mały|Afisz teatralny (1844) Cudzoziemszczyzna (właśc. Cudzoziemczyzna. Komedia we trzech aktach, wierszem) - trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w 1822. Prapremiera odbyła się w teatrze lwowskim 29 lutego 1824.
Informacje
Komedia powstała w drugiej połowie 1822. Po raz pierwszy ukazała się drukiem w 1826 w pierwszym tomie zbiorczego wydania komedii Fredry. Zachował się autorski odpis sztuki na czysto, aczkolwiek brakuje w nim części stron. Istnieje też czystopis z 1824 wykonany przez inną osobę na potrzeby cenzury lwowskiej z odręcznymi poprawkami Fredry.
Treść Komedia wyśmiewa ślepe naśladowanie zagranicznych zwyczajów. Radost, właściciel wiejskiego dworku zafascynowany jest do przesady wszystkim, co pochodzi z zagranicy. Astolf i Zdzisław – konkurenci do ręki jego córki (Zosi), starają się pozyskać przychylność przyszłego teścia odmiennymi sposobami. Astolf przedstawia się jako wielki znawca zagranicy i miłośnik cudzoziemszczyzny, choć w rzeczywistości mieszka na polskiej wsi. Zdzisław przeciwnie: choć wiele podróżował po świecie, przedstawia się jako prowincjusz i zwolennik polskich tradycji. Zosia początkowo podobnie jak ojciec jest zafascynowana światowością Astolfa, ostatecznie jednak postanawia poślubić Zdzisława. Radost również jest rozczarowany cudzoziemszczyzną, co manifestuje poprzez zmianę ubioru: zamiast elementów ubioru francuskiego (surdut, peruka) w ostatniej scenie pojawia się w polskim stroju z karabelą przy boku. Wypowiada również słowa: Co cudze, diabła warte a najlepsze - swoje!
Tematyka Spór fraka z kontuszem tj. dyskusja o uleganiu zagranicznym wpływom wobec wierności staropolskiej tradycji był częstym tematem w polskiej literaturze oświeceniowej (np. Staruszkiewicz Franciszka Bohomolca i Mniejszy koncept jak przysługa Adama Kazimierza Czartoryskiego). Utworem bezpośrednio poprzedzającym Cudzoziemczyznę Aleksandra Fredry była komedioopera Ludwika Adama Dmuszewskiego pt. Szkoda wąsów, w której wpleciono spór fraka z kontuszem w intrygę miłosną. Inscenizacje (wybór)
Teatr Podolsko-Pokucki w Stanisławowie (1937, reż. Franciszek Bay-Rydzewski) Teatr Młodego Widza we Wrocławiu (1952, reż. Wacław Zdanowicz) Teatr Powszechny w Warszawie (1953, reż. Karol Borowski) Teatr Wybrzeże w Gdańsku (1953, reż. Zdzisław Karczewski) Teatr Rozmaitości w Krakowie (1958, reż. Jerzy Merunowicz) Teatr im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie (1967, reż. Stanisław Brejdygant) Teatr Zagłębia w Sosnowcu (1972, reż. Antoni Słociński) Teatr Rozmaitości w Warszawie (1974, reż. Barbara Kilkowska)
Spektakle radiowe
Cudzoziemszczyzna (1954, reż. Karol Borowski) Cudzoziemszczyzna (1969, reż. Juliusz Owidzki)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Cudzoziemczyzna [w:] Bibliotece Cyfrowej Polona [online] [dostęp 2023-07-25]
Kategoria:Polskie utwory komediowe Kategoria:Dramaty Aleksandra Fredry Kategoria:Utwory literackie napisane trzynastozgłoskowcem Kategoria:Utwory literackie z 1824