mały|Marek Kędzierski (fot. Daria Kolacka). Marek Kędzierski (9 września 1953 w Łodzi) – pisarz, tłumacz, krytyk literacki, reżyser teatralny, organizator międzynarodowych festiwali. Autor ośmiu książek, kilkudziesięciu przekładów literackich i ponad 150 tekstów krytycznych. Znawca, tłumacz i propagator m.in. twórczości Samuela Becketta, Thomasa Bernharda i Alberto Giacomettiego.
Życiorys Jest synem urzędników i wnukiem kapitana Antoniego Maksymiliana Kędzierskiego (1900-1948), jednego z pierwszych Legionistów, uczestnika Ruchu Oporu we Francji w czasie II wojny światowejThe Life and Death of Maximilian Kedzierski, [dostęp 23.08 2023].Marek Kędzierski, Interludia (1, 2), „Kwartalnik Artystyczny” 2012 nr 3 (75) oraz 2012 nr 4 (76).. Urodził się w Łodzi, gdzie po upadku powstania warszawskiego, znaleźli schronienie przyszli rodzice, przeniósł się wraz z nimi do Warszawy w 1956 r. Studiował polonistykę i japonistykę 1968–1973 na Uniwersytecie Warszawskim. W 1978 doktoryzował się na UW i w Instytucie Badań Literackich PAN (promotor Stefan Treugutt)Marek Kędzierski, Warszawa-Chiny, „Kwartalnik Artystyczny” 2014 nr 4 (84).. Z recenzentem doktoratu, prof. Janem Błońskim wydał pierwszą w Polsce książkę o irlandzkim nobliście, Samuel BeckettEwa Brzeska, Beckett w Polsce “Tekstualia” Warszawa 2018, 4 (55).. W 1979 r. został adiunktem w katedrze Teorii Literatury UW. Od grudnia 1981 r. przebywa poza Polską – w USA, Niemczech i FrancjiMarek Kędzierski, Krzysztof Myszkowski, Pułapka Becketta, Biblioteka „Kwartalnika Artystycznego”, Dom Wydawniczy Margrafsen, Bydgoszcz 2020.. Po upadku komunizmu w 1990 r. nawiązał w Krakowie współpracę ze Starym Teatrem i był, wraz z Adamem Kwaśnym i Markiem Kalitą, jednym z założycieli Teatru BückleinaMagdalena Kursa, Joanna Targoń, Dzwon Belli B., „Gazeta w Krakowie”, 16.01.2001 [dostęp 2023-08-23]., później Teatru AtelierTeatr Atelier, [dostęp 2023-08-23].. W latach 1996–2017 organizował i współorganizował (we Francji, Niemczech, Polsce, Szwajcarii i Szwecji) festiwale teatralne i spotkania poświęcone głównie twórczości Becketta. Mieszka w Nicei, Paryżu i we Fryburgu Badeńskim. Jest członkiem Polskiego PEN-Clubu.
Działalność literacko-teatralna Z Samuelem Beckettem utrzymywał kontakt od pierwszego spotkania w 1980 r. do śmierci noblisty w 1989 r. Owocem ich spotkań były w dużej mierze teksty krytyczne, przekłady, adaptacje radiowe i sceniczne prozy Becketta autorstwa Kędzierskiego. Spotkania I współpracę z pisarzem opisuje w przygotowywanej książce Brushes, której pierwszą część wydano w Holandii w 2016rBothering Him with My Questions… w: Beckett in Conversation, “yet again” / Rencontres avec Beckett, “encore”, Angela Moorjani and Danièle de Ruyter editors, Brill Publishers Leyden 2017..
Po śmierci Irlandczyka Kędzierski nawiązał w Paryżu współpracę z brytyjską producentką BBC i wybitną tłumaczką Jacek Cieślak, Depresja i światło, „Teatr” 2021 nr 3.. Jej rolę w twórczości Becketta udokumentowała publikacja korespondencji pisarza The Letters of Samuel Beckett (Cambridge University Press, vol 3 & 4, 2014, 2016)The Letters of Samuel Beckett, Cambridge University Press, vol 3 & 4, 2014, 2016.. Nagrywane w latach 2003–2009 rozmowy Kędzierskiego z Bray przetłumaczono na język polski, niemiecki, francuski, szwedzki, słowacki, hiszpański i rumuński“słyszał wszystko lepiej niż inni…” Barbara Bray i Marek Kędzierski w rozmowie o Samuelu Becketcie. “Kwartalnik Artystyczny” nr 3–4 2006 (51–52).. Pomagał jej w pracy nad książką o Becketcie, której nie zdołała ukończyć (zmarła w 2010). O tej współpracy Kędzierski opowiedział w zrealizowanym z paryskim fotografikiem Piotrem Dżumałą filmowym dokumencie Rue Samuel Beckett: Barbara BrayRue Samuel Beckett: Barbara Bray, recenzja Clare Brennan, The second Samuel Beckett festival was a memorable five-day celebration of the great man’s vision, “The Observer”, 1 września 2013.. Bray w kontekście ruchu #MeToo stała się przykładem „niewidzialnej kobiety”, żyjącej w cieniu słynnego mężczyzny, niedocenianej z powodu nieformalnego charakteru ich związku.
Kędzierski jest też propagatorem twórczości Thomasa Bernharda. Przełożył pięć jego powieści, od opublikowanego w “Literaturze na świecie” esejuMarek Kędzierski, Solipsysta na tropie bratniej duszy – Proza Thomasa Bernharda, “Literatura na świecie” 6/1991 (239). jest systematycznym komentatorem twórczości austriackiego pisarza w Polsce. Zasiada w radzie wiedeńskiej Fundacji BernhardaThomas Bernhard Privatstiftung.. W 2008 r. wraz z bratem pisarza, Peterem Fabjanem, uczestniczył w spektakularnym wypadku samochodowym, który opisał w tekście prozą AurachAurach, „Lettre International”, LI 084, Frühjahr 2009, polska wersja w przekładzie autora: „Kwartalnik Artystyczny” 2009 nr 2 (62)..
Jest autorem esejów o sztuce – m.in. Francis BaconMarek Kędzierski, Francis Bacon: śluz ślimaka i ślady ludzkiej obecności, „Kwartalnik Artystyczny” 2005 nr 4 (48)., Louise BourgeoisMarek Kędzierski, Louise Bourgeois, „Kwartalnik Arystyczny”, 2011 nr 4 (72). i Alberto GiacomettiMarek Kędzierski, Giacometti. Terytoria, „Kwartalnik Artystyczny” 2018, nr 4 (100).. Wydany w osobnym tomie jego esej Giacometti pozostaje jedyną polską publikacją książkową o tym artyście.
Związany od 1992 r. z bydgosko-toruńskim Kwartalnikiem Artystycznym, opublikował w nim ok. stu tekstów krytycznych, tłumaczeń, rozmów i opracował kilkanaście numerów tematycznych (m.in. Beckett, Bernhard, Giacometti, Bacon, Robert PingetMarek Kędzierski, Sotto voce – Robert Pinget i dyskretna siła niuansu, „Kwartalnik Artystyczny” 1998 nr 2 (18)., Harold Pinter, autorzy Editions de MinuitMarek Kędzierski, Nowi autorzy Editions de Minuit, „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 3 (31) oraz Marek Kędzierski, O nową powieść. Autorzy Editions de Minuit, „Kwartalnik Artystyczny” 2000 nr 2 (26)., Suhrkamp VerlagMarek Kędzierski, Przykład Suhrkampa, „Kwartalnik Artystyczny” 1998, nr 4 (20).).
Jego publikacje w kraju ukazywały się również m.in. w pismach Teksty, Dialog, Literatura na Świecie, Teatr, Didaskalia, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, Rzeczpospolita. Za granicą, od 2009 r., współpracuje z berlińskim kwartalnikiem LETTRE International – KulturzeitschriftFail Better: An Interview with Writer, Translator, and Director Marek Kedzierski [dostęp 2023-08-23].. Na ich łamach publikował obszerne rozmowy z takimi twórcami jak ...odciąć się od wyłącznie literackiego wzoru..., Walter D. Asmus w rozmowie z Markiem Kędzierskim, „Kwartalnik Artystyczny” 2007 nr 1 (53)., Barbara Bray...słyszał wszystko lepiej niż inni, Barbara Bray i Marek Kędzierski w rozmowie o Samuelu Becketcie, „Kwartalnik Artystyczny” 2006 nr 3–4 (51–52)., , Romeo Castellucci, Peter Fabjan, Jérôme LindonMarek Kędzierski, Jérôme Lindon (1925–2001), „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 3 (31)., James Lord, Krystian Lupa, Ernst Scheidegger, Krzysztof Warlikowski. W Niemczech współpracował też z radiofonią (eseje radiowe i wywiady oraz adaptacje prozy Becketta w SWF, SWR, DeutschlandRadio).
W 2016 r. o swej działalności opowiadał w serii Zapiski ze współczesności na łamach Radia DwójkaMarek Kędzierski, Beckett i duch Bernharda, [dostęp 23.08 2023].. O swej działalności teatralno-festiwalowej wypowiadał się w wywiadzie z Feargalem Whelanem z Dublina pt Fail BetterFail Better: An Interview with Writer, Translator, and Director Marek Kedzierski – The Samuel Beckett Society [dostęp 2023-08-23]..
Organizował i współorganizował międzynarodowe festiwale teatralne: journées beckett (z Emmanuelem Jacquartem) Strasbourg 1996, Beckett in Berlin 2000Beckett in Berlin 2000. (z Walterem D. Asmusem), transpositions Kraków 2002 i 2006, Beckett in Zürich 2006Beckett in Zürich. (z Thomasem Hunkelerem)Lange Nacht zu Becketts 100. Geburtstag in Zürich, [dostęp 2023-08-23]., better: Beckett@111fail better: Beckett@111. (z Raimundem Schallem) w 2017 we Fryburgu Badeńskim i Trondheim w NorwegiiMarek Kędzierski o organizowanych przez siebie festiwalach teatralnych (Zapiski ze współczesności polskieradio.pl).international festival fail better beckett@111, [dostęp 2023-08-23]..
Od 1994 inscenizował na scenach w Polsce, w Niemczech, we Francji, w Szwecji i w USA teksty takich autorów jak S. Beckett, T. Bernhard, R. Pinget, W. Gombrowicz, J.L. Borges.
Główne publikacje Książki Samuel Beckett (współautor Jan Błoński) Czytelnik Warszawa1983, ISBN 83-07-00687-2 Samuel Beckett, Wiedza Powszechna Warszawa 1990, ISBN 83-214-0722-6. lucid intervals blind summits (powieść) University Editions, Huntington, USA 1994, ISBN 9781560021650. bezludzie (powieść) Oficyna Literacka Kraków 1994, ISBN 8371240163. modliszka (powieść) Oficyna Literacka, Kraków 1995, ISBN 837124018X. bez miary (powieść) Oficyna Literacka, Kraków 1997, ISBN 978-83-7124-072-0. Alberto Giacometti i jego „rzeczywistość”, Kwartalnik Artystyczny 88 – dodatek, Bydgoszcz Toruń 2013, ISSN 1232-2105. Pułapka Becketta (współautor Krzysztof Myszkowski), Biblioteka „Kwartalnika Artystycznego”, Dom Wydawniczy Margrafsen, Bydgoszcz 2020, ISBN – 978-83-65533-89-0.
Przekłady książkowe Samuel Beckett Watt, Pomorze Bydgoszcz 1993, ISBN 83-7003-503-5. Samuel Beckett Malone umiera, Oficyna Literacka Kraków 1997, ISBN 8371240627. Thomas Bernhard Bratanek Wittgensteina Oficyna Literacka Kraków 1997, ISBN 83-7124-061-9. Thomas Bernhard Przegrany Czytelnik Warszawa 2002, ISBN 83-07-02893-0. Thomas Bernhard Dawni mistrzowie Czytelnik Warszawa 2005 Thomas Bernhard Moje Nagrody Czytelnik Warszawa 2009, ISBN 978-83-07-03234-4. Jana Benová Café Hiena Wyd. Nisza, Warszawa 2015, ISBN 978-83-62795-36-9. Thomas Bernhard Bratanek Wittgensteina 2 popr wyd Czytelnik Warszawa 2019, ISBN 978-83-07-03450-8. Thomas Bernhard Przegrany 2 popr. wyd. Czytelnik Warszawa 2019, ISBN 978-83-07-03460-7.
Przekłady rozproszone
Na łamach czasopism przetłumaczył teksty autorów: Beckett, Bernhard, Giacometti, Michel LeirisMichel Leiris, Francis Bacon en face i z profilu, przeł. Marek Kędzierski, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, 2007, nr 3–4 (278–279)., Bacon, Robert Pinget, Harold PinterHarold Pinter, Pokój, przeł. Marek Kędzierski, „Kwartalnik Artystyczny” 2005 nr 1 (45).. Przełożył też wszystkie inscenizowane przez siebie dramaty Becketta.
Inscenizacje teatralne, z nazwiskami wykonawców Teatr Bückleina Kraków Samuel Beckett Watt 1994 (Marek Kalita, Janusz Koprowski, Jacek Poniedziałek) Samuel Beckett Końcówka 1995 (M. Kalita, J.Koprowski, Piotr Skiba, Ewa Sąsiadek) Samuel Beckett Komedia 1997 (E. Sąsiadek, M. Kalita, Małgorzata Gałkowska) Samuel Beckett Nie ja 1997 (Małgorzata Hajewska-Krzysztofik)
Teatr Atelier Kraków Marek Kędzierski Półprawdy 1-2 1998 (Ewa Kaim, M. Kalita) Robert Pinget Inkwizytorium 1999 (Andrzej Hudziak) Thomas Bernhard Contra Heidegger 1999 (M. Kalita) Samuel Beckett Taśma Krappa 2002 (M. Kalita) Robert Pinget Hipoteza 2003 (M. Kalita)
Narodowy Stary Teatr Kraków Samuel Beckett Cudowne dniCudowne dni., 2002 (Alicja Bienicewicz, Edward Wnuk)
Badisches Staatstheater, Karlsruhe Witold Gombrowicz Auf eigene Faust (Dziennik) 2005 (Juerg Hummel)
Seven Stages, PushPush Theater, Atlanta Samuel Beckett Endgame (Końcówka) 2006, Tim Haberger, Justin Welborn, Marc McPherson, Dede Bloodworth, Ayesha Ngaujah, Chat Borgne Théâtre, Strasburg, Théâtre de la Coupole a St.Louis, anis GRAS, ARCUEIL (Paris), Théâtre Le Colombier, Paris Bagnolet Samuel Beckett Quelques mots sur le silenceQuelques mots sur le silence, [dostęp 2023-08-23]. Pas moi, L’innommable,Comédie (Nie ja, Komedia, Nienazywalne), Claire Aveline, Valérie Blanchon, Christian Montout, Centralny Basen Artystyczny, Opera Kameralna Warszawa (festiwal Warszawska Jesień) La Celda (Cela) wg J.L. Borgesa, mini-opera, kompozytor: Mesias Maiguashca, 2008. (M. Kalita)
Helsingborgs Stadsteater, Helsingborg, Szwecja