Kroki w nieznane – cykl antologii opowiadań fantastycznych, rozpoczęty w 1970 r. jako autorski projekt Lecha Jęczmyka, wydawany przez „Iskry”. Do 1976 r. ukazało się 6 tomów antologii.
Cykl został wznowiony w roku 2005 r. przez wydawnictwo Solaris, które zaczęło ponownie wydawać Kroki w nieznane w formule podobnej do tej z lat 70. Główną część każdego tomu stanowiły opowiadania autorów anglojęzycznych, uzupełniały je opowiadania pisarzy z innych krajów. Pierwszy tom „odhibernowanego” almanachu ułożyli Lech Jęczmyk i Konrad Walewski, kolejne dwa opracował Konrad Walewski, pozostałe przygotował Mirek Obarski.
Historia Były to, obok niektórych tomów serii Fantastyka-Przygoda i redagowanych później przez Jęczmyka Rakietowych szlaków, jedne z nielicznych wówczas książek w Polsce przedstawiających opowiadania fantastyczne znanych zachodnich autorów. Zakładał coroczne publikowanie najlepszych pozycji światowej fantastyki. W 1976 r., po wydaniu sześciu tomów cykl został zamknięty z przyczyn politycznych. Coraz więcej tłumaczy fantastyki (np. Stanisław Barańczak czy Irena Lewandowska) trafiało na indeks nazwisk autorów objętych zakazem druku. Dodatkowo, Jęczmyk odmówił zamieszczenia w nim opowiadań sowieckich, gdyż – jego zdaniem – dostępne ówcześnie były kiepskiej jakości, a redakcja nie zgodziła się na wydanie skompilowane jedynie z prozy zachodniej, co potwierdza w wywiadzie Janina Zielonko, ówczesna kierowniczka redakcji przekładów „Iskier”.
Odbiór Cykl został opisany jako „cieszący się ogromną estymą w świecie polskich miłośników fantastyki”. Maciej Parowski pisze, że kolejne tomy antologii były wzorcowym wprowadzeniem do literatury ery kosmicznej.
Adam Mazurkiewicz uważa, że publikacja cyklu wpłynęła znacząco na ukształtowanie się literatury fantastycznonaukowej w Polsce przełomu lat 70. i 80. Ambitna proza tu prezentowana miała silny wpływ na publikujących ówcześnie pisarzy. Naukowiec przytacza opinię Rafała Ziemkiewicza, który twierdził, że „przybliżenie polskiemu czytelnikowi na kartach Kroków w nieznane koncepcji fantastyki, utożsamianej z metaforą i środkiem artystycznego wyrazu, miało na publikujących wówczas (...) pisarzy dość silny wpływ”, który „zaowocował poszukiwaniem nowej koncepcji fantastyki społecznej, opisującej w metaforyczny sposób teraźniejszość”. Twórcom przestały wystarczać dotychczasowe konwencjonalne formuły, a miejsce „«awantur w Kosmosie» coraz częściej zajmowały diagnozy socjologiczne”.
W 2005 Paweł Matuszek zrecenzował tom 7. (2005) dla „Nowej Fantastyki”. Serię nazwał legendarną w polskiej fantastyce; w czasach PRL-u oferującą „świetną” i reprezentatywną fantastykę z Zachodu. Nowy tom uznał za „nieco karkołomną”, ale udaną próbę streszczenia trzech dekad, które minęły od czasu publikacji poprzedniego tomu. Dwa lata później Matuszek przeanalizował tom 8. (2006), oceniając go bardzo pozytywnie jako „lekturę obowiązkową”.
Redaktorzy antologii Lech Jęczmyk (1970-1976, 2005) Konrad Walewski (2005–2007) Mirek Obarski (2008–2013)
Zawartość tomów Kroki w nieznane 1 Pierwszy tom wydany został w roku 1970. Ma 458 stron. Wyboru dokonał Lech Jęczmyk.
Inwazja Marsjan Dlaczego? – Dymitr Bilenkin Lot dalekosiężny – Ryszard Sawwa Ostatni Marsjanin – Fredric Brown Bardzo dziwny świat – Ariadna Gromowa Cienie – Clifford D. Simak Kaczka w śmietanie – Ilja Warszawski Opowiadanie Pirxa – Stanisław Lem Człowiek, który zaprzyjaźnił się z elektrycznością – Fritz Leiber Stan alarmowy – Arkadij i Boris Strugaccy Przedstawienie kukiełkowe – Fredric Brown Mąż opatrznościowy – Fredric Brown Hańba wandalom – Mark Clifton Wieczorne niebo – Andrzej Czechowski Żuk – Władimir Szczerbakow Spotkanie – Arkadij i Boris Strugaccy Własne drogi ku słońcu – Władimir Grigoriew Zgodnie z prawami nauk nieścisłych – Władimir Grigoriew Podkomitet – Zenna Henderson Wróble galaktyki – Konrad Fiałkowski
Diabelskie wynalazki Stragan z zabawkami – Harry Harrison Koncentrator grawitacji – Aleksander Szalimow Niebezpieczny sejf – Gerald Kersh Dzień, w którym zjawiła się żyrafa – Dymitr Bilenkin Siedem dni strachu – R.A. Lafferty Okno w przeszłość – L. Mogilew Otchłań – Anatolij Dnieprow Drugie stadium – Roman Jarow
Fakty, hipotezy, zagadki Człowiek, Ziemia, Kosmos – Iosif Szkłowski Zamieszkany kosmos – Borys Lapunow Tunguska katastrofa – Aleksandr Kazancew Co to jest fantastyka naukowa – Lech Jęczmyk
Kroki w nieznane 2 Drugi tom wydany został w roku 1971. Ma 389 stron. Wyboru dokonał Lech Jęczmyk.
W oceanie czasu Prognozja – Janusz A. Zajdel Wycieczka do Pennefield – Ilja Warszawski Chronoklazm – John Wyndham Wielki aktor Jones – Giennadij Gor Twarz z fotografii – Jack Finney Przybysz z Rury Golda – Henryk Gajewski Turniej – Fredric Brown Przestrzeń życia – Marietta Czudakowa Szczur w labiryncie – Stanisław Lem Pierwsza maszyna czasu – Fredric Brown Pojedynek – John Wyndham Gabinet luster – Fredric Brown Człowiek z aureolą – Konrad Fiałkowski *** – Gleb Anfiłow Ofiara brakoróbstwa – Robert Sheckley Ludzie, którzy zamordowali Mahometa – Alfred Bester
Fakty, hipotezy, zagadki Hipotezy związane z upadkiem meteorytu tunguskiego – P. I. Priwałow Praczłowiek? – B. Porszniew Czy Księżyc jest tworem istot rozumnych? – Wasin, Szczerbakow
W 1975 r. wydawnictwo „Książka i Wiedza” wydało tomik Bardzo dziwny świat, zawierający wybrane opowiadania z 1. i 2. tomów Kroków w nieznane.Zawartość tomu: Fredric Brown: Mąż opatrznościowy, Ariadna Gromowa: Bardzo dziwny świat, Zenna Henderson: Podkomitet, R.A. Lafferty: Siedem dni strachu, Lew Mogilew: Okno w przyszłość, Jack Finney: Twarz z fotografii.
Kroki w nieznane 3 Trzeci tom wydany został w roku 1972. Ma 485 stron. Wyboru dokonał Lech Jęczmyk.
Jutro... – Kurt Vonnegut Ptaki-czujniki – Robert Sheckley Sami – Janusz A. Zajdel Zbytek – Morio Kita Specjalista – Robert Sheckley Wybór – Kir Bułyczow Biuro turystyczne Pawleya – John Wyndham Tam i z powrotem – Janusz A. Zajdel Pies Tomasza Edisona – Kurt Vonnegut Zespół – J.T. McIntosh Bilet do dzieciństwa – Wiktor Kołupajew Gość z tamtego świata – Marian Butrym Nowe „Lo!” – Spotkanie na Japecie – Władimir Michajłow Wyprawa ratunkowa – Edmund Wnuk-Lipiński Piąty od lewej... – Władlen Bachnow Papier czy włosy – Sakyō Komatsu Kongres futurologów – Stanisław Lem Miasto i wilk – Dymitr Bilenkin Ucieczka – Ilja Warszawski Zakład – Roman Jarow Upominek – Shin’ichi Hoshi Halo, kto mówi? – Arthur C. Clarke Głosy czasu – J.G. Ballard Wyprzedaż – Właden Bachnow
Fakty, hipotezy, zagadki Jeti, brat Lokisa – Lech Jęczmyk Kto, co i w jakim celu – H. Maliniczew Czy nie zostanie rozwiązana starożytna zagadka? – G. Jeremin Mój własny świat fantastyki naukowej – Alfred Bester
Kroki w nieznane 4 Czwarty tom wydany został w roku 1973. Ma 437 stron. Wyboru dokonał Lech Jęczmyk.
Świat Scarfe'a (Scarfe's World) – Brian W. Aldiss Martwa przeszłość (The Dead Past) – Isaac Asimov Autostrada (The Highway) – Ray Bradbury Krótka wizyta (Transient) – Langdon Jones Maski (Masks) – Damon Knight Tęsknota (A Personal Touch) – W kolejce (In the Queue) – Urlop (Traveller’s Rest) – Monstrum (The Fiend) – Frederik Pohl Tunel pod światem (The Tunnel under the World) – Frederik Pohl Światło minionych dni (The Light of other Days) – Bob Shaw Spy Story, czyli historia szpiegowska (Spy Story) – Robert Sheckley Egzamin (Examination Day) – Dziewczyna z innego wymiaru (Random Quest) – John Wyndham Człowiek, który był geniuszem (Czełowiek, kotoryj był gienijem) – Właden Bachnow Ten sam Bałabaszkin (Tot samyj Bałabaszkin) – Właden Bachnow Ciśnienie życia (Dawlenije żyzni) – Dymitr Bilenkin Zakaz (Zapriet) – Dymitr Bilenkin Cyrograf (Adskij modern) – Dymitr Bilenkin Tłok w eterze (Kak na pożarie) – Dymitr Bilenkin Człowiek katalizator (Czełowiek, katoryj prisutstwował) – Dymitr Bilenkin Skarbnica mądrości (Kładiez mudrosti) – Kir Bułyczow Awaria na linii (Połomka na linii) – Kir Bułyczow Wirefap (Brefanid) – Aleksander Szalimow Najdalsza podróż prezydenta – Andrzej Czechowski Ucieczka – Tadeusz Gosk Transformacja – Krzysztof W. Malinowski Towarzysz podróży – Janusz A. Zajdel Instar omnium – Wiktor Żwikiewicz
Fakty, hipotezy, zagadki: Gniazda życia poza Ziemią – Andrzej Trepka Zagadki Księżyca – według artykułów M. Szemiakina, S. Iwanowa i A. Briuchonienki oraz A. Abramowa z czasopisma „Technika mołodioży” 1969, nr 5
Kroki w nieznane 5 Piąty tom wydany został w roku 1974. Ma 425 stron. Wyboru dokonał Lech Jęczmyk. Hart ducha – Kurt Vonnegut Gambit von Gooma – Wiecie, jak się nazywam – Wieczesław Moroczko Kryterium – Dean McLaughlin Poczwarka – Ray Bradbury Wizja II – Krzysztof W. Malinowski Świat naszych pragnień – Robert Sheckley Szczęśliwy dzień w roku 2381 – Robert Silverberg Profesor A. Dońda: Ze wspomnień Ijona Tichego – Stanisław Lem Uniwersalny poradnik dla pisarzy fantastów – Ilja Warszawski Ognie od wewnątrz – Arthur C. Clarke Żywa torpeda – Janusz A. Zajdel Zabójca z telewizora – Bruce Jay Friedman Chodzić po ulicach miasta – Clifford D. Simak Po... – Raport z piwnicy – Janusz A. Zajdel Dzieci Selcheya – Laurence Yep Omnia triste – Rick Norwood Strzała czasu – Arthur C. Clarke Schizochronia – Krzysztof W. Malinowski Galeria obrazów – Michaił Puchow Ostatnie pytanie – Isaac Asimov Tylko we wtorek – Philip José Farmer Rekonstrukcja – Andrzej Czechowski Opowieść barda – Terry Dixon
Fakty, hipotezy, zagadki Człowiek nie jest samotny we wszechświecie – Andrzej Trepka Czekając na kosmitów – Krzysztof W. Malinowski Wiedza znikąd – Aleksander Gorbowski
Kroki w nieznane 6 Szósty tom wydany został w roku 1976. Ma 289 stron. Wyboru dokonał Lech Jęczmyk. Dziewięć miliardów imion Boga – Arthur C. Clarke Kwiaty dla Algernona – Daniel Keyes Marnotrawstwo – John Brunner Nie zdarza się – Dymitr Bilenkin Statek, który żeglował po oceanie kosmosu – Barrington J. Baley Myślak – Konrad Fiałkowski Nad przepaścią – Michaił Puchow Najdłuższy obraz świata – R.A. Lafferty Wyprawa myśliwska – Michaił Puchow Wizja III – Krzysztof W. Malinowski Trzynastu do Centaura – J.G. Ballard Dialog o Atlantydzie – Kir Bułyczow Boja – Zbigniew Prostak Najszczęśliwszy dzień twojego życia – Bob Shaw Dawać i brać – Dymitr Bilenkin 869113325 – Janusz A. Zajdel Dzień statystyka – James Blish Przewodnik po kosmicznym zwierzyńcu – W. Wolin
Fakty, hipotezy, zagadki Ryzyko prorokowania – Arthur C. Clarke Wędrując po wszechświatach – Krzysztof W. Malinowski Tajemnicza sieć na globusie – Mikołaj Bondaruk
Kroki w nieznane 2005 Tom wydany został w roku 2005, po prawie trzydziestu latach przerwy, nakładem wydawnictwa Solaris. Ma 512 stron. Oprócz Lecha Jęczmyka wyboru dokonał również Konrad Walewski. .
Siedemdziesiąt dwie litery – Ted Chiang Zniknęli – John Crowley Prawdziwe oblicza – Pat Cadigan Koncert muzyki Brahmsa – Suzy McKee Charnas Klamociarz – Cory Doctorow Skromny geniusz kolei podziemnej – Władimir Wasiljew Moralność wirusologa – Greg Egan Szczurze mózgi – Asystent doktora Luthera – Paul McAuley W miesiącu athyr – Elizabeth Hand Nocą w Telewizyjnym Mieście – Paul Di Filippo Słoneczniki – Koniec Z Głodem – China Miéville Turysta – Fatalny ślub – Kir Bułyczow Wielki rozwód – Kelly Link
Kroki w nieznane 2006 Tom wydany został pod koniec roku 2006 nakładem wydawnictwa Solaris. Ma 550 stron. Wyboru dokonał Konrad Walewski. . Imperium lodów – Jeffrey Ford Zrozumieć człowieka – Thomas M. Disch Audytorium – Jack Womack Przemiana Martina Lake’a – Jeff VanderMeer Album ślubny – David Marusek Absolutna nieokreśloność – Lucy Sussex Lekcje latania – Kelly Link Częściowe zaćmienie – Graham Joyce Wody Meriba – Tony Ballantyne Co z nami będzie? – Ted Chiang Kamień – Antyczności – John Crowley Powody do zadowolenia – Greg Egan I odjechał rycerz mój – Marina i Siergiej Diaczenko Koty Pawłowa – Oleg Diwow
Kroki w nieznane 2007