Instytut Zootechniki – Państwowy Instytut Badawczy – instytut badawczy mający siedzibę w Krakowie oraz w Balicach koło Krakowa od 1950. Instytut jest jedną z największych jednostek naukowych w Polsce w zakresie produkcji zwierzęcej oraz w zakresie kształtowania środowiska rolniczego.
Powołanie Instytutu Na podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z 1950 r. utworzono Instytutu Zootechniki, z zadaniem kierowania całokształtem badań w zakresie produkcji zwierzęcej oraz bezpośrednie prowadzenie prac naukowo-badawczych Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1950 r. w sprawie utworzenia Instytutu Zootechniki. Dz. U. 1950 nr 24 poz. 210 . Powołanie Instytutu pozostawało w ścisłym związku z dekretem z 1947 r. o organizacji nauki i szkolnictwa wyższegoDekret z dnia 28 października 1947 r. o organizacji nauki i szkolnictwa wyższego. Dz. U 1947 nr 66 poz. 415 .
Zadania Instytutu z 1950 r. Na podstawie obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z 1950 r. nadano Instytutowi statut, w którym określono, że w szczególności do zadań Instytutu należyObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1950 r. w sprawie ogłoszenia statutu Instytutu Zootechniki. M. P. 1950 nr 73 poz. 838 :
prowadzenie samodzielnych prac naukowo-badawczych według ustalonego planu, opartego na wytycznych narodowego planu gospodarczego, układanie planu ogólnego i zatwierdzanie planów szczegółowych prac, prowadzonych w jego oddziałach i placówkach pomocniczych, oraz nadzór naukowy nad tymi pracami, nadzorowanie i koordynowanie prac naukowo-badawczych w zakładach i Instytutach szkół wyższych w dziedzinie produkcji zwierzęcej, przedstawianie wniosków w sprawie zatwierdzania planów tych prac oraz czuwanie nad ich wykonaniem, o ile czynności te zostały zlecone Instytutowi przez Ministra Szkół Wyższych i Nauki, popularyzacja rezultatów przeprowadzonych badań i współdziałanie w ich realizacji, opracowywanie í uogólnianie doświadczeń przodujących praktyków i nowatorów z dziedzin, objętych pracami Instytutu, wyrażanie opinii w sprawach związanych z produkcją zwierzęcą, organizowanie i utrzymywanie sieci korespondentów oraz przeprowadzanie ankiet, prowadzenie ośrodka dokumentacji i biblioteki, opracowywanie i redagowanie publikacji naukowych i popularyzatorskich, podręczników, czasopism, biuletynów, sprawozdań, instrukcji, druków itp. oraz współpraca w tej dziedzinie z zainteresowanymi instytucjami, organizowanie konferencji i zjazdów naukowych, wykładów, odczytów, wystaw itp., utrzymywanie łączności z odpowiednimi instytucjami i organizacjami zagranicą, wykorzystywanie zagranicznych doświadczeń, a zwłaszcza doświadczeń praktycznych i zdobyczy teoretycznych krajów demokracji ludowej, przygotowywanie i doskonalenie nowego typu kadr zootechników przez prace naukowo-badawcze i samokształcenie w dziedzinie materializmu dialektycznego i historycznego oraz agrobiologii.
O Instytucie Instytut jest jedną z największych jednostek naukowych o zasięgu ogólnokrajowym w Polsce. Realizuje politykę Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie produkcji zwierzęcej, w tym wykorzystaniu zwierząt gospodarskich dla celów biomedycznych, oraz w zakresie kształtowania środowiska rolniczego. Najważniejsze zadania Instytutu to: koordynacja ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich, w tym prowadzenie Krajowego Banku Materiałów Genetycznych oraz prowadzenie oceny wartości hodowlanej krajowej populacji bydła, świń i owiec.
Od 23 listopada 2006 Instytut posiada status Państwowego Instytutu Badawczego. Siedziba dyrekcji znajduje się w Pałacu Radziwiłłów w Balicach, siedziba Instytutu – w Krakowie, a zakłady doświadczalne i laboratoria – na terenie ośmiu województw.
Zgodnie z decyzją Ministra Edukacji i Nauki z 2022, Instytut Zootechniki – Państwowy Instytut Badawczy otrzymał najwyższą kategorię naukową, kategorię A+, przyznaną na lata 2022–2025, w obrębie dyscypliny zootechnika i rybactwo. Oznacza to, że poziom badawczo-naukowy Instytutu Zootechniki został uznany za wiodący w skali kraju. Instytut dysponuje uprawnieniami do nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego nauk rolniczych w dyscyplinie zootechnika i rybactwo. Współpracuje z wieloma partnerami krajowymi i zagranicznymi.
Kadra Instytutu W Instytucie Zootechniki – Państwowym Instytucie Badawczym pracują (stan na kwiecień 2023): 473 osoby, z tego 274 w centrali oraz 199 w zakładach doświadczalnych, w tym 62 pracowników naukowych: 9 profesorów, 19 profesorów instytutu, 5 adiunktów, 28 adiunktów ze stopniem doktora habilitowanego. +Imię i nazwisko dyrektora Instytutu ZootechnikiLata pełnionej funkcjiTeodor Marchlewski1950–1957Tadeusz Konopiński1957–1962Franciszek Abgarowicz1962–1964Borys Hrycyk1965–1966Franciszek Klocek1966–1972Stefan Wawrzyńczak1973–1987Jędrzej de Pelikan-Krupiński1987–2013Eugeniusz Herbut2013–2017Maciej Pompa Roborzyński2017–2020Krzysztof Duda2020–2024Tomasz Jacekod 2024
Program badawczy Program badawczy Instytutu realizowany jest w 10 zakładach naukowych, prowadzących badania naukowe, prace badawczo-rozwojowe, wdrożeniowe, upowszechnieniowe i szkolenia, których zakres działania uznano za strategiczny dla zmieniających się potrzeb produkcji zwierzęcej.
Zakład Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa Zakład realizuje następujący zakres działań:
tematyka badawcza o szczególnym znaczeniu dla krajowego sektora paszowego i produkcji zwierzęcej, w ramach prac realizowanych na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ocena materiałów paszowych i wpływu zabiegów fizyko-chemicznych na podniesienie ich wartości pokarmowej oraz ograniczenie działania substancji antyżywieniowych, gromadzenie informacji o składzie chemicznym materiałów paszowych w ramach Krajowej Bazy Paszowej, ocena bezpieczeństwa żywieniowego materiałów paszowych w badaniach na zwierzętach modelowych, ocena efektywności stosowania różnych materiałów paszowych w żywieniu drobiu, świń oraz przeżuwaczy, w warunkach testów fermowych oraz strawnościowych, z uwzględnieniem ich wpływu na wskaźniki produkcyjne i status zdrowotny zwierząt, wpływ dodatków paszowych, w tym substancji alternatywnych dla antybiotyków i kokcydiostatyków paszowych, na efektywność żywienia zwierząt i jakość uzyskiwanych produktów, badania strawności składników pokarmowych w różnych odcinkach przewodu pokarmowego zwierząt monogastrycznych, badania rozkładu składników pokarmowych pasz metodą in sacco w żwaczu oraz dwunastnicy zwierząt przeżuwających, ocena wpływu składników diety na jakość, walory prozdrowotne i bezpieczeństwo produktów odzwierzęcych oraz możliwości modyfikowania składu i jakości tych produktów za pomocą metod żywieniowych, badania nad wpływem materiałów paszowych z roślin genetycznie zmodyfikowanych (GMO) na produkcyjność i zdrowotność zwierząt oraz jakość i bezpieczeństwo produktów odzwierzęcych, ocena przydatności krajowych źródeł białka stosowanych w celu zastąpienia poekstrakcyjnej śruty sojowej GM w żywieniu zwierząt gospodarskich, określenie metod stymulowania rozwoju i dojrzewania układu pokarmowego w okresie neonatalnym i postnatalnym, roli układu pokarmowego w funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz interakcji pomiędzy składnikami diety, a strukturą i funkcjonowaniem układu pokarmowego, nutrigenomika – oceny wpływu żywienia zwierząt na regulację ekspresji genów, zastosowanie modeli zwierzęcych dla oceny fizjologicznego działania substancji biologicznie aktywnych w żywieniu człowieka.
Zakład Biologii Molekularnej Zwierząt Zakład realizuje następujący zakres badań oraz działalności w zakresie badań naukowych, pracy badawczo-rozwojowej, wdrożeń, upowszechnień i szkoleń:
wykorzystanie polimorfizmu sekwencji mikrosatelitarnych DNA do charakterystyki struktury genetycznej różnych ras zwierząt gospodarskich oraz oceny zmienności genetycznej populacji, identyfikacja polimorfizmów w genach warunkujących oporność (wrażliwość) na choroby oraz związanych z występowaniem wad rozwojowych u zwierząt gospodarskich, identyfikacja markerów immunoglobulin zwierząt gospodarskich celem ustalenia korelacji ze zdrowotnością, analiza wyspecjalizowanych struktur chromosomowych w kariotypie zwierząt gospodarskich w ramach oceny zjawiska polimorfizmu i konserwatyzmu genetycznego, badania porównawcze genomów różnych zwierząt w aspekcie zmian ewolucyjnych, ocena genomu zwierząt gospodarskich w aspekcie działania czynników mutagennych oraz procesów starzenia, doskonalenie metod cytogenetycznych i molekularnych stosowanych w ocenie genomu, skanowanie genomu w poszukiwaniu markerów SNP cech produkcyjnych i monitorowania bioróżnorodności zwierząt gospodarskich, badania epigenetyczne mechanizmów regulacji ekspresji genów (metylacja DNA), ocena organizacji genomu w obrębie chromosomów oraz wpływu wyższych struktur organizacyjnych DNA na ekspresję genów, identyfikacja obszarów CNV (copy number variation) oraz bloków sprzężeniowych (regionów LD) w genomach zwierząt gospodarskich, poszukiwanie podłoża chorób genetycznych zwierząt gospodarskich w oparciu o wysokowydajne techniki genomiki, identyfikacja proteomiczna biomarkerów charakterystycznych dla cech użytkowych zwierząt hodowlanych, stanów chorobowych i wad genetycznych, a także dających możliwość oceny wpływu środowiska na układ odpornościowy, badanie proteomu surowców pochodzących od zwierząt hodowlanych, opracowanie bazy charakterystyki proteomowej surowców i produktów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego.
Zakład Biotechnologii Rozrodu i Kriokonserwacji Zakład prowadzi prace z zakresu diagnostyki andrologicznej oraz konserwacji nasienia zwierząt gospodarskich, którymi są:
wykorzystanie panelu nowoczesnych metod diagnostyki andrologicznej do oceny nasienia zwierząt gospodarskich w ramach działalności naukowo-badawczej i komercyjnej (cytometria przepływowa, mikroskopia fluorescencyjna, luminometria), cytometryczne sortowanie plemników pod kątem ekspresji ściśle określonych markerów powierzchniowych, opracowanie składu rozcieńczalników do konserwacji nasienia z dodatkiem związków peptydowych o działaniu antybakteryjnym, opracowanie metod kriokonserwacji nasienia zwierząt gospodarskich.
Prace z zakresu pozaustrojowego uzyskiwania zarodków oraz hodowli komórkowych:
pozaustrojowe uzyskiwanie zarodków (IVP) bydła i świń z wykorzystaniem technik standardowego zapłodnienia in vitro metodą współinkubacji gamet (IVF) oraz mikrochirurgicznego zapłodnienia in vitro metodą docytoplazmatycznej iniekcji plemnika (ICSI), opracowanie metod pozaustrojowego dojrzewania mejotycznego (IVM) oocytów świń, bydła, kóz, koni i kotów domowych, ocena jakości cytologicznej oraz molekularnej hodowanych in vitro oocytów i zarodków uzyskiwanych technikami IVP, opracowanie metod kriokonserwacji i witryfikacji oocytów, zarodków oraz komórek somatycznych i macierzystych, kompleksowa charakterystyka mezenchymalnych komórek macierzystych (MSCs) oraz wykorzystanie potencjału aplikacyjnego MSCs w technologiach wspomaganego rozrodu (ARTs), inżynierii komórkowej, tkankowej oraz w medycynie regeneracyjnej, opracowanie i optymalizacja metod różnicowania in vitro komórek MSCs, opracowanie hodowli komórkowych w systemach trójwymiarowych (3D).
Prace z zakresu klonowania somatycznego ssaków:
wykorzystanie techniki klonowania metodą transplantacji jąder komórek somatycznych (SCNT) do uzyskiwania zarodków zwierząt gospodarskich wybranych ras zachowawczych (klonowanie somatyczne może stanowić w przyszłości podstawowy instrument w technologiach wspomaganego rozrodu stosowanych w programach odtwarzania stad zarodowych zagrożonych wyginięciem, autochtonicznych ras zwierząt gospodarskich oraz przywracania i stabilizacji genetycznej bioróżnorodności w ekosystemach rolniczych), opracowanie metod modulacji epigenetycznej (transformacji epigenomowej) komórek somatycznych oraz macierzystych dla potrzeb zwiększenia przeprogramowalności genomu jądrowego komórek-dawców w zarodkach uzyskiwanych technikami klonowania somatycznego,