Lubrza () – wieś (dawne miasto) w Polsce położona w województwie lubuskim w powiecie świebodzińskim. Siedziba gminy Lubrza.
Według danych z 31 grudnia 2023 roku wieś miała 1102 mieszkańców. Dodatkowo do sołectwa w Lubrzy należą dwa przysiółki: Romanówek z 42 mieszkańcami oraz Chałupczyn z 9 mieszkańcamiPlan odnowy miejscowości Lubrza na lata 2008–2014, opracowany przez grupę odnowy miejscowości Lubrza, Lubrza 2008, s. 2..
Lubrza jest miejscowością o charakterze turystycznym, położoną nad jeziorami Goszcza, Lubie oraz Lubrza, w pobliżu licznych obiektów południowego odcinka MRU, tzw. Pętli Boryszyńskiej. Przez wieś przepływa potok Rakownik, który w północnej części Lubrzy uchodzi do PaklicyW wielu źródłach górny bieg Paklicy jest określany jako Kanał Niesulicki..
Pierwsza wzmianka o Lubrzy pochodzi z 1246 roku. Miejscowość posiadała prawa miejskie od 1319 roku do XVII wieku oraz w latach 1857–1946.
Położenie thumb|alt=Zdjęcie wykonane z powietrza. Przedstawia wieś Lubrzę, widzianą w kierunku południowym. Na pierwszym planie widoczny kościół parafialny oraz budynek przedszkola. Następnie zabudowa mieszkalna skupiona wzdłuż drogi, ograniczona wzgórzami, które znajdują się na południe od wsi|Widok na wzgórza położone na południe od wsi Lubrza położona jest na Pojezierzu Lubuskim, dokładniej na Pojezierzu Łagowskim, w dorzeczu Obry, nad trzema jeziorami: Goszcza (48 ha; głęb. 20,2 m), Lubie (28,4 ha; głęb. do 35 m) oraz Lubrza. Krajobraz okolic wsi został ukształtowany w plejstocenie przez zlodowacenie środkowopolskie i bałtyckie. Centralny punkt wsi leży na wysokości 74 m n.p.m., wschodnie i południowe krańce miejscowości przylegają do wzgórz morenowych o wysokościach dochodzących do 130 m n.p.m., natomiast krańce północne związane z doliną rzeki Paklicy wnoszą się na około 68–69 m n.p.m.
Geograficznie miejscowość leży w zachodniej Polsce, administracyjnie w województwie lubuskim, historycznie na północnych krańcach Dolnego Śląska, dokładniej na ziemi świebodzińskiej, w pobliżu granicy z Wielkopolską. Miejscowość leży 52 km na północ od Zielonej Góry, 62 km na południe od Gorzowa Wielkopolskiego; najbliższym miastem jest Świebodzin, położony 9 kilometrów na południe od Lubrzy.
Integralne części wsi + Integralne części wsi Lubrza SIMC Nazwa Rodzaj0910920 Chałupczyn przysiółek0910937 Romanówek przysiółek
Środowisko naturalne Klimat Lubrza położona jest w zasięgu śląsko-wielkopolskiego regionu klimatycznego. Klimat charakteryzuje się przewagą wpływów oceanicznych oraz mniejszymi od przeciętnych amplitudami temperatur. Sumy opadów wahają się pomiędzy 550 mm a 600 mm rocznie. Wartości te są nieco wyższe od średniej w województwie lubuskim, co jest spowodowane położeniem wśród wzniesień morenowych. Wiatry wieją głównie z kierunków zachodnich i północno-zachodnich. Pory roku w Lubrzy cechują się wczesnym, długim i ciepłym latem oraz łagodną i krótką zimą.
Przyroda Okolice miejscowości porośnięte są w większości drzewostanami sosnowymi. Większe zróżnicowanie drzewostanu występuje na stromych brzegach jeziora Goszcza oraz Lubie, które porośnięte są lasem ochronnym, z drzewostanem składającym się z takich gatunków drzew jak: dąb szypułkowy, robinia akacjowa, brzoza brodawkowata, świerk pospolity, jesion wyniosły, olsza czarna, buk zwyczajny, klon zwyczajny, klon jawor, czeremcha amerykańska, kasztanowiec pospolity, lipa drobnolistna, leszczyna pospolita oraz grab pospolity. Dwa kilometry na południe od Lubrzy znajduje się rezerwat przyrody Pniewski Ług, gdzie spotkać można chronione gatunki roślin, w tym rosiczkę okrągłolistną, bagnicę torfową oraz przygiełkę białą. W pobliżu rezerwatu położony jest pomnik przyrody Krzeczkowskie Bagno, który został utworzony w celu ochrony źródlisk ze śródleśnym torfowiskiem wysokim. Drugim pomnikiem przyrody jest dąb szypułkowy „Robert”, rosnący w lesie około 700 metrów za zabudowaniami wsi przy drodze do JordanowaUchwała nr VII/61/19 Rady Gminy Lubrza z dnia 30 maja 2019 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody na terenie gminy Lubrza.. W okolicy wsi spotykane są również zagrożone gatunki roślin m.in. oman szorstki oraz świbka morska.
Historia thumb|Położenie Lubrzy na mapie enklawy świebodzińskiej w 1692 roku thumb|Lubrza (rys. F.B Werner. Topografia oder Prodromus Delineati Silesiae Ducatus), 1750 r. thumb|Mapa Lubrzy i najbliższych okolic z 1936 roku thumb|upright|Przedwojenny herb miasta Liebenau
Starożytność Tereny, na których powstała i rozwijała się Lubrza, były zamieszkiwane przez człowieka już w czasach neolitu, czyli ok. 5000 lat p.n.e. Następnie w okresie epoki brązu ok. 1300 r. p.n.e. do 750 r. p.n.e. Lubrza była zamieszkiwana przez ludy kultury łużyckiej co potwierdzają znalezione przez archeologów pozostałości osady z owych czasów. W okolicy miejscowości wyraźne są również późniejsze wpływy kultury przeworskiej z lat od około 450 p.n.e. po przełom er. Z tego okresu w okolicy wsi zlokalizowano szereg stanowisk archeologicznych, położonych głównie wzdłuż Kanału Niesulickiego oraz dalej w obniżeniu rzeki Rakownik. Również w czasie wczesnego średniowiecza (druga połowa V w. po XIII w.), w okolicach Lubrzy istniały duże skupiska osadnicze, ich rozwój symbolizuje między innymi lokalizacja grodziska stożkowatego z ruinami wieży rycerskiej, położonego w północnej części dzisiejszej wsi.
Średniowiecze Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1246 roku, jednak przez niektóre źródła uznawana jest za falsyfikat. Podaje ona, iż ks. Przemysł I zaświadcza, że komes Bodzęta syn Janusza z Widzimia nadaje miejscowość opactwu cystersów z Paradyża. Wiadomo, iż w XIII wieku Lubrza była typową osadą rycerską z ośrodkiem grodowym, rozwijającym się obok dóbr klasztoru w Paradyżu. W XIII i XIV wieku nastąpił rozwój miejscowości wiążący się z jej położeniem na szlaku handlowym ze Świebodzina do Gorzowa, takie położenie zapewniało również połączenie z Frankfurtem oraz Poznaniem. Za pierwszą autentyczną wzmiankę uznaje się informację z 1247 roku, która dotyczy decyzji papieża Innocentego IV o przyjęciu pod swoją opiekę opactwa cystersów z Paradyża wraz z należącymi do niego wsiami, i która wymienia m.in. Lubrzę. Z kolei dwie informacje źródłowe z 1249 roku mówią o sprzedaży przez Bodzętę wsi Lubrza za 40 grzywien dla klasztoru z Paradyża, co poręczył opat klasztoru cystersów z Lehnin. Fundusze uzyskane ze sprzedaży były przeznaczone na wykupienie Bodzęty z niemieckiej niewoli. Od drugiej połowy XIII wieku zrozumienie historii Lubrzy komplikuje fakt, iż w bliskiej odległości od cysterskiej Lubrzy, w 1276 roku kasztelan zbąszyński Wojciech z rodu Dryjów, dokonał lokacji nowej miejscowości nazwanej Lubenov/Lubieniów. Lubieniów stał się następnie ośrodkiem rezydencjonalnym komesa Wojciecha Krzczonowicza, w 1304 roku gród wzmiankowany był jako castrum Lubenov. W 1293 roku Jan i Mikołaj, synowie Bodzęty, zawarli ugodę, potwierdzoną przez Przemysła II, o zrzeczeniu się praw do wsi Lubrza, za co otrzymali od opata z Paradyża 210 grzywien. Cystersi, zarządzając wsią, stawiali głównie na uprawę roli oraz hodowlę, stosując przy tym trójpolówkę, nawożenie, oraz meliorację. W 1312 roku Lubrza/Lubenov była centrum administracyjnym jednego z dystryktów księstwa głogowskiego, będąc siedzibą jego zarządcy, czyli ówczesnego landwójta. W tym czasie własność obu wsi była podzielona pomiędzy stan rycerski i zakonników z Paradyża. Sytuacja ta trwała do 1322 roku. W tym roku miały miejsce dwie transakcje, pierwsza przeprowadzona przez Piotra von Lossow polegała na zamianie miasta i zamku w Lubieniowie/Lubenov na dwie mniejsze miejscowości. Zamiana została potwierdzona przez ks. Jana ścinawskiego oraz ks. Henryka żagańskiego w 1330 roku. Druga informacja z 1322 roku dotyczy nadania przez Wojciecha Krzczonowicza swojej części miasta Lubieniowa również dla zakonników z Paradyża. Transakcje, przeprowadzone przez klasztor paradyski w 1322 r. z właścicielami dóbr w Lubieniowie, dowodzą, że cystersi paradyscy dążyli do skomasowania dóbr w Lubieniowie, a co za tym idzie całkowitego uporządkowania spraw własnościowych w okolicach dzisiejszej Lubrzy. Na skutek przejścia pod jurysdykcję zakonną, miejscowość straciła znaczenie polityczno-administracyjne na rzecz rozwijającego się prężniej świeckiego Świebodzina. W 1440 roku opat z Paradyża Jan nabył za 40 grzywien od Anny Promnitz dwór w Lubrzy wraz z sądownictwem, rolami i łąkami. Aparat urzędniczy (burmistrz, urzędnik sądowy, radni i ława) byli wspominani w I połowie XV wieku. 20 września 1482 roku w konsekwencji układu w Kamieńcu Ząbkowickim podsumowującym wojnę o sukcesję głogowską, Lubrza wraz ze Świebodzinem pozostały w granicach księstwa głogowskiego, jednak wobec utraty przez księstwo Krosna oraz Sulechowa, stały się enklawąW źródłach enklawa, prawidłowo eksklawa., otoczoną przez ziemie brandenburskie i polskie.
Czasy nowożytne