Skala twardości Mohsa − dziesięciostopniowa skala twardości minerałów charakteryzująca odporność na zarysowania materiałów twardszych przez materiały bardziej miękkie. Została stworzona w 1812 roku przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa. Twardość poszczególnych minerałów nie jest ułożona proporcjonalnie i liniowo i ma charakter porównawczy. Minerały są ustawione od najbardziej miękkiego do najtwardszego. Każdy minerał może zarysować minerał poprzedzający go na skali (bardziej miękki) i może zostać zarysowany przez następujący w skali po nim (twardszy). Jest to jedynie skala orientacyjna, a klasyfikacja polega na tym, że jeżeli badany minerał będzie w stanie zarysować powierzchnię minerału wzorcowego, a ten sam wzorcowy zarysuje powierzchnię badanego, to badany będzie zaklasyfikowany z twardością wzorcowego. Przykładowo, jeżeli minerał badany zarysuje powierzchnię kwarcu, będąc jednocześnie rysowany przez niego, będzie miał taką samą twardość. Jeżeli minerał badany będzie w stanie zarysować np. kwarc, a ten nie będzie w stanie zarysować materiału badanego, to twardość próbki jest uznawana za co najmniej 7,5 (porównanie z topazem mówi, czy nie jest większa).
Twardość minerałów jest własnością kierunkową tzn., że może być odmienna w różnych kierunkach (przykładem takiej anizotropii twardości jest minerał kyanit (zwanym dawniej dysten, co znaczy „dwie twardości”) o wzorze chemicznym . Wzdłuż osi krystalograficznej Z wykazuje twardość ok. 3,5 w skali Mohsa, natomiast prostopadle do tej osi twardość wynosi około 7.
W warunkach laboratoryjnych twardość absolutną można mierzyć za pomocą sklerometrów, które zapewniają dokładniejsze wyniki. Skala Mohsa nadal cieszy się popularnością ze względu na możliwość szybkiego wyznaczenia przybliżonej twardości minerałów (również w warunkach polowych), przy pomocy prostych narzędzi.
Pomiar twardości metodą Mohsa opisują normy PN-EN 101, DIN 18155, BS 6431-13 i ASTM MNL46.
Twardość(skala Mohsa)Minerał wzorcowyTwardość absolutnaObrazTest1talk (Mg3Si4O10(OH)2)1100pxminerał daje się zarysować z łatwością paznokciem2gips (CaSO4·2H2O)2100pxminerał daje się zarysować paznokciem3kalcyt (CaCO3)9100pxminerał daje się zarysować z łatwością miedzianym drutem4fluoryt (CaF2)21100pxminerał daje się zarysować z łatwością ostrzem noża5apatyt (Ca5(PO4)3(OH-,Cl-,F-)48100pxminerał daje się zarysować z trudem ostrzem noża6ortoklaz (KAlSi3O8)72100pxminerał daje się zarysować stalą narzędziową (np. pilnikiem) Minerały nie dające się zarysować nożem ani stalą narzędziową7kwarc (SiO2)100100pxrysuje szkło8topaz (Al2SiO4(OH-,F-)2)200100pxrysuje szkło z łatwością9korund (Al2O3)400100pxtnie szkło, daje się zarysować diamentem10diament (C)1600100pxrysuje korund, daje się zarysować tylko innym diamentem
Zobacz też sklerometr – przyrząd do pomiaru twardości skały skleroskop – przyrząd do pomiaru twardości stali skala twardości Vickersa skala twardości Brinella skala twardości Rockwella właściwości fizyczne i chemiczne minerałów
Bibliografia
Mohsa Kategoria:Fizyka minerałów Kategoria:Jubilerstwo