Melioracja wodna – oznacza ogół zabiegów technicznych i rolniczych zmierzających do regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Melioracja wodna zwana też hydromelioracją obejmuje wszelkiego rodzaju zabiegi związane z odwadnianiem i nawadnianiem w celu zapewnienia optymalnej wilgotności gleby.

Melioracje wodne w Polsce Początki wspierania melioracji Na podstawie ustawy z 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych ustanowiono Państwowy Fundusz Melioracyjny, który wspierał przedsiębiorstwa i spółki wodne w zakresie ochrony gruntów przed nadmiernym wylewem wodyUstawa z dnia 26 października 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych. Dz. U. 1921 nr 91, poz. 671.Ustawa z dnia 23 czerwca 1925 r. zmieniająca niektóre postanowienia ustawy z dnia 26 października 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych. Dz. U. 1925 nr 75, poz. 524.. Melioracje miały na celu podwyższenie produkcji rolnej przez osuszanie lub nawodnianie.

Zasiłki z Państwowego Funduszu Melioracyjnego przyznawano pod następującymi warunkami:

projekt i kosztorys przedsiębiorstwa przed rozpoczęciem robót był zatwierdzany przez Ministra Robót Publicznych, pokrycie kosztów było unormowane ustawą wojewódzką, która zapewniała w dostateczny sposób utrzymanie wykonanych robót oraz wpływ Rządu na tok spraw technicznych i ekonomicznych przedsiębiorstwa.

Z Państwowego Funduszu Melioracyjnego przyznawane były zasiłki w następującej wysokości:

na zabudowanie potoków górskich wraz z zalesieniem stoków górskich do 70% sumy kosztorysowej, zatwierdzonej przez Ministra Robót Publicznych na regulację lub obwołanie rzek i potoków, które miały na celu ochronę gruntów do 40% sumy kosztorysowej, na osuszanie i nawodnienie gruntów do 30% sumy kosztorysowej, na budowę zbiorników wodnych, które służyły do celów regulacji lub ochrony przez wylewami do 50% sumy kosztorysowej, zatwierdzonej przez Ministra Robót Publicznych,

Wspieranie melioracji wodnych z 1939 r. Na podstawie ustawy z 1939 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa ustanowiono przepisy ogólne o finansowania prac melioracyjnychUstawa z dnia 13 lipca 1939 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. Dz. U. 1939 nr 64, poz. 428.. Ustawa pozostawała w związku z rozporządzeniem Ministra Robót Publicznych z 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy wodnejRozporządzenie Ministra Robót Publicznych z dnia 13 kwietnia 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy wodnej. Dz. U. 1928 nr 62, poz. 574..

Państwo udzielało pomocy na wykonywanie prac, mających na celu:

ochronę gruntów przed zalewem; ochronę gruntów przed zrywaniem brzegów; zakładanie zbiorników wody do celów melioracyjnych; meliorację gruntów przez odwodnienie i nawodnienie; zakładanie stawów rybnych; zaopatrzenie w wodę ludności wiejskiej; inne zabiegi techniczne, zmierzające do trwałego zwiększenia użytkowej wartości zmeliorowanych terenów.

Zakres pomocy Państwa Pomoc Państwa może polegała na:

udzielaniu pomocy technicznej (przeprowadzanie ekspertyz, dostarczanie planów technicznych, kierownictwo i nadzór techniczny przy robotach wykonawczych i konserwacyjnych); przyznawaniu bezzwrotnych zasiłków, w szczególności na pokrywaniu udziałów Państwa w publicznych przedsiębiorstwach melioracyjnych; udzielaniu pomocy kredytowej.

Fundusz Melioracyjny Melioracje wodne dla potrzeb rolnictwa finansowane były przez Fundusz Melioracyjny, którym zarządzał Minister Rolnictwa i Reform Rolnych.

Fundusz Melioracyjny stanowiło:

saldo Państwowego Funduszu Melioracyjnego, utworzonego ustawą z 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych, saldo Pożyczkowego Funduszu Tymczasowego Wydziału Samorządowego, dotacje Skarbu Państwa; przelewy z Funduszu Obrotowego Reformy Rolnej; należności i wpływy z tytułu udzielanych pożyczek z Funduszu Melioracyjnego lub innych wydatków zwrotnych z tego Funduszu; oprocentowanie gotowizny Funduszu Melioracyjnego; inne wpływy.

Popieranie melioracji wodnych z 1958 r. Na podstawie ustawy z 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. unormowano sprawę melioracji wykonywanych dla podniesienia produkcji rolnej i.wyróżniono trzy rodzaje melioracji wodnej: melioracje podstawowe, półpodstawowe i szczegółoweUstawa z dnia 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. Dz. U. 1958 nr 310, poz. 136.Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. zmieniająca ustawę o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. Dz. U. 1963 nr 28, poz. 170..

Melioracje podstawowe Do melioracji podstawowych zaliczono:

regulacje rzek i potoków oraz kanały (otwarte i kryte) odwadniające i nawadniające o szerokości regulacyjnej dna powyżej 1,5 m w ich dolnym biegu, jak również rurociągi o średnicy powyżej 1 m, zbiorniki wodne dla celów rolniczych, obwałowanie urządzeń, budowle regulacyjne, piętrzące i komunikacyjne, stałe stacje pomp,

Meliorację półpodstawowe Do melioracji półpodstawowych zaliczono:

regulacje cieków naturalnych i cieki sztuczne (rowy i kanały otwarte i kryte) odwadniające i nawadniające o szerokości regulacyjnej dna powyżej 0,6 do 1,5 m oraz rurociągi o średnicy powyżej 0,4 do 1,0 m, rowy odpływowe ze zdrenowanych gruntów – poza obszarem drenowania lub rowy i rurociągi odwadniające i nawadniające – poza obszarem meliorowanym, budowle regulacyjne, piętrzące i komunikacyjne na urządzeniach.

Melioracje szczegółowe Do melioracji szczegółowych zaliczono:

regulacje cieków naturalnych i cieki sztuczne (rowy i kanały otwarte i kryte) odwadniające i nawadniające o szerokości dna do 0,6 m, a rurociągi o średnicy do 0,4 m, groble na kwaterach nawadnianych, drenowania rurkowe i krecie, deszczownie, stawy rybne, zagospodarowanie zmeliorowanych, jak również nie wymagających melioracji trwałych łąk i pastwisk oraz nieużytków przeznaczonych na takie łąki i pastwiska po ich zmeliorowaniu.

Wykonywanie melioracji wodnych Wykonywanie melioracji wodnych podstawowych oraz budowa dróg dojazdowych, niezbędnych dla umożliwienia właściwego użytkowania zmeliorowanych obszarów, należała do Państwa, a wykonywanie melioracji półpodstawowych i szczegółowych – do spółek wodnych i zainteresowanych właścicieli gruntów.

Na wniosek spółki wodnej, spółdzielni produkcyjnej lub większości zainteresowanych właścicieli gruntów nie zorganizowanych w spółkę wodną, organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej mógł podjąć decyzję o wykonaniu melioracji półpodstawowych i szczegółowych przez Państwo za zwrotem części kosztów.

Zwrot części kosztów następował przez obciążenie na rzecz Państwa opłatami melioracyjnymi:

spółki wodnej – jeżeli melioracje wykonywane były na terenach objętych działalnością tej spółki, wszystkich zainteresowanych właścicieli gruntów – w pozostałych przypadkach.

Urządzenia melioracji wodnej z 2017 r. Urządzeniami melioracji wodnych sąUstawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne. Dz. U. 2017 poz. 1566.Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo wodne. Dz. U. 2023 poz. 1478.:

rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, drenowania, rurociągi, stacje pomp służące wyłącznie do celów rolniczych, ziemne stawy rybne, groble na obszarach nawadnianych, systemy nawodnień grawitacyjnych, systemy nawodnień ciśnieniowych

Przepisy dotyczące urządzeń melioracji wodnych stosuje się odpowiednio do:

budowli wstrzymujących erozję wodną; dróg dojazdowych niezbędnych do użytkowania obszarów zmeliorowanych; fitomelioracji oraz agromelioracji; systemów przeciwerozyjnych; zagospodarowania zmeliorowanych trwałych łąk lub pastwisk; zagospodarowania nieużytków przeznaczonych na trwałe łąki lub pastwiska.

Przypisy

Kategoria:Hydrologia Kategoria:Agrotechnika