Zimorodek malutkiSystematyka i nazwa polska za: (Ispidina picta) – gatunek małego ptaka drapieżnego z podrodziny zimorodków (Alcedininae) w rodzinie zimorodkowatych (Alcedinidae). Występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka Gatunek ten opisał jako pierwszy francuski przyrodnik Georges-Louis Leclerc de Buffon w 1780 roku na łamach Histoire Naturelle des Oiseaux. Zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego holenderski przyrodnik Pieter Boddaert w 1783 roku nadał mu nazwę Todus pictus. Gatunek ten był wcześniej przyporządkowany do rodzaju Ceyx, zmienił to Johann Jakob Kaup w 1848 roku, wprowadzając rodzaj Ispidina, do którego obecnie gatunek ten jest zaliczany.

Podział systematyczny Wyróżnia się następujące podgatunki: I. p. picta (Boddaert, 1783) I. p. ferrugina Clancey, 1984 I. p. natalensis (A. Smith, 1832)

Etymologia nazwy naukowej Ispidina: rodzaj Ispida Brisson, 1760 (zimorodek); łac. przyrostek -ina „odnoszący się do, należący do”. picta: łac. pictus „namalowany”.

Morfologia Pióra na górnej i przedniej części głowy są czarne, niebiesko zakończone. Czerwonawy obszar nad czarno-brązowymi oczami, czarnym kantarkiem i tylnej stronie szyi. Boki głowy są różowo-fioletowe. Po bokach szyi występują białe plamy. Gardło białe, a dziób czerwony. Od górnej części grzbietu do nadogonowych pokryw ogona występuje ciemny kolor niebiesko-fioletowy. Ogon czarny; skrzydła czarno-fioletowe. Brzuch i pokrywy podskrzydłowe mają kolor czerwonawy. Nogi i stopy pomarańczowo-czerwone. Nie występuje dymorfizm płciowy. Podgatunek I. p. natalensis ma jaśniejsze upierzenie brzucha, mniejszy niebieski obszar na głowie i niebieską plamę nad białą częścią szyi. Drugi podgatunek I. p. ferrugina ma bardziej wyraźny czerwony kolor na brzuchu i ciemniejsze ubarwienie.

Upierzenie młodych jest podobne do ubarwienia dorosłych, ale ma mniej wyraźne kolory. Dziób jest czarny, żółtawo zakończony i krótszy. Wierzchołek piór klatki piersiowej ma ciemny kolor. Nogi i stopy różowe.

Długość ciała wynosi ok. 12 cm. Masa ciała u samców 11–16 g, u samic 9–15 g.

Występowanie Szeroko rozpowszechniony na obszarze Afryki Subsaharyjskiej. Najczęściej zamieszkuje tereny sawanny porośnięte wysoką trawą i lasy. Jest spotykany w lasach namorzynowych i deszczowych, plantacjach i ogrodach. W Afryce Południowej występuje na wysokości sięgającej 1500 m n.p.m., w Afryce Wschodniej – 2000 m n.p.m.

Poszczególne podgatunki zamieszkują: I. p. picta – Senegal i Gambia do Etiopii i południowej Ugandy I. p. ferrugina – Gwinea Bissau do zachodniej Ugandy i południowej Angoli, Zambia i północna Tanzania I. p. natalensis – południowa Angola do centralnej Tanzanii i na południe po północną i wschodnią Południową Afrykę (RPA). Populacja częściowo migrująca, zimuje na północ po Ugandę i Sudan Południowy.

Docierają do lęgowisk w Afryce Południowej w okresie września i października. W marcu migrują do innych części Afryki. Wędrówki ptaków odbywają się głównie w nocy. Podczas migracji może wystąpić w prawie każdym siedlisku.

Pożywienie mały|Zimorodek malutki siedzący na gałęzi, Park Narodowy Jeziora Manyara, Tanzania Dieta składa się głównie z bezkręgowców – pająków, wijów z gromady dwuparców (Diplopoda) i owadów, w tym chrząszczy (Coleoptera), much (Diptera), motyli (Lepidoptera) i ich larw, koników polnych (Orthoptera). Żywi się również małymi kręgowcami – żabami i jaszczurkami z rodziny scynkowatych (Scincidae).

Poszukuje pożywienia na gałęziach, kiwając głową lub machając ogonem, zazwyczaj ok. 1 m nad powierzchnią wody lub ziemi, po zauważeniu ofiary chwyta ją z ziemi, następnie powraca na gałąź, aby ją zabić poprzez zmiażdżenie w dziobie lub uderzenie o kamień bądź gałąź. Często goni owady w locie lub chwyta, bez zanurzania się, owady lub inne małe zwierzęta pływające na powierzchni wody.

Rozród Jamę w ziemi, która służy jako gniazdo, wykopują samiec i samica w stromych brzegach rzeki, kopcach termitów lub w zagłębieniach w ziemi. Poziomy tunel ma długość 30–60 cm.

Okres lęgowy Samica składa 4 lub 5 jaj na niskich szerokościach geograficznych, 6 jaj na wysokich. U ptaków w niewoli okres inkubacji jaj wynosi ok. 18 dni. Oboje rodzice opiekują się młodymi. W ciągu roku występuje wiele lęgów. Pisklęta osiągają samodzielność po ok. 18 dniach.

Okres lęgów w ciągu roku różni się w zależności od miejsca lęgowiska: Miejsce lęgów Okres lęgów Mauretania, Mali wrzesień–listopad Południe Afryki Zachodniej marzec–październik Afryka Wschodnia styczeń, marzec–czerwiec, październik–listopad Zair, Angola styczeń–marzec, sierpień–październik Reszta Afryki Południowej październik–grudzień, sporadycznie do marca

Status zagrożenia Zimorodek malutki występuje na bardzo dużym obszarze, a jego populacja nie wydaje się zbliżać do kryteriów gatunków zagrożonych, dlatego w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN został zakwalifikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczba osobników światowej populacji nie została oszacowana; ptak ten opisywany jest jako pospolity w większości swego zasięgu występowania, choć dość rzadki na jego obrzeżach. Nie podjęto żadnych działań ochronnych gatunku. BirdLife International ocenia trend populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku. Innym z zagrożeń dla gatunku są kolizje z budynkami podczas migracji w nocy.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Zimorodkowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1783 roku Kategoria:Taksony opisane przez Pietera Boddaerta