Molestowanie prawne () – przypadek niewłaściwego użycia środków prawnych w celu szykany lub wywarcia nacisku, przybierający różne formy, np. stosowania sankcji administracyjnych, prowadzenia postępowania sądowego (cywilnego lub karnego), groźby prowadzenia szeroko zakrojonych i kosztownych postępowań cywilnych, ale też instrumentalnego stosowania prawa przeciw słabszym uczestnikom obrotu, pojawiającego się na tle m.in. praktyk banków, czyszczenia kamienic, ekscesów prywatyzacji, funkcjonowania małych firm pożyczkowych czy sieci franczyzowychE. Łętowska, Prawo cywilne: złudzenia – kamuflaże – manipulacje, w: Problemy pogranicza prawa cywilnego. Boundary problems of civil law, red. R. Szczepaniak, Warszawa 2022, s. 42-44..
to posługiwanie się prawem jako narzędziem prześladowania i krzywdzenia określonych osób i grup społecznych, a także traktowanie prawa jako elementu inżynierii społecznej opartej na hipokryzji i doraźnej potrzebie politycznejP. Mikłaszewicz, Profesor Marek Safjan – wykładowca, opiekun naukowy oraz sędzia. Kilka uwag o uniwersalnym znaczeniu kultury poznawczej, w: Profesor Marek Safjan znany i nieznany. Księga jubileuszowa z okazji siedemdziesiątych urodzin, red. K. Szczepanowska-Kozłowska, Warszawa 2020, s. 327-328.. Ofiarą molestowania prawnego niejednokrotnie padają dziennikarzeZalecenie Komisji (UE) 2022/758 z dnia 27 kwietnia 2022 r. w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi ("strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej") (Dz. U. UE. L. 2022.138.30)., przykładem może być maltańska dziennikarka Daphne Caruana Galizia, przeciwko której prowadzono ponad 40 procesów sądowych zainicjowanych przez wysokich urzędników, przedsiębiorstwa i osoby fizyczne. Dotyka ono również prawników, np. sędziów, którzy oskarżani o niestosowne zachowanie zostają uwikłani w wielość, splot procedur (wyjaśniających, dyscyplinarnych, immunitetowych) oraz w wydawane w ich ramach akty urzędowe, uniemożliwiające lub utrudniające im wykonywanie obowiązków zawodowychK. Słomiński, Formy udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości a legitymizacja władzy sądowniczej, w: R. Piotrowski red., Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, WKP 2021, s. 56, oraz E. Łętowska, Po pierwszej lekturze wyroku Tuleya przeciw Polsce, EPS 2023, nr 10, s. 4-11, wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6 lipca 2023 r., 21181/19, sprawa Tuleya przeciwko Polsce, Legalis nr 2974039, oraz T. Trotman, Otwarcie i oświadczenia, Iustitia 2021, nr 1, s. 7.. Molestowanie prawne to także przypadki niemożności zrealizowania przez jednostkę przysługujących jej praw, gdyż ta, pomimo zwrócenia się o pomoc do organów władzy, teoretycznie mających ją wspierać (np. w postaci sądu i egzekucji), napotyka wyłącznie na wsparcie pozorne i opieszałeE. Łętowska, K. Pawłowski, Ares w wymiarze sprawiedliwości, EPS 2009, nr 12, s. 58-59.E. Łętowska, Wirtualizacja sądowej ochrony słabszych, w: Ochrona strony słabszej stosunku prawnego, red. M. Boratyńska, Warszawa 2016, s. 73-74..
Jak wskazuje Ewa Łętowska, molestowanie prawne to problem społeczny, wiążący się z upadkiem zaufania i dysfunkcjami prawa. Mieć bowiem prawo (teoretycznie) i nie móc go wyegzekwować jest znacznie dotkliwszą deprywacją (torturą nadziei wynikającą z bezsilności), niż brak prawa w ogóle. to określenie zjawiska, gdy prawo staje się instrumentem wykluczenia, nękania czy – w lżejszej postaci – zamiast być orężem obronnym – temu celowi nie służy lub służy źle, stając się paradoksalnie i w niezamierzony sposób czynnikiem „słabości” w obrocie.
Molestowanie prawne może skutkować efektem mrożącym, zarówno w działalności organów państwa, np. sądów, jak i w życiu prywatnym obywateli, gdyż efekt ten pojawia się nie tylko w wypadku sporów zasadnych, ale nawet przy sporach wytaczanych w sprawach nierokujących powodzenia lub takich, gdzie sąd ma szeroki margines oceny sytuacyjnej (niepewność granic prawa)E. Łętowska, O pastiszu operowym na marginesach prawa autorskiego, w: Oblicza prawa cywilnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Błeszyńskiemu, red. K. Szczepanowska-Kozłowska Krystyna, Warszawa 2013, s. 249..
Polskie media sporo uwagi poświęcają tzw. strategicznym pozwom przeciwko partycypacji publicznej (, ang. ), stanowiącym narzędzie tłumienia debaty publicznej, używane przez rządy i korporacje przeciwko aktywistom, dziennikarzom i wszystkich, którzy chcą zabierać głos na ważne tematy publiczne.
W maju 2024, w czasie wizyty w Brukseli, minister sprawiedliwości Adam Bodnar powiedział, że przepisy przeciwdziałające bezpodstawnym powództwom sądowym, mającym na celu nękanie i cenzurowanie osób ujawniających informacje w interesie publicznym, są jednym z instrumentów prawnych wzmacniających prawo Unii Europejskiej w celu skuteczniej ochrony społeczeństwa obywatelskiego, aktywistów, prawników, dziennikarzy i członków środowisk akademickich.
Zobacz też Praworządność Prawa człowieka Dyskryminacja (prawo) Nadużycie prawa podmiotowego Zbrodnia sądowa
Przypisy
Kategoria:Ochrona praw człowieka Kategoria:Prawo konstytucyjne Kategoria:Teoria prawa Kategoria:Postępowanie cywilne Kategoria:Postępowanie karne Kategoria:Prawo dyscyplinarne Kategoria:Część ogólna prawa cywilnego