Herb Krosna Odrzańskiego – jeden z symboli Krosna Odrzańskiego, który identyfikuje miasto od XIV w. Powstał w oparciu o wizerunki tłoków pieczętnych z lat 1376 i 1380. Od 12 lutego 2026 obowiązuje herb ustanowiony przez Radę Miejską 27 stycznia 2026 r..
Wygląd i symbolika Herb Krosna Odrzańskiego wpisany jest w gotycką tarczę herbową, tzw. hiszpańską. Przedstawia srebrne mury obronne zwieńczone blankami na błękitnym polu. W centralnym punkcie widnieje srebrna baszta zamkowa z pięcioma podłużnymi łukowymi oknami, pokryta czerwonym trapezowym dachem, zwieńczonym na obu skrajach złotymi kulami. Poniżej, w gotyckiej tarczy na złotym polu, znajduje się czarny orzeł śląski ze srebrną przepaską sierpową na piersi w kształcie półksiężyca, skierowaną do góry. Orzeł ma rozpostarte skrzydła i duży, ozdobny ogon. Skrajne lotki skrzydeł zwinięte są w okręgi, z których zewnętrzne są ząbkowane, a wewnętrzne gładkie. Łapy zakończone są szeroko rozstawionymi szponami. Głowa ptaka i jego dziób uniesione są w prawą, heraldyczną stronę. mały|Herb używany w latach 1990-2026 Po obu stronach centralnej baszty umieszczone są dwie wieże. W dolnej części, wystającej ponad blanki i pokrytej wąskim, zakończonym skosem, czerwonym dachem, poniżej którego znajdują się cztery łukowe okna. Dachy zakończone są dwiema złotymi kulami każdy. Ponad dolnym dachem baszta składa się z pięciu rzędów prostokątnych cegieł, nad którymi wznoszą się trzy blanki. Całość zwieńczona jest namiotowym, czerwonym dachem, na którego szczycie znajduje się złota kula. Pomiędzy dwiema wieżami a centralną znajdują się dwie gwiazdy sześciopromienne, których brakowało w poprzedniej wersji herbu. Gwiazdy oznaczały prawdopodobnie, że gród był ośrodkiem władzy i posiadał prawo do bicia własnej monety.
Obok symbolicznego znaczenia elementów graficznych, wymowę mają również, zgodnie z zasadami heraldyki, zastosowane barwy. Białe (srebrne) mury, chociaż ich budulcem była cegła, dachy baszt czerwone, zwieńczone złotymi kulami. Te symbole miasta stanowiły o jego sile, pozycji i autorytecie. Biały i czerwony symbolizowały władze miejskie, a czarny (orzeł) i żółty (złote) pole nawiązywały do władzy książąt z dynastii Piastów i przynależności politycznej do Śląska.
Historia Herb w latach 1376-1534 Krosno Odrzańskie na przestrzeni stuleci identyfikowały dwa herby w różnych wariantach: pierwszy z nich, pochodzący z pieczęci z końca XIV wieku oraz drugi, którego najwcześniejsze wizerunki zaczęły pojawiać się na pieczęciach w okresie panowania Jana Kostrzyńskiego, tj. w XVI wieku. mały|Odcisk lakowy pieczęci z herbem Krosna Odrzańskiego na dokumencie z 1380 r. /Zbiory Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie/ Najstarszy wizerunek herbu Krosna Odrzańskiego pochodzi z pieczęci sekretnej, której odcisk w wosku znajduje się w zbiorach Archiwum Państwowego w Toruniu (wcześniej w posiadaniu Toruńskiego Towarzystwa Naukowego). Odcisk pochodzący z roku 1376 zawiera wizerunek orła piastowskiegoArchiwum Państwowe w Toruniu, sygn. 4003. Pieczęć w obecnym stanie posiada ok. 40% swojej pierwotnej formy. Co ciekawe, na zdjęciu w monografii J. Muszyńskiego, Krosno Odrzańskie. Przeszłość i teraźniejszość, Warszawa-Poznań 1972, s. 71, wykruszone jest ok. 10% całości.. Widoczne są także cztery sześciopromienne gwiazdy: dwie przy baszcie głównej/ bramie i po jednej przy każdej z dwóch baszt murów obronnych. Ponadto jedna wieża boczna, dach bramnej i fragment drugiej bocznej. Według źródeł napis w otoku brzmiał: + + SECRETVM + CIVITATIS + CROSNEB. Engel, Die mittelalterlichen Siegel des Thorner Rathsarchivs, mit besonderer Berücksichtigung des Ordenslandes, Erster Theil: Ordensbeamte und Städte, Thorn 1894, s. 9 (nr. 4003 z 1376 r.). Ponadto autor przypisuje miastu jeszcze jedną pieczęć: „Pieczęć wysadzana gwiazdami na której widnieje figura w koronie z kulą i berłem” (nr 4157 z 1403 r.).. Niestety zabytek jest częściowo uszkodzony. Dwa kolejne odciski pieczętne pochodzą z dokumentów z roku 1380. Znajdują się w: Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie oraz Brandenburgisches Landeshauptarchiv w Poczdamie. Pieczęć (73 mm) z dokumentu datowanego na 5 maja 1380 r., w którym jest mowa o długu w wysokości 80 marek na rzecz księcia głogowskiego Henryka VI Starszego, pochodzi najprawdopodobniej sprzed 1312 r. Na woskowej pieczęci zawieszonej na pergaminowych paskach widnieje (obok murów i baszt) orzeł śląski z półksiężycem na piersi. Według Mariana Gumowskiego najbardziej prawdopodobne jest, że wzór powstał za panowania Henryka III ks. Głogowskiego. Pieczęć jest opatrzona napisem: +SIGILLUM · BVRGENSIVM · DE CROZNAGeheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz Berlin, sygn. VIII HA I 9 Kasten 3 Heft 25 0001; Brandenburgisches Landeshauptarchiv Potsdam, sygn. Rep. 8 Stadt Crossen – Urkunden 2B..
Herb z najstarszych znanych pieczęci używany był przynajmniej do roku 1534. Ostatni znany dokument z „piastowskim orłem” pochodzi z dokumentu wystawionego dla nieznanego cechu w Lubsku, w którym burmistrz i rajcy potwierdzają prawe urodzenie Andrzeja Rettela. Wizerunek orła w krośnieńskim herbie wywodzi się z herbów Henryka I Brodatego i jego syna, księcia Henryka II Pobożnego. Orzeł pojawił się po raz pierwszy w pieczęci pieszej Henryka II w roku 1224. Czarny orzeł jest często utożsamiany ze Śląskiem, którego częścią jest Krosno, i jego historią. Pełnił także inną ważną rolę symboliczną, bowiem mógł wskazywać pochodzenie władzy miejskiej od monarchy. mały|Odcisk lakowy pieczęci z herbem Krosna Odrzańskiego na dokumencie z XIX w. /Zbiory Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie/ Zmiana wizerunku herbu w XVI w., miała zapewne ścisły związek z dziejami politycznymi Krosna Odrzańskiego, na które dodatkowo nałożyła się rewolucja religijna, jaką była reformacja. Ostatni książę piastowski w Krośnie, Henryk XI głogowski, zawarł 11 października 1472 r. związek małżeński z córką elektora brandenburskiego Albrechta Achillesa, Barbarą. Umowa małżeńska przewidywała, że w przypadku bezpotomnej śmierci Henryka księstwo krośnieńskie miało przypaść wdowie, a po jej śmierci Brandenburgii. Wcześniej jednak przyrzekł swoje ziemie królowi Czech Maciejowi Korwinowi. Pretensje do spadku zgłosił kuzyn zmarłego, Jan II żagański, co wywołało tzw. „wojnę o sukcesję głogowską”. Ostatecznie na mocy układu zawartego 20 września 1482 r. w Kamieńcu Ząbkowickim pomiędzy reprezentującym Macieja namiestnikiem Georgem von Steinem a przedstawicielami Jana: Apicjuszem Koło, Bernardem Przemko, Hieronimem Breitharem i Janem Kepilem, doszło do przekazania praw do Krosna, Bobrowic, Sulechowa i Lubska. Księżniczka miała z tych ziem złożyć hołd lenny, a król w każdej chwili mógł je wykupić za kwotę 50 tysięcy florenów węgierskich. Kolejny władca Czech, syn polskiego króla Kazimierza IV Jagiellończyka – Władysław II Jagiellończyk, przekazał w roku 1514 prawa do Krosna Odrzańskiego księciu ziębickiemu Karolowi I Podiebradowiczowi, który trzy lata później sprzedał je wnukowi Achillesa, Joachimowi I Nestorowi za kwotę 6 tys. guldenów. Powrót w piastowskie władanie był jeszcze możliwy w roku 1537, gdy doszło do zawarcia układu o wzajemnym dziedziczeniu pomiędzy Piastami brzesko-legnickimi a elektorską linią Hohenzollernów. Ostatecznie tak się jednak nie stało.
Herb w latach 1534-1945 Począwszy od XVI w. zmianom zaczęła ulegać legenda tłoków pieczętnych miasta. Orzeł piastowski o łagodnych konturach został zastąpiony bardziej ostrymi wizerunkami orła brandenburskiego lub pruskiego. Co ciekawe, mimo różnych przekształceń, ilustracja ptaka zachowywała półksiężyc na piersiP. Gołdyn, Symbolika religijna i kościelna w herbach miast polskich do końca XX wieku, Warszawa 2008, s. 24. Orzeł z półksiężycem widnieje m.in. w kronice miasta autorstwa E. Wedekinda (1839) i np. na ulotce reklamowej Cigarettenfabrik Garbaty Berlin-Pankow, Serie 3, Bild 75 (1929). Warto nadmienić, że zapewne z uwagi na ograniczenia techniczne rytownika, ale także na czytelność pieczęci, czasami pomijano mniejsze elementy herbu. W przypadku orła piastowskiego był to półksiężyc.. Ponadto pojawił się kwiat lilii. To symbol Najświętszej Maryi Panny. Popularność i niezwykle czytelny, a przy tym pozytywny przekaz lilii był także wykorzystany przez małżonkę księcia Henryka Brodatego, księżnę Jadwigę Śląską. Świadczy o tym jej pieczęć piesza z 1208 r., na której widnieje z jabłkiem oraz berłem z kwiatem. mały|Pieczęć Magistratu Crossen an der Oder z XIX w. Identyfikacja miasta z kwiatem widoczna jest także w późniejszym okresie. Na monetach – halerzach, bitych w miejscowej mennicy w połowie XV wieku, czyli tuż przed przejęciem regionu przez Brandenburgię, na awersie widniał orzeł piastowski, symbol władzy książęcej, świeckiej, a na rewersie przedstawiano lilię, stanowiącą uproszczony znak miastaPotwierdzeniem takiej teorii może być pieczęć miejska „sigillum ad missiva” z roku 1652, która na tarczy niemieckiej przedstawia podwójną lilię. Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. eps. 135. Inskrypcje województwa lubuskiego pod redakcją Joachima Zdrenki. Powiat Krosno Odrzańskie (do 1815 roku), Toruń 2016, s. 233. Autor katalogu obiektów epigraficznych przy symbolu lilii wybitym na misie chrzcielnej z Gryżyny (po 1740 r.) używa określenia: „Na misie umieszczony był krośnieński znak rozpoznawczy”., wywiedziony z symbolu maryjnegoT. Struk, Moneta Crossene. Produkcja monet i banknotów w dziejach Krosna Odrzańskiego, „Biuletyn Numizmatyczny”, nr 3, 2007, s. 204-205. Warto nadmienić, że wyobrażenie kwiatu było często umieszczane na pieczęciach księżnych spoza Śląska: Ingardy, ks. pomorskiej, Grzymisławy, ks. krakowskiej, Mirosławy, ks. pomorskiej.. To można powiązać z władzą boską (kościelną), ale i suwerennością władz samorządowych.
Herb z lilią pojawił się w dokumencie z roku 1564, co może wskazywać, że zmiany dokonano w czasie panowania syna Joachima I Hohenzollerna – Jana Kostrzyńskiego. To władca, który w wyniku podziału uzyskał panowanie m.in. nad księstwem krośnieńskim i ustanowił swoją stolicę w Kostrzynie. Blisko związany z tym monarchą był ówczesny burmistrz Krosna – Franz Neumann, który w roku 1536 powołany został na urząd kanclerza.
Herb z lilią używany był przez niemiecką administrację w różnych wariantach do 1945 r.
Herb w latach 1945-2026 Zniszczenia spowodowane działaniami wojennymi sprawiły, że istniało wiele dziedzin, które wymagały odbudowy. Do głównych należało m.in. zapewnienie zaopatrzenia w żywność, opieki medycznej, komunikacji. Mniej istotne zagadnienia schodziły na plan dalszy. Stosowano rozwiązania tymczasowe, np. w zakresie nazewnictwa miejscowości czy stosowania herbów miast. W przypadku Krosna Odrzańskiego, które początkowo nazywano Krosnem nad Odrą, zaczęto używać identycznego herbu jak ten przedwojenny. Przykładem jest lokalna prasa. Herb miasta Crossen an der Oder drukowano w winiecie gazety „Crossener Tageblatt”, której ostatni numer ukazał się 30 stycznia 1945 r. Dwa tygodnie później do miasta wkroczyły oddziały Armii Czerwonej. Pierwszy numer polskiej gazety „Głos Krosna n/ Odrą” ukazał się 1 lutego 1946 r. W piśmie o nieco zmienionym tytule „Głos Krośnieński” z 5 września 1958 r. zamieszczono identyczny herb jak w przedwojennym dzienniku. Władze uznawały, że znak identyfikujący nadodrzańskie miasto wywodzi się z tradycji Piastów. To był ważny argument propagandowy, mający na celu wzmocnienie przekazu o polskości Ziem Zachodnich.