Trzy kroki w szaleństwoAlternatywny polski tytuł: Historie niesamowite. (, ) – francusko-włoska antologia filmowa grozy fantasy z 1968 roku produkcji Alberta Grimaldiego i Raymonda Egera na podst. trzech utworów Edgara Allana Poego.

Obraz składa się z trzech nowel: Metzengerstein w reżyserii Rogera Vadima, William Wilson, której reżyserem jest Louis Malle oraz Toby Dammit w reżyserii Federico Felliniego.

Fabuła Metzengerstein Na podst. noweli pod tym samym tytułem opublikowanej w magazynie „Saturday Courier” w 1832 roku.

W epoce renesansu 22-letnia Frédérique, hrabina Metzengerstein dziedziczy wielką rodzinną fortunę i rządzi kapryśnie swym księstwem. Jednak, gdy nawiedza ją koszmar zabiera swych gości do zamku, w którym spędziła dzieciństwo. Tam kontynuuje swoje okrucieństwo i hedonizm dotykający wkrótce jej przyjaciół. Niedaleko mieszka jej kuzyn samotnie żyjący w rodzinnym zamku baron Wilhelm z rodu Berlifitzing, zajadłych wrogów Metzengersteinów od stuleci. Jednego dnia w lesie Frédérique wpada w sidła, z których uwalnia ją Wilhelm, po czym ten nagle znika. Od tego czasu Frédérique chce ujrzeć ponownie Wilhelma. Odwiedza kuzyna w jego włościach, jednak ten odrzuca jej zaproszenie ostrzegając przed złymi nawykami.

Wzburzona odmowami Wilhelma Frédérique mści się na nim zlecając podpalenie jego stajni. Wkrótce na dwór Metzengerstein przybiega ze stajni Wilhelma czarny koń nieznany nikomu, nawet sługom Berlifitzingów. Frédérique postanawia, że usiodła dzikiego konia. Jej majordomus Hugues informuje o tym, że Wilhelm zginął ratując konie. W tym samym czasie częściowo się spala gobelin ukazujący bitwę konną. Śmierć kuzyna nie daje satysfakcji Frédérique i ta zaczyna zmieniać swe nawyki. Nie opuszcza granic swych włości i jej jedynym kompanem w wędrówce jest oswojony przez nią czarny koń. Frédérique także nadzoruje odbudowę gobelinu, zauważając że uszkodzone miejsce przedstawiało konia niesamowicie podobnego do tego, którego właśnie przygarnęła. Po jakimś czasie rozlega się burza powodująca pożary. Niespokojna Frédérique odjeżdża na czarnym koniu, którego uznaje za reinkarnację Wilhelma, i popełnia samobójstwo wpadając w płomienie.

William Wilson Na podst. noweli pod tym samym tytułem opublikowanej w kolekcji Opowieści groteskowo-arabeskowe w 1840 roku.

Na początku XIX wieku w Bergamo nordycki oficer William Wilson nalega księdza o spowiedź z zabicia człowieka. Wilson opowiada, że już od dzieciństwa wykazywał sadyzm. Do szkoły oficerskiej przybywa nowy uczeń mający to samo imię i nazwisko co Wilson. Pomiędzy chłopcami tworzy się rywalizacja, która powoduje relegowanie obu ze szkoły. Wkrótce Wilson zapisuje się do uniwersytetu medycznego. Dokonuje kolejnego aktu sadyzmu porywając dziewczynę z ulicy i chcąc zrobić na niej żywcem sekcję zwłok. Przeszkadza mu w tym drugi William Wilson, który teraz wygląda dokładnie tak jak jego imiennik. Po opuszczeniu uniwersytetu Wilson zaciąga się do austriackiej armii. Z jego powodu stacjonujący we Włoszech garnizon okrywa się złą sławą.

Jednej nocy Wilson gra w karty z włoską arystokratką Giuseppiną. Podczas intensywnej gry Wilson wygrywa i Giuseppina zostaje przez niego wychłostana. Ponownie zjawia się sobowtór Wilsona informujący Giuseppinę o tym, że Wilson oszukiwał. Dowódca oddziału traktuje to jako obrazę munduru i nakazuje Wilsonowi opuścić miasto. Wzburzony Wilson postanawia raz na zawsze rozprawić się z sobowtórem i toczy z nim pojedynek na szpady. Po przegraniu potyczki sobowtór zostaje ugodzony śmiertelnie sztyletem. Przed śmiercią wyznaje, że bez niego Wilson nie istnieje. Po wysłuchaniu spowiedzi ksiądz uważa sobowtóra Wilsona za jego pijackie majaki. Wilson popełnia samobójstwo zeskakując z wieży pałacu. Ksiądz znajduje jego ciało ugodzone sztyletem w ten sam sposób co imiennik Wilsona.

Toby Dammit Na podst. opowiadania Nie zakładaj się z diabłem o swą głowę opublikowanego w magazynie „Graham’s Magazine” w 1841 roku.

Do współczesnych Włoch dociera angielski aktor filmowy Toby Dammit, by kręcić tam pierwszy katolicki western. W Rzymie produkcję filmu reprezentuje dostojnik kościelny, ojciec Spagna. Zblazowanego Toby’ego bardziej interesuje ferrari, które obiecała mu wytwórnia filmowa. Toby ma również wizje dziewczynki z białą piłką, która nachodzi aktora i prosi o dołączenie do gry. Podczas wywiadu telewizyjnego Toby wyznaje, że w jego opinii diabeł wygląda jak wesoła dziewczynka. Na ceremonii rozdania nagród filmowych, aktor upija się i powoli traci zmysły. Wtedy zmysłowa kobieta mówi mu, że zawsze będzie przy nim. Podczas przemowy Toby wyznaje swój alkoholizm i ucieka z ceremonii.

Odbiera obiecane mu ferrari i robi nim szaloną przejażdżkę po mieście. Z zaskoczeniem dostrzega, że mieszkańcy wydają się sztucznymi figurami. Rozbija się samochodem przy strefie robót budowlanych znajdującej się na zawalonym moście. W drugiej części mostu jest dziewczynka z białą piłką. Dammit decyduje się do niej dołączyć i rozpędza się Ferrari. Po drugiej stronie mostu jest rozwieszona linka, od której Toby zostaje zdekapitowany, a dziewczynka bawi się jego odciętą głową.

Obsada Metzengerstein Jane Fonda – hrabina Frédérique Metzengerstein Peter Fonda – baron Wilhelm Berlifitzing Serge Marquand – Hugues Carla Marlier – Claude Philippe Lemaire – Philippe James Robertson Justice – markiz Françoise Prévost – przyjaciółka Frédérique Anny Duperey – gościni Frédérique Daniel Biddle Wood – narrator (głos)

William Wilson Alain Delon – William Wilson, sobowtór Williama Wilsona Marco Stefanelli – William Wilson jako chłopiec Brigitte Bardot – Giuseppina Ditterheim Renzo Palmer – ksiądz Katia Christine – dziewczyna Umberto D’Orsi – Hans Daniele Vargas – nauczyciel Massimo Ardù – sobowtór Williama Wilsona jako chłopiec

Toby Dammit Terence Stamp – Toby Dammit Osvaldo Ruggieri – Toby Dammit (głos w pierwszej scenie narracji) Marina Jaru – dziewczynka / diabeł Salvo Randone – ojciec Spagna Giuseppe Rinaldi – ojciec Spagna (głos) Antonia Pietrosi – aktorka Rita Savagnone – aktorka (głos), różne głosy (głos) Ferdinand Guillaume – stary aktor Giorgio Piamonti – stary aktor (głos) Anne Tonietti – dziennikarka telewizyjna Serena Verdirosi – dziennikarka telewizyjna (głos) Aleardo Ward – udzielający wywiadu telewizyjnego #1 Paul Cooper – udzielający wywiadu telewizyjnego #2 Oreste Lionello – udzielający wywiadu telewizyjnego #2 (głos) Ernestino Manetti (głos), dubler Dammita (głos) Milena Vukotic – udzielająca wywiadu telewizyjnego Fabrizo Angeli – Maurizio Manetti Nino Dal Fabbro – Maurizio Manetti (głos) Ernesto Colli – Ernestino Manetti Marisa Traversi – Marilù Traversi Federico Boido – dubler Dammita Irina Malejewa – Romka

Źródło:

Produkcja W związku z ówczesną popularnością antologii filmowych w kinie włoskim producenci filmowi: francuski Raymond Eger i włoski Alberto Grimaldi zdecydowali się na stworzenie nowelowego filmu inspirowanego dziełami amerykańskiego pisarza Edgara Allana Poego. Większość antologii filmowej była kręcona przez uznanych twórców, jak chociażby Ro.Go.Pa.G. (1963) i Boccaccio ’70 (1962), ogłoszono, że nowele zawarte w filmie nakręcą Luchino Visconti, Claude Chabrol, Joseph Losey i Orson Welles. Visconti miał nakręcić segment oparty na Serce oskarżycielem i Graczu w szachy Maelzela, Chabrol na Systemie doktora Smoły i profesora Pierza, Losey na Schadzce, a Welles na Masce Czerwonego Moru i Beczce Amontillado. Ostatecznie Visconti i Losey zrezygnowali z udziału, a Chabrol dopiero zrealizował ekranizację Systemu doktora Smoły i profesora Pierza dopiero w 1981 roku jako odcinek francuskiego serialu antologicznego Histoires extraordinaires.

Francuski reżyser Roger Vadim przyjął propozycję stworzenia segmentu na podstawie noweli Metzengerstein. Vadim zapragnął nakręcić Metzengersteina w stylu swojego filmu ...i umrzeć z rozkoszy (1960). Chcąc odtworzyć kreacje Barbary Steele w jej włoskich produkcjach filmowych, Vadim w roli Frédérique obsadził swą ówczesną żonę, amerykańską aktorkę Jane Fondę. Jej brat, Peter otrzymał rolę Wilhelma. Na lokalizację wybrano wrzosowiska Roscoff i zamek Kérouzéré w Sibiril, położone w Bretanii. Jednakże Vadim i Fonda musieli wstrzymać swój udział, by dokończyć Barbarellę (1968) kręconą w Rzymie. Jak wspominał: „Spędziliśmy tylko 24 godziny w naszym domu w Houdan, zanim udaliśmy się do Roscoff w Bretanii, gdzie czekała na nas ekipa Trzech kroków w szaleństwo. (...) Nie myślałem o tym wtedy, ale musiało być to bardzo dziwne dla Jane wejść bez żadnego przejścia z futurystycznych kostiumów w średniowieczne szaty”. Peter Fonda wspominał w swojej autobiografii Don’t Tell Dad, że gdy nie był potrzebny do zdjęć, spędzał codziennie około czterech godzin pracując nad fabułą Swobodnego jeźdźca (1969), obserwując przypływy z okna swojego hotelowego pokoju i odwiedzając plan filmowy mieszczący się w zamku.

Francuski aktor Alain Delon zarekomendował producentom francuskiego reżysera Louisa Malle’a. Po zgodzie producentów Delon zaproponował Malle’owi chęć uczestnictwa w projekcie. Ten początkowo odmówił ze względu na udział Vadima, którego nie cenił zbytnio jako reżysera. Zgodził się jednak, gdy dowiedział o uczestnictwie Orsona Wellesa, a także w celu zdobyciu funduszy na swój film Szmery w sercu (1971). Warunkiem był udział Delona w głównej roli, lecz Malle otrzymał wolną rękę w wyborze utworu do ekranizacji i wybrał nowelę William Wilson opowiadającą o tytułowym studencie i jego starciu z sobowtórem. W związku z frustracją powodowaną kręceniem filmów w rodzinnej Francji zdecydował na kręcenie filmu we Włoszech sugerując tym, że producent i budżet są włoskie.

Malle z amerykańskim scenarzystą Clementem Biddle Woodem i francuskim nowelistą Danielem Boulangerem zaadaptował historię do warunków produkcyjnych. Chcąc zachować jednocześnie wierność noweli, uczynili Wilsona pochodzenie z Europy Północnej i wyznania protestanckiego, a na miejsce akcji zostało wybrano Bergamo określane przez Malle’a jako „najbardziej surowe miasto w północnych Włoszech”.

Delon był skonfliktowany z reżyserem: „Delon, podobnie jak wielu męskich aktorów, zwłaszcza w zasadzie nie znosi być reżyserowanym... Poza tym, miałem duże wątpliwości co do szczerości i talentu Delona. Więc toczyliśmy spory, i zrobiło się bardzo trudno” – wspominał Malle. Później Malle przyznał, że paradoksalnie to pomogło kreacji: „Jakoś to obsadzenie Delona zadziałało – ponieważ złość, jaką miał do mnie, służyła postaci – i zadbałem, aby utrzymać go w gniewie przez cały czas”.

Do roli Giuseppiny Malle chciał zatrudnić brazylijską modelkę Florindę Bolkan, jednak producenci nalegali na kogoś bardziej rozpoznawalnego. Propozycja padła na francuską aktorkę Brigitte Bardot. Malle był sceptyczny, ale zgodził się sądząc, że Bardot będąca w podróży morskiej będzie niedostępna: „Niemniej jednak miała sprzeczkę z chłopakiem i wróciła do Paryża, mówiąc: »Och, chciałabym znów pracować z Louisem i z Alainem Delonem«. Tak więc utknąłem. Próbowałem zrobić, co mogłem – wkładać jej ciemną perukę i tak dalej. Ale to był straszny wybór obsadowy, niewybaczalny”. Malle wspominał w wywiadzie dla „Positif” w 1974 roku, iż kręcąc Williama Wilsona robił to bez chęci, z powodu wypalenia zawodowego po nakręceniu Życiu złodzieja (1967). Po skończeniu produkcji Malle udał się do Indii, by kręcić dokumenty.