Karel Josef Beneš pseud. Karel Beneš, Karel Beneš-Jizerský, K. Jizerský, KJ, Dr-eš (ur. 21 lutego 1896 w Pradze, zm. 27 marca 1969 w Rožmitálu pod Třemšínem) – czeski prozaik, publicysta, scenarzysta, autor prac historycznych i artykułów o muzyce.
Życiorys Ojciec Beneša był lekarzem. W 1915 r. ukończył gimnazjum w Pradze. Zaciągnął się do wojska i brał udział w walkach podczas I wojny światowej. Został ciężko ranny i zwolniony ze służby jako inwalida pod koniec 1916 r. W latach 1917–1921 studiował na Uniwersytecie Karola na kierunkach: nauki przyrodnicze, medycyna, filozofia i muzykologia. W 1921 r. uzyskał doktorat na wydziale lekarskim, po obronie rozprawy: Příspěvky k ovogenezi některých Amphibií. W latach 1921–1938 pracował jako referent w Bibliotece Uniwersyteckiej, a następnie jako dyrektor Państwowej Biblioteki Pedagogicznej im. Komeńskiego w Pradze. W latach 1934–1937 współpracował także z wydawnictwem Družstevní práce.
Od kwietnia 1939 r. działał w Komitecie Petycyjnym „Pozostaniemy wierni” – czeskiej organizacji konspiracyjnej. W grudniu 1941 r. został aresztowany i skazany na siedem lat katorgi. Przebywał w więzieniach i obozach koncentracyjnych: Pankrác, Theresienstadt, Goleniów, Ebrach i Straubing. W kwietniu 1945 r. przeszedł marsz śmierci. W latach 1945-48 był kierownikiem wydziału kultury Państwowego Urzędu Planowania, przez kolejne dwa lata był dramaturgiem Państwowego Filmu Czechosłowackiego. W 1950 r. przeprowadził się do Rožmitálu pod Třemšínem, gdzie mieszkał do śmierci.
Twórczość Beneš publikował artykuły o literaturze i muzyce m.in. w pismach: Lidové noviny, Národní osvobození, Cesta, Literární noviny, Topičův sborník, Družstevní práce. W latach (1947–1948) redagował magazyn Růst. Wiele książek Beneša doczekało się adaptacji filmowych w Czechach i zagranicą. Na podstawie powieści Uloupený život powstał film w Wielkiej Brytanii (Stolen Life, 1939, reż. Paul Czinner) i w USA (A Stolen Life, 1946, reż. Curtis Bernhardt). Film w Czinera, z Elisabeth Bergner w roli głównej, wyświetlony był w 1983 r. podczas Berlinale. Do amerykańskiego filmu Bernhardta Beneš, razem z Catherine Turney, napisał scenariusz. W rolach głównych wystąpili Bette Davis i Glenn Ford.
W 1949 r. Beneš wraz z Milošem V. Kratochvílem i Otakarem Vávrą przygotował scenariusz do filmu w reż. Václava Krška Revoluční rok 1848, na podstawie materiałów opublikowanych w książce Rok 1848 v projevech současníků. W 1967 r. nakręcony został film dla Telewizji Czechosłowackiej na podstawie tomu opowiadań Rudá v černé, w reżyserii Jaroslava Novotnego. Powieść Past posłużyła do nakręcenia filmu w 1950 w reż. Martina Friča i w 1980 r. w reż. Evy Sadkovej. Powieść Uloupený život była wielokrotnie adaptowana na potrzeby radia, po raz pierwszy w 1938 r. w reżyserii Václava Sommera, następnie w 1946 r. w reżyserii Miloslava Jareša, a w 1997 r. w reżyserii Markéty Jahodovej. Powstała także niemiecka adaptacja radiowa Das geräubte Leben (1939).
Życie prywatne Żoną Beneša była skrzypaczka Ervína Brokešová (1900–1987). W 1947 r. wydała pamiętnik Ty a já: denik, w którym opisała swoje życie i korespondencję z mężem, od jego aresztowania w 1941 r. do powrotu z obozu koncentracyjnego w Ebrachu w 1945 r. Książka została ponownie wydana w 1972 r. pod tytułem Žila jsem nadějí.
Adaptacje filmowe Filmy nakręcona na podstawie książek Beneša: Kouzelný dům, reż. Otakar Vávra, Czechosłowacja, 1939 Stolen Life, reż. Paul Czinner, na podstawie powieści Uloupený život, Wielka Brytania, 1939 A Stolen Life, reż. Curtis Bernhardt, na podstawie powieści Uloupený život, USA, 1946 Revoluční rok 1848, reż. Václav Krška (1949) Past, reż. Martin Frič, Czechosłowacja, 1950 It was entered into the 1951 Cannes Film Festival. Hra o život, reż. Jiří Weiss, na podstawie powieści Rodný hlas, Czechosłowacja, 1956 námět a spolupráce na scénáři Rudá v černé – film TV, Czechosłowacja, 1967, reż. Jaroslav Novotný Kouzelný dům, reż. Jaroslav Balík, Czechy, 1970 Jednou v Karlových Varech, reż. Zdeněk Kaloč, Czechy, 1975 Rozednění, reż. Eva Sadková, Czechy, 1980
Wybrane dzieła Tomy opowiadań: Děvče s květinami (1921) Kov hovoří (1926) Rudá v černé (1947)
Powieści: Dobrý člověk (1925) Nesmrtelní se setkávají (1928) Ozáření lidé (1929) Uloupený život (1935) Vítězný oblouk (1937) Kouzelný dům (1939), wyd. polskie Zaczarowany dom, 1961 Červená pečeť (1940) Ohnivé písmo (1950) Mezi dvěma břehy (1950) Rodný hlas( 1953), wyd. polskie Gra o życie, 1961 Studentský hrdina (1956) Dračí setba (1957) Setkání v Karlových Varech (1959), wyd. polskie Spotkanie w Karlovych Varach, 1961 Útok (1963), Cesta do neznáma (1973)
Literatura faktu Rok 1848 v projevech současníků, 1932
Libreto: Plameny, 1932 – libretto do opery Erwina Schulhoffa
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1969 Kategoria:Ludzie urodzeni w Pradze Kategoria:Czescy pisarze XX wieku Kategoria:Czescy scenarzyści Kategoria:Więźniowie KL Theresienstadt Kategoria:Uczestnicy marszów śmierci Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim 1939