Kiedy przyszli – wiersz niemieckiego pastora luterańskiego Martina Niemöllera z 1946. Stanowił on krytykę obojętności, jaką mieli wykazywać się intelektualiści i niektórzy duchowni – w tym, jak sam przyznaje, Niemöller – wobec faktu dojścia nazistów do władzy i późniejszej czystce wybranych przez nich grup społecznych.
Interpretacja Niemöller podczas swojej przemowy w Kościele Wyznającym we Frankfurcie nad Menem 6 stycznia 1946, tak uzasadniał stanowisko odnośnie bierności wobec działań władz III Rzeszy:
Treść Najpopularniejsza wersja wiersza:
W oryginale:
Inne wersje Istnieją kontrowersje dotyczące wymienionych grup i kolejności, w jakiej pojawiają się w tekście. Oprócz Żydów, komunistów, socjaldemokratów i związkowców pojawiają się nieuleczalnie chorzy, Świadkowie Jehowy, mieszkańcy okupowanych krajów, katolicy, szkoły, prasa i Kościół. Wynika to stąd, że Niemöller od 1946 wplatał powyższy tekst do swoich przemówień i często go modyfikował. Poza tym niektóre źródła cytują ludzi przytaczających wypowiedzi Niemöllera, co wprowadza dodatkowy zamęt. O różnych wersjach tego słynnego cytatu można przeczytać na stronie profesora Marcuse, naukowca specjalizującego się w historii III Rzeszy.
Według Fundacji im. Martina Niemöllera pierwotna wersja wiersza brzmiała:
Fragment, który prawdopodobnie nie pojawił się w pierwotnej wersji, ale był często dodawany przez Niemöllera po trzecim wersecie, przynajmniej po 1945, jest następujący: „Gdy przyszli po Żydów, milczałem, nie byłem Żydem”.
Przypisy
Kategoria:Poezja Kategoria:Narodowy socjalizm Kategoria:Antyfaszyzm w Niemczech Kategoria:Antyfaszyzm w kulturze