Krystyna Janina Wincenta Różyska z domu Tołłoczko (ur. 21 października 1909 we Lwowie, zm. 21 września 2001 w Krakowie) – polska architekt i projektantka.

Życiorys Dzieciństwo i edukacja Urodziła się 21 października 1909 we Lwowie. Jej rodzicami byli Maria Róża Jorasz oraz Stanisław Karol Tołłoczko. Urodziła się z chorobą kości, przez co musiała przejść operacje stawów biodrowych, aby móc w pełni sprawnie funkcjonować. Wraz z ojcem wiele wędrowała po Karpatach Wschodnich i Tatrach.

W latach 1933–1938 studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej. 3 grudnia 1938 roku otrzymała tytuł mgr inż. architektury. Jej prace ze studiów prezentowane były w 1986 roku przez Muzeum Architektury we Wrocławiu, które organizowało wystawę ukazującą dorobek Wydziału Architektury Politechniki Lwowskiej inicjowaną przez Zofię Gunaris.

Przed II wojną światową Wraz z Fryderykiem Tothem i Janiną Reichert przygotowała projekt pomnika Józefa Piłsudskiego, który otrzymał od komisji I miejsce, za co otrzymali nagrodę pieniężną.

Miała przeprowadzać inwentaryzację pałacu Gołuchowskich, który był zniszczony po I wojnie światowej, jednak inicjatywa ta została odwołana z powodu agresji sowieckiej na Polskę.

Podczas II wojny światowej W 1939 rozpoczęła karierę naukową jako młodszy asystent u prof. Witolda Minkiewicza w Katedrze Architektury Monumentalnej na Wydziale Architektury Lwowskiej. Prawdopodobnie wtedy też poznała swojego przyszłego męża – Józefa Różyskiego.

Jej kariera naukowa została przerwana 1941 roku z powodu wkroczenia do Lwowa wojsk hitlerowskich.

W czasie wojny zainicjowała we Lwowie Warsztaty Artystyczne, podczas których projektowano i wytwarzano przedmioty z zakresu przemysłu i galanterii artystycznej. Zajmowała się przede wszystkim modą i galanterią damską.

Po wojnie 26 listopada 1945 w kościele parafialnym w Zakopanem wzięła ślub z Józefem RóżyskimWykaz z księgi ślubów, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, teczka akt osobowych nr 595.

W latach 1945–1947 była zatrudniona jako nauczycielka w Państwowej Szkole Przemysłu Drzewnego. Oprócz tego wciąż fascynowała się modą i galanterią damską, a wraz z mężem tworzyła przedmioty codziennego użytku, m.in. naczynia z drewna.

W 1946 roku została nagrodzona przez Ministerstwo Kultury i Sztuki za prace nadesłane na wystawę tkanin i przemysłu artystycznego w Warszawie.

W 1947 roku przyjęto ją do Związku Polskich Artystów Plastyków, a w 1950 roku otrzymała status członka zwyczajnego.

Różyscy byli założycielami pierwszej spółdzielni wzorcowej przemysłu artystycznego, która została później wchłonięta przez Zakopiańskie Warsztaty Wzorcowe.

W 1948 roku wraz z Anną Górską wygrała konkurs na budowę osiedla akademickiego UCS w Lublinie. Samodzielnie wykonała projekt, a wybudowane Domy Akademickie według jej koncepcji to: Amor (1949–1951), Babilon (1949–1952), Cebion (1951–1954), Dodek (1953–1966), Eskulap (1954–1956).

W latach 1954–1956 była zastępcą przewodniczącego Koła Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP).

W 1955 roku wraz z Anną Górską opublikowała w Architekturze artykuł o architekturze Podhala.

W latach 1951–1957 opracowała siedem projektów wstępnych, z których zostały wybrane projekty dolnej i górnej stacji kolejki gondolowej na Szyndzielnię, a ze względu na dużą przepustowość kolejki podjęła w latach 1953–1957 próbę projektu rozbudowy schroniska na Szyndzielni, dopełniając istniejącą architekturę o halę wyżywieniową w nowym skrzydle usytuowanym od strony południowo-wschodniej.

Przeprowadzka do Krakowa

W latach 1959–1965 powstał zaprojektowany Miejski Pawilon Wystawowy w Krakowie, który stanowił wówczas pierwszą w Polsce nowocześnie zaprojektowaną przestrzeń wystawienniczą dla sztuki współczesnej. W tym czasie Różyscy przeprowadzili się do Krakowa.

W latach 1966–1970 prowadziła w Krakowie adaptację zabytkowych wnętrz kamienic, które stały się siedzibami klubu Aktora SPATIF i Biura Orbis.

W latach 1963–1967 kierowała przebudową i adaptacją Hotelu Monopol.

W 1973 roku otrzymała dyplom uznania za zasługi w rozwoju Zakopiańskich Warsztatów Wzorcowych.

Na emeryturze

W 1978 roku przeszła na emeryturę. Wciąż jednak projektowała, m.in. przejście piesze z ul. Asnyka na ul. Łobzowską i z ul. Basztowej na ul. Łobzowską (1984), mieszkania na Litewskiej i Krowoderskiej, zabudowę plombową przy al. Słowackiego. W 2001 roku brała czynny udział w konsultacjach przy konkursie na modernizację i nadbudowę Galerii Bunkier.

Zmarła 21 września 2001 w Krakowie, pochowana w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Rakowickim (kwatera IIIB-wsch-po prawej Szczęśniewskich).

Wybrane realizacje

Ogród Miejski w Zakopanem (1950) Stacje kolei gondolowej oraz projekt przebudowy schroniska na Szyndzielni (1951–1957) Dom Społeczno-Usługowy Chatka Żaka (1962–1965) Osiedle akademickie w Lublinie (1948–1956) Miejski Pawilon Wystawowy w Krakowie (1959–1965) Galeria Bunkier Sztuki (1959–1965)

Odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (1969) Złota Odznaka „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” (1973) Złota Odznaka SARP (1981) Srebrna Odznaka SARP (1956, 1968)

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 2001