Bruno Weichsel (ur. 11 października 1903 w Pieniężnie, zm. 23 stycznia 1945 w Zalewie) – niemiecki duchowny katolicki, sługa Boży, męczennik za wiarę.
Życiorys lewo|mały|Zalewo, kaplica Świętej Rodziny lewo|mały|Tablica przy kaplicy informująca o ks. Weichselu lewo|mały|Tablica na kaplicy umieszczona w 2003 lewo|mały|Zbiorowa mogiła, w której prawdopodobnie spoczywa ks. Weichsel Bruno Weichsel urodził się w starej rodziny kupieckiej w Pieniężnie. Był drugim z sześciorga dzieci kupca Hugo Weichsela i Klary z domu KrügerKs. Janusz Ostrowski Słudzy Boży – ofiary nazizmu i komunizmu, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 2015. Od dzieciństwa miał problemy ze słuchem i z tego powodu dwukrotnie był operowanyWojciech Zawadzki Duchowieństwo katolickie z terenu obecnej diecezji elbląskiej w latach 1821–1945, Olsztyn 2000, s. 361. Naukę rozpoczął w katolickiej szkole podstawowej w Pieniężnie. W latach 1913–1915 kształcił się w dwuletniej szkole średniej w Pieniężnie. Od 1915 kształcił się w gimnazjum w Braniewie, które ukończył w 1922 i uzyskał maturę. Był jednym z najlepszych uczniów w gimnazjum, z egzaminów ustnych na maturze był zwolniony za uzyskanie bardzo dobrych ocen z prac pisemnych. Studiował we Fryburgu Bryzgowijskim, Monachium i w seminarium duchownym w Braniewie, po ukończeniu którego 13 lutego 1927 przyjął święcenia kapłańskie w katedrze we Fromborku z rąk biskupa Augustinusa Bludaua. Dwóch jego wujków: Augustyn Weichsel (1830–1909) oraz Julius Weichsel (1868–1931) wcześniej również zostali księżmi w diecezji warmińskiej. Wszyscy trzej duchowni Weichselowie posługiwali się – oprócz języka niemieckiego – językiem polskim oraz otaczali opieką mniejszości polskie na terenie WarmiiAlfons Augustyn Labudda Męczennicy – werbiści z Pieniężna Nurt SVD 48/2 (136), 128–155 2014.
Bruno Weichsel jako neoprezbiter został skierowany do parafii w Krekolach w gminie Kiwity. Od 9 października 1928 posługiwał w Bieniewie, a od 1932 jako pierwszy wikariusz w parafii św. Jana w Malborku. Nauczał tam również religii w różnych szkołach oraz był duszpasterzem w zakładzie karnym i prowadził duszpasterstwo osób głuchoniemychEin heldenmütiges Priesterleben. Gedenktafel für Bruno Weichsel [w: Ermlandbriefe Sommer 2003/3].
Wraz z proboszczem Franzem Pingelem i kapelanem Ernstem Lawsem sprzeciwiał się działaniom narodowemu socjalizmowi w Malborku i za to, podobnie jak jego współbracia, został aresztowany w sierpniu 1935 roku. Był więziony najpierw we Wrocławiu, a następnie został przewieziony do siedziby Gestapo w Berlinie. W trakcie uwięzienia odnowiły się jego problemy ze słuchem, leczone w latach młodzieńczych. 24 stycznia 1936 został zwolniony. Powrócił do Malborka i nadal posługiwał w tamtejszej parafii. Po przedwczesnej śmierci swoich rodziców zatroszczył się o rodzeństwo, szczególnie o najmłodszą 12-letnią siostrę, której stał się opiekunem. Od 1936 studiował ekonomię kościelną we Wrocławiu. 9 września 1937 został mianowany drugim sekretarzem oraz skarbnikiem w kurii biskupiej diecezji warmińskiej we Fromborku. Powierzono mu zarządzanie finansami kurii biskupiej. W 1940 został mianowany we Fromborku wikariuszem katedralnym.
Na początku stycznia 1941 roku został – wraz z księżmi Josefem Steinki, Augustynem Szarnowskim, Andreasem Bönigkiem i Otto Schlüsenerem – zadenuncjowany i aresztowany przez hitlerowców za krytyczne uwagi o panującym ustroju politycznym i za rozpowszechnianie wiadomości o rozstrzelaniu przez Niemców polskich kapłanów w Pelplinie, kanoników kapituły katedralnej i wykładowców tamtejszego seminarium duchownego (tzw. zbrodnia w Lesie Szpęgawskim). Był to wynik donosu, jaki złożył na nich salwatorianin, sympatyzujący z NSDAP ojciec Theophil Matuschewski, jako zemsta za zwolnienie go z posługi kapłańskiej w klinice ortopedycznej we FromborkuRelinde Meiwes, Klosterleben in bewegten Zeiten. Die Geschichte der ermlӓndischen Katharinenschwestern (1914–1962), Paderborn 2016, s.157Gerhard Reifferscheid: Das Bistum Ermland und das Dritte Reich. Böhlau, Köln 1975, s. 252.
Władze hitlerowskie wytoczyły całej piątce kapłanów proces o łamanie ustawy Heimtückegesetz (ustawa przeciw złośliwemu oczernianiu). Sąd Specjalny w Braniewie skazał go w marcu 1941 roku na 2 i pół roku więzieniaUlrich Fox Der Prozess gegen den Domkapitular Josef Steinki und vier weitere Priester im Jahre 1941 w: ZGAE 51 2005, s. 118. Karę odbywał w Zakładzie Karnym w Sztumie. Traktowanie jego w więzieniu było łagodne, najbardziej doskwierał mu głód. Ze względu na jego doświadczenie w zarządzaniu i finansach, skierowano go w więzieniu do pracy w dziale administracji. W trakcie odbywania kary kierownik więzienia sugerował mu kilkukrotnie, aby napisał prośbę o ułaskawienie, lecz Weichsel nie zamierzał pertraktować z nazistami. Odpowiadał nic od nich nie chcę, nawet jednego dnia w prezencieIch will von denen nichts, auch nichts einen Tag geschenkt haben [w:] Ihr Name lebt: Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod, s. 257. Po zakończeniu kary więzienia gestapo dodatkowo ograniczyło mu swobodę przemieszczania się – miał zakaz przebywania na terenie powiatów: Braniewo, Mamonowo i Lidzbark WarmińskiIhr Name lebt: Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod, 1958 von Bruno Schwark, s. 257.
Wówczas biskup Maximilian Kaller doradził ks. Weichselowi, aby objął probostwo w małej, spokojnej parafii, tak aby móc zarówno spełniać posługę duszpasterską, a ponadto służyć doradztwem finansowym i podatkowym biurom parafialnym w powiatach olsztyńskim i reszelskim oraz w diasporze oraz instytucjom kościelnym służby zdrowia i opieki społecznej w innych powiatach Prus Wschodnich. 1 lipca 1944 na złożoną prośbę został mianowany kuratusem parafii Świętego Jana Apostoła i Ewangelisty w Zalewie.
W obliczu zbliżającego się frontu Armii Czerwonej w styczniu 1945 doradzano mu ewakuację na Zachód. Odpowiadał niezmiennie: dopóki choć jedna osoba z mojej parafii tu jest, nie ruszę się stądSolange nur noch ein Mitglied meiner Gemeinde hier ist, gehe ich nicht von meinem Platz; dennes könnte mich vielleicht brauchen [w:] Ihr Name lebt: Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod, s. 257. W nocy z 22 na 23 stycznia 1945 Zalewo zajęły wojska Armii Czerwonej. 23 stycznia 1945, podczas modlitwy z wiernymi w kaplicy Świętej Rodziny, do środka wtargnęli sowieccy żołdacy. Jeden z żołnierzy kolbą karabinu roztrzaskał mu głowę. Krew rozprysła na ścianie świątyni. Zginął na miejscu. Wierni potem często przyklękali w tym miejscu, modląc się jak do świętego. Pochowany został przy kaplicy na dawnym cmentarzu katolickim w zbiorowej mogile, w której spoczywa około 40 wiernych.
W 2007 w archidiecezji warmińskiej został rozpoczęty proces beatyfikacyjny 46 męczenników z okresu II wojny światowej, ofiar komunizmu i narodowego socjalizmu. Wśród nich jest ks. Bruno Weichsel.
Upamiętnienie 5 września 2003 na ścianie kaplicy Świętej Rodziny przy ul. Sienkiewicza w Zalewie została uroczyście odsłonięta tablica pamiątkowa, upamiętniająca zamordowanego w 1945 ks. Weichsela. Równocześnie została odnowiona świątynia, znajdująca się dotychczas w złym stanie. Wsparcia finansowego udzielił m.in. Urząd Miejski oraz rodzina zamordowanego kapłanaFeierlichkeiten mit Erzbischof Piszcz in Saalfeld Gedenktafel für Bruno Weichsel Erzbischof Dr. Piszcz segnet in Saalfeld Gedenktafel für den ermordeten Domvikar Bruno Weichsel [w:] Ermlandbriefe Weihnachten 2003/4.
Przypisy
Kategoria:Warmiacy Kategoria:Niemieccy duchowni katoliccy Kategoria:Duchowni archidiecezji warmińskiej Kategoria:Niemieccy słudzy Boży Kościoła katolickiego Kategoria:Słudzy Boży w grupie 46 męczenników ofiar hitleryzmu i komunizmu Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Ludzie urodzeni w Pieniężnie Kategoria:Absolwenci gimnazjum w Braniewie Kategoria:Ludzie związani z Zalewem