Lista państw świata w latach 50. XX wieku

Lista państw świata w latach 50. XX wieku – lista państw świata już istniejących lub powstałych w okresie od 1 stycznia 1950 roku do 31 grudnia 1959 roku zarówno tych powszechnie uznanych, jak i nieuznanych na arenie międzynarodowej wraz z informacjami na temat ich statusu. Państwa zostały uszeregowane w kolejności alfabetycznej według nazwy krótkiej. Lista obejmuje także podmioty i terytoria o specyficznym statusie, które nie spełniały definicji państwa, lecz miały określoną podmiotowość w stosunkach międzynarodowych.

W dekadzie lat 50. powstało 7 państw powszechnie uznanych na arenie międzynarodowej, tj. Libia (1951), Maroko, Sudan, Tunezja (1956), Ghana, Malaje (1957) oraz Gwinea (1958). W pełni niepodległymi państwami stały się Kambodża, Laos i Wietnam (podzielony na Wietnam Południowy i Północny). W tym okresie zakończyła się wojskowa okupacja Austrii, Japonii oraz Niemiec (zarówno Republiki Federalnej Niemiec, jak i Niemieckiej Republiki Demokratycznej), dzięki czemu państwa te odzyskały pełną suwerenność. W 1958 roku z połączenia Egiptu i Syrii powstała Zjednoczona Republika Arabska. W tym samym roku zawiązały się dwie konfederacje: Federacja Arabska i Zjednoczone Państwa Arabskie. Niezależność utracił Tybet, który w 1951 roku stał się integralną częścią Chińskiej Republiki Ludowej.

Na koniec lat 50. istniało 96 niepodległych państw. Spośród nich 80 należało do Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Członkami ONZ były także dwie republiki radzieckie: Białoruś i Ukraina. W ciągu dekady lat 50. do tej organizacji dołączyły 24 państwa: Albania, Austria, Bułgaria, Cejlon, Finlandia, Ghana, Gwinea, Hiszpania, Indonezja, Irlandia, Japonia, Jordania, Kambodża, Laos, Libia, Malezja, Maroko, Nepal, Portugalia, Rumunia, Sudan, Tunezja, Węgry oraz Włochy. W 1958 roku Zjednoczona Republika Arabska zastąpiła w prawach członkowskich Egipt i Syrię. Status obserwatora przy Zgromadzeniu Ogólnym ONZ miały natomiast: od 1946 roku Szwajcaria, od 1949 roku Korea Południowa, od 1952 roku Republika Federalna Niemiec i Wietnam Południowy, a od 1956 roku Monako.

Kryteria włączenia W doktrynie prawa międzynarodowego zazwyczaj wymienia się trzy elementy konieczne, aby uznać dany podmiot za państwo, tj. stałą ludność, określone terytorium oraz suwerenną władzę. Konwencja o prawach i obowiązkach państw przyjęta w Montevideo w 1933 roku do trzech powyższych kryteriów dodała także zdolność do nawiązywania stosunków z innymi państwami. Jednocześnie w konwencji z Montevideo zostało podkreślone, że istnienie polityczne państwa jest niezależne od uznania przez inne państwa. W doktrynie pojawia się opinia, że decydującym elementem odróżniającym państwa od innych organizacji terytorialnych jest suwerenność w rozumieniu niezależności władzy państwowej od jakiejkolwiek innej władzy zarówno na własnym terytorium, jak i w stosunkach z innymi państwami.

Biorąc pod uwagę powyższe, lista obejmuje państwa o pełnej suwerenności, jak i te, których suwerenność zewnętrzna z różnych względów była ograniczona (m.in. poprzez zawarcie umowy z innym państwem). Do drugiej kategorii zaliczały się tzw. minipaństwa, tj. Andora, Liechtenstein, Monako i San Marino, a także Bhutan oraz Maskat i Oman.

Istotnym atrybutem dla funkcjonowania państwa na arenie międzynarodowej jest jego uznanie międzynarodowe. Uznanie nowo powstałego państwa ma charakter dyskrecjonalny, tj. całkowicie zależny od woli podmiotu uznającego. W doktrynie odróżnia się uznanie de iure od uznania de facto. Uznanie de iure jest pełne i ostateczne, uznanie de facto natomiast ma charakter prowizoryczny, niepełny. Z faktu uznania wynika zdolność do czynności prawnych państwa, m.in. do zawierania umów z innymi podmiotami czy nawiązywania stosunków dyplomatycznych. Skutkiem uznania jest również przyznanie przedstawicielom danego państwa stosownych immunitetów i przywilejów.

Lista obejmuje zarówno państwa powszechnie, jak i częściowo uznane na arenie międzynarodowej. W latach 50. istotnymi czynnikami wpływającymi na uznanie niektórych państw były zimnowojenna rywalizacja i ideologia obowiązująca w danym państwie. Uwidoczniło się to szczególnie w przypadku tzw. państw podzielonych: Chin, Korei, Niemiec i Wietnamu. Z pewnymi wyjątkami państwa komunistyczne uznawały Chińską Republikę Ludową, Koreę Północną, Wietnam Północny i Niemiecką Republikę Demokratyczną, natomiast państwa kapitalistyczne – Republikę Chińską, Koreę Południową, Wietnam Południowy oraz Republikę Federalną Niemiec. Czynnik ideologiczny miał znaczenie również w niepowszechnym uznaniu Mongolskiej Republiki Ludowej i Izraela. Oddzielnie wylistowane zostały państwa nieuznane na arenie międzynarodowej.

Zestawienie zawiera państwa unitarne, federacje i konfederacje już istniejące, powstałe w latach 50. oraz te, które w tym okresie przestały istnieć wraz z podaniem daty powstania lub upadku. W przypadku federacji wymienione zostały poszczególne ich części składowe jako podmioty o określonej autonomii. Konfederacjami istniejącymi w latach 50. były: Federacja Arabska oraz Zjednoczone Państwa Arabskie. Państwa wchodzące w ich skład pozostały niezależne i zachowały swoją podmiotowość międzynarodową oraz obowiązujący system rządów.

Na oddzielnej liście wymienione zostały podmioty prawa międzynarodowego inne niż państwa, tj. takie podmioty, które posiadały prawa i obowiązki wynikające bezpośrednio z prawa międzynarodowego (np. bierne i czynne prawo legacji czy możliwość zawierania umów międzynarodowych). Wśród nich znalazły się niesuwerenne organizacje terytorialne, tj. Berlin Zachodni, Saara, Sikkim, Międzynarodowa Strefa Tangeru oraz Wolne Terytorium Triestu, suwerenne podmioty nieterytorialne, tj. Stolica Apostolska i Zakon Maltański, a także częściowo uznany Tymczasowy Rząd Republiki Algierskiej. Dodatkowo zestawienie to objęło również strefy neutralne między Arabią Saudyjską a Irakiem oraz Arabią Saudyjską a Kuwejtem, niepodlegające bezpośrednio jurysdykcji żadnego z państw.

Zmiany na mapie politycznej świata w latach 50. Afryka W 1950 roku w Afryce istniały cztery niepodległe państwa: Egipt, Etiopia, Liberia i Związek Południowej Afryki będący królestwem wspólnotowym (Commonwealth realm). W latach 50. proces dekolonizacji objął przede wszystkim Afrykę Północną. W 1951 roku w wyniku połączenia trzech okupowanych terytoriów (Cyrenajki, Trypolitanii i Fazzanu) powstała niepodległa Libia, natomiast w 1956 roku niepodległość uzyskały Maroko oraz Tunezja. W tym samym roku dotychczasowe kondominium – Sudan Anglo-Egipski – proklamowało niepodległość jako Sudan. W Algierii, której poszczególne departamenty miały status departamentów zamorskich Francji, trwała wojna między Frontem Wyzwolenia Narodowego a Francją. We wrześniu 1958 roku Front Wyzwolenia Narodowego powołał Tymczasowy Rząd Republiki Algierskiej, na czele którego stanął Ferhat Abbas. Rząd tymczasowy uznany został przez część państw arabskich, afrykańskich oraz azjatyckichTymczasowy Rząd Republiki Algierskiej został uznany m.in. przez: Arabię Saudyjską, Chińską Republikę Ludową, Ghanę, Gwineę, Indonezję, Irak, Jemen, Jordanię, Koreę Północną, Liban, Libię, Maroko, Mongolię, Sudan, Tunezję, Zjednoczoną Republikę Arabską i Wietnam Północny.. 29 października 1956 roku Międzynarodowa Strefa Tangeru zarządzana kolektywnie przez kilka państw została zlikwidowana i stała się integralną częścią Maroka.

Francuskie imperium kolonialne w Afryce w latach 50. obejmowało również: departament zamorski: Reunion, terytoria zamorskie: Francuską Afrykę Zachodnią (w skład której wchodziły Senegal, Mauretania, Sudan Francuski, Gwinea, Wybrzeże Kości Słoniowej, Górna Wolta, Dahomej i Niger), Francuską Afrykę Równikową (obejmującą Gabon, Kongo Środkowe, Czad i Ubangi-Szari), Komory, Madagaskar oraz Somali Francuskie, terytoria powiernicze ONZ: Togo Francuskie oraz Kamerun Francuski.

Wszystkie te terytoria wchodziły w skład Unii Francuskiej. Na mocy konstytucji V Republiki Francuskiej Unia Francuska została zastąpiona przez Wspólnotę Francuską, której członkowie mieli prawo uzyskać status autonomicznych republik. 28 września 1958 roku w Algierii oraz we wszystkich francuskich terytoriach zamorskich i terytoriach powierniczych ONZ przeprowadzone zostało referendum w sprawie akceptacji nowej konstytucji, a co za tym idzie przyłączenia się do Wspólnoty Francuskiej. We wszystkich terytoriach, z wyjątkiem Gwinei, mieszkańcy opowiedzieli się za przyjęciem konstytucji V Republiki. 2 października 1958 roku Gwinea proklamowała niepodległość. Wraz z wejściem w życie konstytucji V Republiki formalnie przestały istnieć federacje francuskich kolonii Francuska Afryka Zachodnia i Francuska Afryka Równikowa, a jej podmioty jako autonomiczne republiki stały się częścią Wspólnoty Francuskiej. Status autonomicznej republiki uzyskał także Madagaskar. Komory i Somali Francuskie zdecydowały się pozostać przy statusie terytorium zamorskiego. Rada Powiernicza ONZ nie zgodziła się na włączenie do Wspólnoty Francuskiej Toga Francuskiego i Kamerunu Francuskiego. Tym samym afrykańskimi członkami nowej Wspólnoty zostały: departamenty Algierii i Sahary, Reunion jako departament zamorski, Komory i Somali Francuskie jako terytoria zamorskie, Republika Środkowoafrykańska (dawniej Ubangi-Szari), Republika Konga (obejmująca część dawnego Konga Środkowego), Czad, Dahomej, Gabon, Wybrzeże Kości Słoniowej, Republika Malgaska, Mauretania, Niger, Górna Wolta, Senegal oraz Republika Sudanu jako państwa członkowskie w formie autonomicznych republik.

W 1959 roku Senegal i Republika Sudanu połączyły się, tworząc Federację MaliZgromadzenie Ustawodawcze nowej federacji zebrało się 14 stycznia 1959 roku. Uczestniczyło w nim 44 delegatów z 4 republik, tj.: Senegalu, Republiki Sudanu, Dahomeju oraz Górnej Wolty. 17 stycznia przez aklamację przyjęta została konstytucja Federacji Mali. Ratyfikowały ją parlamenty Senegalu, Republiki Sudanu oraz Górnej Wolty. Konstytucji nie ratyfikował Dahomej. 19 marca 1959 roku wraz z ogłoszeniem własnej konstytucji z tworzenia wspólnego państwa w ramach federacji wycofała się de facto Górna Wolta. 4 kwietnia 1959 roku na posiedzeniu Zgromadzenia Federalnego Mali powołany został rząd federalny. Tego dnia podjęto również uchwałę o włączeniu Federacji Mali do Wspólnoty Francuskiej (uchwała weszła w życie w dniu jej ogłoszenia, tj. 17 kwietnia 1959 roku)..

Do 24 grudnia 1951 roku Francja administrowała okupowanym terytorium Fazzanu, kiedy stało się ono częścią niepodległej Libii.

Na początku lat 50. Zjednoczone Królestwo na kontynencie afrykańskim miało następujące posiadłości: kolonie korony brytyjskiej: Aszanti, Basuto, Mauritius, Rodezja Południowa, Seszele, Wyspa Świętej Heleny (wraz z dependencjami Wyspą Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha) oraz Złote Wybrzeże, protektoraty: Beczuana, Niasa, Rodezja Północna (w tym Barotseland), Somali Brytyjskie, Suazi, Terytoria Północne Złotego Wybrzeża, Uganda oraz Zanzibar, kolonie i protektoraty: Gambia, Kenia, Nigeria oraz Sierra Leone, terytoria powiernicze ONZ: Togo Brytyjskie, Kamerun Brytyjski i Tanganika.

1 sierpnia 1953 roku powstała kolonialna Federacja Rodezji i Niasy, która objęła Rodezję Południową, Rodezję Północną i Niasę. 5 marca 1957 roku niepodległym państwem stała się Ghana, która powstała z terytoriów Złotego Wybrzeża, Aszanti, Terytoriów Północnych Złotego Wybrzeża oraz Togo Brytyjskiego.

Wielka Brytania administrowała także Somali Włoskim, a także pod nadzorem ONZ Cyrenajką, Trypolitanią oraz Erytreą. Somali Włoskie 1 kwietnia 1950 roku zostało przekazane Włochom jako terytorium powiernicze, Cyrenajka i Trypolitania 23 grudnia 1951 roku stały się częścią niepodległej Libii, natomiast Erytrea we wrześniu 1952 roku utworzyła z Etiopią Federację Etiopsko-Erytrejską.

Na początku lat 50. w skład hiszpańskiego imperium kolonialnego w Afryce wchodziły: protektorat Maroka, kolonie: Gwinea Hiszpańska i Hiszpańska Afryka Zachodnia,