Helena Pasierbska-Wojtowicz z domu Stempkowska, ps. „Nawoja” (ur. 15 grudnia 1921 w Wilnie, zm. 12 marca 2010 w Gdańsku) – polska pisarka, nauczycielka i dziennikarka, działaczka społeczna na rzecz upamiętnienia ofiar Zbrodni Ponarskiej.
Córka Kazimierza Stempkowskiego (zm. 1937) i Justyny z domu Danilewicz (1878–1974). Po ukończeniu w 1938 r. Gimnazjum Panien Benedyktynek w Wilnie rozpoczęła naukę w liceum administracyjno-handlowym. Wstąpiła do Związku Harcerstwa Polskiego. W czasie okupacji niemieckiej była łączniczką o ps. „Nawoja” w szeregach Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej. 12 maja 1942 aresztowana przez Gestapo, więziona na wileńskich Łukiszkach, następnie zwolniona. W 1944 jako sanitariuszka brała udział w Operacji „Ostra Brama”. W 1946 ekspatriowana do Gdyni, gdzie zamieszkała u swego stryja, pilota Adolfa Stempkowskiego (1893–1983). W 1949 zamieszkała na stałe w Gdańsku. Pracowała najpierw w gdyńskim Przedsiębiorstwie Połowów Dalekomorskich „Dalmor”, a po ukończeniu w 1972 studiów polonistycznych w Wyższej Szkole Pedagogicznej (przekształconej w Uniwersytet Gdański) podjęła pracę jako nauczycielka języka polskiego w IX Liceum Ogólnokształcącym i Zespole Szkól Mechanicznych przy ul. Sobieskiego w Gdańsku. Od 1980 r. współpracowała z NSZZ „Solidarność” i NSZZ Rolników Indywidualnych„Solidarność”. W latach 80. była inwigilowana przez Służbę Bezpieczeństwa.
Po przejściu na emeryturę rozpoczęła działalność społeczną na rzecz upamiętnienia ofiar zbrodni w Ponarach koło Wilna, dokonanych przez Niemców i Litwinów. W 1994 założyła Stowarzyszenie Rodzina Ponarska w Gdańsku, którego do 2010 r. była prezesem. Pod jej kierownictwem Stowarzyszenie doprowadziło do wmurowania w kilku polskich kościołach ponarskich tablic pamiątkowych, oraz do odsłonięcia w 1997 r. na warszawskich Powązkach Krzyża Ponarskiego, wzorowanego na Krzyżu Katyńskim. Prowadziła też liczne prelekcje i spotkania, w tym też dla młodzieży, oraz publikowała artykuły o Zbrodni Ponarskiej. W wyniku jej petycji, skierowanej do Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, powstała w Ponarach Kwatera Polska, którą oficjalnie otwarto 22 października 2000 r. Stale także współpracowała z Główną Komisją Badania Zbrodni Przeciw Narodowi Polskiemu IPN. Była też prezesem Towarzystwa Opieki nad Majdankiem i członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.
Twórczość Ponary. Wileńska golgota (1993), Ponary. Największe miejsce kaźni koło Wilna (1941–1944) (1993), Wileńskie Łukiszki na tle wydarzeń lat wojny 1939–1944 (2003), Ponary i inne miejsca męczeństwa Polaków z Wileńszczyzny w latach 1941–1944 (2005).
Odznaczenia i nagrody
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Honorowe członkostwo Związku Polaków na Litwie, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Krzyż Armii Krajowej (Londyn 1975), Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” (1993), Medal „Polonia Mater Nostra Est” (2004), Odznaka „Za zasługi dla Gdańska”, Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”.
Życie prywatne Dwukrotnie zamężna. Po raz pierwszy w 1949 r. z Marianem Pasierbskim (1919-1992), inżynierem, żołnierzem AK, więźniem obozu koncentracyjnego na Majdanku. Po raz drugi w 1995 ze Stanisławem Wojtowicz-Pragą. Matka Andrzeja i Marka. Pochowana (z pierwszym mężem) na gdańskim cmentarzu Srebrzysko.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z Gdynią Kategoria:Ludzie związani z Gdańskiem Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Uczestnicy operacji „Ostra Brama” Kategoria:Polscy działacze kresowi Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem Polonia Mater Nostra Est Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku Kategoria:Zmarli w 2010