mały|Sinusoida Juliana Krzyżanowskiego. Nad osią znajdują się „epoki jasne”, a pod nią „epoki ciemne”. Sinusoida Krzyżanowskiego – wykres, który przedstawia odmienność danych epok literackich, które występują po sobie, a także podobieństwa epok występujących naprzemiennie. Dzieli on epoki na te racjonalne, w których dominuje rozum i wiedza, a także te irracjonalne, gdzie główną rolę pełnią wiara, emocje i intuicja.

Założenia sinusoidy Zgodnie z założeniami epoki, które znajdują się nad wykresem są „epokami jasnymi”, w których głoszone były hasła i wartości takie, jak: nauka, rozum, doświadczenia, harmonia, naukowość, empiryzm, materializm, ład, zrozumienie świata, antropocentryzm. Do epok jasnych zalicza się: antyk, renesans, oświecenie, pozytywizm, XX-lecie międzywojenne.

Z drugiej strony „epoki ciemne” znajdujące się pod osią, odnoszą się do epok, gdzie m.in. głoszonymi hasłami i wartościami były: teocentryzm, wiara, intuicja, irracjonalizm, uczucia, mistycyzm, emocje, duchowość, niepokój, chaos, fantastyka (epoki ciemne to natomiast: średniowiecze, barok, romantyzm, młoda polska, wojna i okupacja.)

Historia Stworzona przez Juliana Krzyżanowskiego w 1938 roku w rozprawie w Barok na tle prądów romantycznych. Została ona stworzona w oparciu o Wölfflinowską teorię przemienności prądów.

Wady Jako potencjalne wady sinusoidy Krzyżanowskiego wymienia się:

Układ epok może się różnić w zależności od kraju (przykładowo w Polsce nie istniał antyk, a w literaturze rumuńskiej barok) Epoki znacznie różnią się okresem trwania, mimo iż wykres sugeruje podobny czas trwania (średniowiecze trwało ponad 1000 lat, natomiast dwudziestolecie międzywojenne trwało mniej niż 20 lat) Czas rozpoczęcia i zakończenia epoki może się różnić, dodatkowo sugeruje, iż wszystkie epoki były jednolite pod względem treści Historycy literatury są zgodni, że ostatnie 100 lat cechuje się dużą dynamiką nurtów. Sinusoida nie jest w stanie jednoznacznie określić przynależności twórczości licznych autorów tworzących po drugiej wojnie światowej. Okresy głębokiego PRL, odwilży post-stalinowskiej, gwałtownych zmian po przemianie ustrojowej w latach 90. XX w. oraz rewolucji cyfrowej wczesnych lat dwutysięcznych nie są uwzględniane i wymagają głębszej analizy. Wojciech Rzehak, polonista oraz historyk literatury europejskiej proponuje modyfikację – odwrócenie sinusoidy. Epoki nawiązujące do wartości antycznych „epoki jasne” umieścić pod osią. „Epoki ciemne” nawiązujące do ideałów średniowiecznych umieścić nad osią. Według niego wartości antyczne pochodzą głównie od cywilizacji południowej Europy – Grecji oraz Rzymu. Wartości średniowieczne natomiast przybyły z krajów barbarzyńskich – z północy i wschodu Europy.

Przypisy

Kategoria:Teoria literatury