thumb|Friebeberg thumb|Osiedle Powstańców Śląskich, część południowa thumb|Prawy dolny narożnik: urząd skarbowy i cmentarz thumb|Po lewej SOW, dalej hotel Wieniawa, po prawej park thumb|Ul. Buska 2-12, na końcu ul. Sztabowa Ulica Sztabowa – ulica położona we Wrocławiu na osiedlu Gajowice, w dawnej dzielnicy Fabryczna oraz na samorządowym osiedlu Powstańców Śląskich, częściowo w obszarze osiedla Dworek, w dawnej dzielnicy Krzyki. Biegnie od ulicy Mieleckiej do ulicy Ślężnej. Przypisana jest do niej droga gminna o długości oraz działki o statusie drogi wewnętrznej i rezerwy komunikacyjnej. Przy ulicy położone są między innymi obiekty związane z koszarami i Generalną Komendanturą, a obecnie Inspektoratem Wsparcia Sił Zbrojnych, Budynek Dyrekcji Poczty, Kościół pw. św. Augustyna oraz Cmentarz Żydowski, a od 1991 r. Muzeum Sztuki Cmentarnej, wszystkie wpisane do rejestru zabytków oraz budynki i inne obiekty, zespoły i założenia przestrzenne wpisane do gminnej ewidencji zabytków. Ponadto ulica od swojego początku do numeru 97 przebiega przez obszar dzielnicy Południe również podlegający ochronie w ramach gminnej ewidencji zabytków szczególnie w zakresie historycznego układu urbanistycznego.

Historia Historia obszaru, przez który przebiega ulica Sztabowa, to historia Gajowic, Dworka i pozostałej części osiedla Powstańców Śląskich, dla których ważną datą jest rok 1868, kiedy to zostały one włączone w granice miasta. Początkowo istniały dwie główne drogi biegnące z Wrocławia na południe przez omawiany obszar. Był to trakt świdnicki oraz droga do wsi Gajowice.

W roku 1815 na terenie, który współcześnie otoczony jest ulicami: Bernarda Pretficza, Gajowicką, Sztabową i Wróblą, założono dla Gajowic cmentarz ewangelicki parafii św. Marii Magdaleny, później cmentarz komunalny. Już w 1937 przygotowano plan jego likwidacji i urządzenia na pozyskanym terenie parku. Nie został on jednak zrealizowany, a cmentarz istniał jeszcze po II wojnie światowej. Jego likwidację przeprowadzono w 1958 r., kiedy to przekształcono go w skwer. Swoją nazwę jako park im. gen. Mariana Langiewicza uzyskał w 2013 r. Z kolei już w 1822 r. na terenie mieszczącym się współcześnie pomiędzy ulicą Powstańców Śląskich, Sztabową i Bernarda Pretficza powstało założenie ogrodowe oraz établissement, będące w istocie prywatnym przedsiębiorstwem działającym w branży rozrywkowo-rekreacyjnej, nazwane od nazwiska właściciela – établissement Friebeberg (Górka Ferbiego), które było jednym z większych pośród takich obiektów w mieście. Współcześnie na części dawnego założenia przylegającej do ulicy Sztabowej urządzono Park Tadeusza Różewicza, który swoją nazwę własną otrzymał w 2021 r.

Ulica Powstańców Śląskich w formie zbliżonej do obecnej została wytyczona w 1864 r. na śladzie dawnego traktu świdnickiego. Ukształtowano ją jako reprezentacyjną aleję. Z kolei ulica Sudecka została ujęta w planie regulacyjnym z 1882 r. jako oś kompozycyjna przedmieścia południowego, a wytyczona została w 1896 r. Nadano jej formę bulwaru z dwiema jezdniami, pomiędzy którymi urządzono wewnętrzną aleję spacerową i zewnętrznymi szpalerami. Do roku 1914 została zabudowana kamienicami i budynkami użyteczności publicznej. W 1897 r. zakupiono teren pod szpital. Zespół jego zabudowy powstał pomiędzy ulicą Sztabową, ulicą Sudecką i aleją Wiśniową. Projektantem szpitala był R. Herold, a nadzór nad budową prowadzili bracia P. H. i R. Ehrichowie oraz H. Schmiden. Szpital otwarto w 1903 r. W 1909 r. u zbiegu ulicy Sztabowej i Sudeckiej przy terenie szpitala został zbudowany kościół projektu spółki architektonicznej Gaze&Böttcher, początkowo ewangelicki kościół św. Jana Chrzciciela, a po 1945 r. katolicki pod wezwaniem św. Augustyna. Po 1912 r. w rejonie wschodniego odcinka ulicy zakładano ogrody działkowe, częściowo zachowane do dziś, boisko, a w 1913 r. zbudowano budynek szkoły powszechnej (obecnie wykorzystywany dla potrzeb urzędu skarbowego).

Stary cmentarz żydowski istniejący przy wschodnim krańcu ulicy został założony w 1856 r. Oprócz walorów historycznych, które były przyczynkiem do wpisania obiektu do rejestru zabytków w 1975 r., teren współcześnie zachowuje duże walory przyrodnicze, między innymi dzięki zachowana dawnej kompozycji zieleni. Od 2000 r. urządzono na bazie tego cmentarza Muzeum Sztuki Cmentarnej, będące oddziałem Muzeum Miejskiego Wrocławia.

W 1928 r. na terenie pomiędzy ulicą Gajowicką, Sztabową i Bernarda Pretficza zbudowano według projektu z 1927 r. Otto Salvisberga kompleks budynków (budowa trwała 85 dni, a prowadzona była pod kierunkiem wrocławskich architektów: Paula i Fritza Röderów), w których mieściła się Generalna Komendantura, obejmująca dowództwo i sztab VIII Śląskiego Korpusu Reichswehry. Po 1935 r. był to siedziba Wehrmachtu w zespole koszar wojskowych. Po II wojnie światowej w 1946 r. obiekty przejął Śląski Okręg Wojskowy. Działały tu między innymi takie instytucje wojskowe jak Sztab Śląskiego Okręgu Wojskowego, Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych, sąd wojskowy. Nieco bardziej na wschód pomiędzy opisaną zabudową a ulicami: Sztabową, Łączności oraz Bernarda Pretficza już w latach 1929-1932 na podstawie projektu Rudolfa Fernholz zbudowano w tym zespole koszar kolejny zespół budynków dla Akademii Pedagogicznej i Komenda Garnizonu przy ulicy Bernarda Pretficza 24. Wokół modernistycznej zabudowy zrealizowano, częściowo zachowane, założenia zieleni. Po II wojnie światowej mieścił się tu klub oficerski, w tym kino "Oko", a współcześnie Klub Oficerski "Oko" Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych.

Ulica ta (Menzelstrasse) stanowiła jedną całość wraz z ulicą Wieczystą i ulicą Jacka Kuronia. Podział polegający na wyodrębnieniu nowej ulicy (Göringstrasse – dzisiejsze ulice: Wieczysta i Jacka Kuronia), oraz pozostawieniu dotychczasowej nazwy (Menzelstrasse) dla opisywanej tu ulicy nastąpił 8.08.1933 r. Poza opisaną wyżej zabudową lub innym zagospodarowaniem terenów leżących przy ulicy, w latach 30. XX wieku część pierzei ulicy była zabudowana kamienicami i innymi budynkami mieszkalnymi w powiązaniu z zabudową przecznic, np. w rejonie ulicy Mieleckiej (Grillparzerstrasse), Wróblej (Morgensernstrasse - projekt ogólny z 1931 r., projekty szczegółowe z 1932 r. i późniejsza realizacja), czy ulicy Drukarskiej (Guternbergstrasse), ale cześć pozostałych terenów pozostawała nadal jeszcze niezabudowana.

W wyniku działań wojennych prowadzonych w trakcie II wojny światowej podczas oblężenia Wrocławia z 1945 r. część zabudowy uległa zniszczeniu, a część pozostała zachowana lub nadawała się do remontu lub odbudowy. Po wojnie teren, przez który przebiega ulica a położony na wschód od Gajowic, przypisywano niekiedy do Borku, którego północną granicę stanowi jednak aleja Wiśniowa (Januszewic).

Na wolnych terenach powstałych po usunięciu zniszczonych obiektów zaplanowano po wojnie budowę nowych osiedli mieszkaniowych, przy czym w rejonie ulicy Sztabowej są to budynki wkomponowane w istniejącą zabudowę przedwojenną. I tak nowa zabudowa przy zachodnim odcinku ulicy na osiedlu Gajowice powstała w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego „Gajowice”, które budowane było w latach 1960–1970. Takie budynki to między innymi pięciokondygnacyjny budynek przy ulicy Sztabowej 2–18, czy jedenastokondygnacyjny blok przy ulicy Buskiej 2–12. Natomiast przy wschodnim odcinku ulicy powstała rozproszona zabudowa uzupełniająca istniejącą tkankę miejska w ramach osiedla mieszkaniowego „Południe” (także: Osiedle Powstańców Śląskich), przy czym w tej części realizowane było osiedle „Celina” z lat 1964–1974, w tym między innymi pięciokondygnacyjny budynek pod numerami 51–61 i plomba pod numerami 75–79, oraz za ulicą Powstańców Śląskich w ramach osiedla „Dorota” z lat 1963–1974, w tym jedenastokondygnacyjny budynek przy ulicy Drukarskiej 31–47 zwany „mrówkowcem” projektu z 1964 r. Leszka Zdeka, a także późniejsze realizacje jak typowe budynki pod numerami 88 i 90–96 z 1988 r. o pięciu i sześciu kondygnacjach nadziemnych.

Nazwa W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: Menzelstrasse, do 1945 r. bez nazwy, do 24.03.1948 r. Sztabowa, od 24.03.1948 r.

Niemiecka nazwa ulicy Menzelstrasse upamiętniała Adolfa von Menzel (urodzonego 8.12.1815 r. we Wrocławiu / w Velkruby – obecnie Václavov u Bruntálu, zmarłego 9.02.1905 r. w Berlinie). Był słynnym niemieckim malarzem historycznym, a także grafikiem i rysownikiem. Współczesna nazwa ulicy – ulica Sztabowa – została nadana uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dnia 24.03.1948 r. nr 1065.

Droga Ulica Sztabowa jest drogą publiczną, której nadano kategorię drogową – droga gminna, oraz klasę dojazdową. Droga ta ma przypisany numer 105690D (numer ewidencyjny drogi G1056900264011). Łączy ulicę Mielecką z ulicą Ślężną. Jej długość wynosi . Jest drogą jednojezdniową, z dwukierunkowym ruchem z wyjątkiem końcowego odcinka, tj. od numeru 100 (sięgacza do Urzędu Skarbowego) do ulicy Ślężnej, na którym obowiązuje ruch jednokierunkowy (w kierunku wschodnim do ulicy Ślężnej). Nawierzchnia ulicy na znacznej długości jest brukowana z granitowej kostki kamiennej, tj. na odcinku od ulicy Wróblej do ulicy Drukarskiej. Natomiast na odcinku od ulicy Mieleckiej do ulicy Wróblej oraz od ulicy Drukarskiej do numeru 101 (boisko) nawierzchnię wykonano z masy bitumicznej, zaś końcowy odcinek od tego numeru do ulicy Ślężnej wykonano z kostki kamiennej. Teren, przez który przebiega, leży na wysokości bezwzględnej od około 123,6 do 126,2 W początkowym biegu ulicy przebiega ona pod dwoma budynkami. W przypadku pierwszego z nich przy ulicy Mieleckiej 20 bieg ulicy wyznaczony jest przez działkę gminną nie będącą drogą publiczną, lecz stanowiącą tereny mieszkaniowe, ale z zachowaniem ogólnodostępnego przejazdu i przechodu. Drugi przejazd pod budynkiem przy ulicy Wróblej 37 odmiennie od pierwszego przebiega w ramach działki drogowej nad którą położony jest budynek. Droga ta w niemal całości objęta jest strefą ograniczenia prędkości do . Wyjątkiem są skrzyżowania z placem Powstańców Śląskich i Gajowicką. Przejazd pod budynkiem przy ulicy Mieleckiej 20, wraz z włączeniem do ulicy zlokalizowanych przy tym budynku dróg wewnętrznych, objęty został strefą zamieszkania z ograniczeniem prędkości do . Wskazana jest w ramach tych stref dla ruchu rowerowego, przy czym na odcinku jednokierunkowym dopuszczono kontraruch.

Oprócz wyżej opisanej drogi publicznej do ulicy Sztabowej przynależą drogi i działki o statusie dróg wewnętrznych oraz rezerwy komunikacyjnej.

Działki gruntu Łącznie teren zajęty przez ulicę ma pola powierzchni, w tym pozostaje w zarządzie ZDiUM. Ulica w przebiegu głównym położona jest na wykazanych poniżej działkach gruntu o łącznym polu powierzchni wynoszącym :

+ Działki gruntu odcinek pole powierzchni [m2] w tym działka pole powierzchni [m2] foto od ulicy Mieleckiej do ulicy Gajowickiej Grabiszyn, AR_17, 19/2 41 160px160px Grabiszyn, AR_17, 19/3 32 Grabiszyn, AR_17, 19/4 Grabiszyn, AR_17, 25/3 89 Grabiszyn, AR_17, 23/2 217 Grabiszyn, AR_17, 22/3 28 Grabiszyn, AR_17, 4/3 86 od ulicy Gajowickiej do ulicy Powstańców Śląskich Południe, AR_33, 43 160px Południe, AR_34, 57 od ulicy Powstańców Śląskich do ulicy Sudeckiej Południe, AR_34, 105 160px Południe, AR_37, 1 od ulicy Sudeckiej do ulicy Ślężnej Południe, AR_37, 50/3 160px Południe, AR_37, 50/4 razem: , w tym w zarządzie ZDiUM: i pozostałe