Dawny zbór ariański w Silniczce (także: kaplica ariańska w Silniczce) – zabytkowy obiekt zlokalizowany w powiecie radomszczańskim, gminie Żytno w Polsce, w miejscowości Silniczka. Do zboru przynależał niegdyś cmentarz za wsią, służący do pochówku zmarłych.

Fundatorami obiektu była rodzina Majów herbu Starykoń, ówcześni właściciele Silniczki i sympatycy arianizmu. Miejscowość, a co za tym idzie sama kapliczka, zmieniała na przestrzeni lat swoich właścicieli, jednymi z nich była również rodzina Potockich herbu Pilawa.

Budynek przechodził w historii kilka remontów, jednakże źródła z 2020 roku określają jego stan jako zaniedbany.

Historia Zbór został wzniesiony w pierwszej połowie XVII wieku, był miejscem kultu religijnego arian, czyli wyznawców religijnej wspólnoty ukształtowanej w XVI wieku z kalwinizmu. Arianie wyróżniali się tym, że nie uznawali dogmatu Trójcy Świętej, co stało się charakterystycznym założeniem ich wyznania. W Polsce arianie byli także znani jako bracia polscy.

Zbór ufundowała rodzina Majów herbu Starykoń, ówczesnych właścicieli Silniczki oraz zwolenników arianizmu. Po wprowadzeniu ustawy sejmowej z 1658 r., która nakazywała arianom konwersję na katolicyzm lub banicję, świątynia pozostała pusta do czasów powstania styczniowego w XIX wieku.

W XX wieku wyremontowała ją rodzina Potockich z Maluszyna, która chciała w niej urządzić kaplicę katolicką, do czego ostatecznie nie doszło.

W dniu 5 września 1939 r., w trakcie II wojny światowej, Niemcy zabili w Silniczce 6 Polaków, którzy narazili się najeźdźcom pochówkiem polskiego żołnierza, którego zwłoki leżały na poboczu drogi. Grób straconych po ekshumacji przeniesiono spod zboru na cmentarz w Maluszynie, a tuż obok zboru postawiono tablicę upamiętniającą.

Po II wojnie światowej dawny zbór został ponownie wyremontowany i przez długi czas pełnił publiczne funkcje (biblioteka, świetlica koła gospodyń wiejskich itp.), dzięki staraniom lokalnych władz odtworzono na budowli nowy dach.

Zbór został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod numerem 241 z 27 grudnia 1967 roku i 496-I-51 z 9 września 1949 roku.

W 1976 roku przeprowadzono remont zboru z wymianą tynków.

W 2020 roku kapliczka była opuszczona i ulegała stopniowej degradacji. Z uwagi na zaniedbany charakter wnętrz kaplicy, utrudnione jest do niej wejście.

Architektura Dawny zbór ariański w Silniczce posiada bardzo prostą formę, została wymurowana z kamienia i usytuowana na planie kwadratu, posiada niską przybudówkę od strony zachodniej (ganek). Każdy narożnik budynku zwieńczony został skośną przyporą. Cały obiekt swą architekturą nawiązuje do stylu renesansowego.

Budynek pokrywa łamany i szeroki dach z blachodachówki. Do środka można wejść przez ganek z żelaznymi drzwiami ze sztabami w skośną kratę, przylegający do zachodniej ściany. Wejście prowadzi, do jedynej, podziemnej kondygnacji. Obiekt ma sklepienie kolebkowe.

Źródła z 2021 roku podają, że zbór jest otynkowana i pomalowana w kolorze białym.

Zobacz też grobisko ariańskie w Krynicy Kaplica ariańska w Cielętnikach

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Żytno Kategoria:Zabytki w powiecie radomszczańskim