostępności przybliżająca tematykę przystosowania codzienności do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, a także strefa miasta i wody. Uczestnicy mogli również odwiedzić szczepionkobus i zaszczepić się przeciw wirusowi SARS-CoV-2.
Atrakcje podczas kolejnych dni 5. Śląskiego Festiwal Nauki odbywały się w formule online. Każdy dzień poświęcony był innej strefie wiedzy: 11 października – przyroda, 12 października – technika, 13 października – nauki humanistyczno-społeczne, 14 października – nauki ścisłe i 15 października – medycyna i zdrowie.
Wśród gości piątej odsłony ŚFN znaleźli się m.in.: prof. Zbigniew Izdebski, prof. Michał Rusinek, prof. Marek Stankiewicz, prof. Avi Loeb, czy prof. Ryszard Tadeusiewicz.
Śląski Festiwal Nauki 2022 mały|Foyer Międzynarodowego Centrum Kongresowego w Katowicach podczas 6. Śląskiego Festiwalu Nauki (2022)