thumb thumb|300px|Plan przyziemia katedry Sé de Évora z oznaczonymi organami: 1 – renesansowe organy Heitora Lobo z XVI w., 2 – organy prezbiterialne Pascoala Caetano Oldovini z XVIII w. Renesansowe organy katedry w Évorze – 9-głosowe renesansowe organy piszczałkowe z mechaniczną trakturą w katedrze Sé de Évora w portugalskiej miejscowości Évora. Jedne z najstarszych w Portugalii grywalnych organów wyposażonych w trakturę mechaniczną. Zbudowane w 1562 przez organmistrza Heitora Lobo. Odrestaurowane w latach 1966/67 przez holenderski warsztat organmistrzowski „” z Zaanstad, pod kierunkiem .
Historia Początkowo w katedrze było czworo organów: dwoje renesansowych po lewej (Gospel Side) i prawej (Epistle Side) stronie nawy głównej (oba prawdopodobnie z 1562), organy barokowe z 1758 (zbudowane przez włoskiego organmistrza Pascoal Caetano) po lewej stronie apsydy i jedne małe organy z 1762 po prawej stronie apsydy. Na przełomie XIX i XX wieku mały instrument został sprzedany prywatnemu nabywcy, a prawe renesansowe zdemontowano.
Heitor Lobo – organmistrz mieszkający w Évorze do 1553 – rozpoczął budowę instrumentu w 1544. W 1562 organy zostały zainstalowane w wykonanej z litego dębowego drewna szafie, na specjalnie w tym celu skonstruowanym balkonie. Pierwotnie instrument miał 39-klawiszowy manuał o skali FGA–a. W 1678 organy były remontowane przez organmistrza Miguela Diasa i wtedy, lub w 2. połowie XVIII wieku, kiedy organmistrz Pascoal Caetano Oldovini instalował drugie organy w prezbiterium katedry, dodano do starego instrumentu nową wiatrownicę i rozszerzono klawiaturę do C. Około 1800 nieznany organmistrz dodał dwa głosy języczkowe: trąbki hiszpańskie Corneta oraz Trompeta. Organy miały wówczas około 900 piszczałek, w większości wykonanych z metalu, z czterema niewykorzystywanymi do gry otwartymi piszczałkami drewnianymi, należącymi pierwotnie prawdopodobnie do klawiatury nożnej. Dzięki budowie nowych organów w katedrze stary renesansowy instrument uniknął, typowych dla wieków późniejszych, zmian dyspozycji i rozbudowy. W latach 1966/67, z inicjatywy fundacji , organy zostały odrestaurowane i przywrócone do pierwotnego stanu przez warsztat organmistrzowski „” z Zaanstad, i pod kierunkiem .
Architektura Projekt architektoniczny dębowego prospektu utrzymany jest w charakterystycznym dla regionu Portugalii w ówczesnym czasie flamandzkim manieryzmie z wpływami włoskiego renesansu. Ma formę dwukondygnacyjnej arkady zwieńczonej trójkątnym naczółkiem i flankowanej dwiema niskimi wieżami z rollwerkową snycerką na szczytach. Wydzielone w ten sposób siedem segmentów ujęte jest w pilastrowe obramienia ozdobione głęboko rzeźbioną manierystyczną ornamentyką. Piszczałki w każdym z segmentów rozmieszczone są w charakterystycznych, tworzących trójkątne szeregi seriach.
Dyspozycja Dyspozycja organów renesansowych: ManuałCDEFGA – c³ Flautado de 24 (Principal 16′) Flautado de 12 (Principal 8′) Voz humana (tylko strona sopranowa manuału) Flauta de pau da mão esquerda (Flute 8′, tylko strona basowa) Corneta de 4 por ponto (Cornet IV, tylko strona sopranowa) Oitava real (Octave 4′) Quinta real (Quint 2 2/3′) Décimaquinta e Décimasétima (Octave 2′ + Tierce 1 3/5′) Cheio de registos de 4 filas (Mixture IV) Trompeta real (Trumpet 8′, tylko strona basowa) Clarim (Trumpet 8′, tylko strona sopranowa)Urządzenia dodatkowe: tympan 8′ (z drewna dębowego) Ciśnienie powietrza: 56 mm słupa wody (dmuchawa elektryczna oraz miech pływakowy z 1967)
Zobacz też Lista organów piszczałkowych
Uwagi
Przypisy The Iberian Organ, Vol. II, The Organ of Évora Cathedral [Audio CD], Titanic Records, 1986, Wkładka CD
Bibliografia
Évora Kategoria:Religia w Évorze