Słownik wielojęzyczny, słownik multilingwalny – słownik opisujący więcej niż dwa języki. Do hasła w języku wyjściowym podane są ekwiwalenty (odpowiedniki) w innych językachStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher des 16. bis 18. Jahrhunderts mit einem niederländischen und polnischen Teil. Frankfurt/M.: Peter Lang, 2004, s. 119 n..
Historia Na początku XVI wieku zaczęły powstawać słowniki wielojęzyczne z językiem łacińskim jako językiem haseł. Słowniki te służyły do nauki języka łacińskiegoStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 17.. Niektóre z nich zostały następnie przekształcone w słowniki dwujęzyczne. Były to słowniki ogólne i fachowe (specjalistyczne).
Przykłady dawnych słowników wielojęzycznych z częścią niderlandzką i polskąStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 5 nn., m.in.:
z łaciną jako językiem wyjściowym (słowniki ogólne):
Ambrosius Calepinus, Dictionarium undecim linguarum, Basel 1590 (słownik ogólny). W 1502 roku powstał najpierw słownik dwujęzyczny łacińsko-grecki, do niego sukcesywnie dołączano inne języki (w porządku chronologicznym): włoski, hiszpański, francuski, niemiecki, hebrajski, angielski, niderlandzki, polski, węgierski. Język polski jako jeden z jedenastu języków dołączył w 1585Stanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 15.. Był to pierwszy znany słownik multilingwalny: Słownik Calepinusa miał bogatą mikrostrukturę, zawierał informacje gramatyczne i przykłady użycia do łacińskich haseł. Słownik liczy ok. 21 500 hasełStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 16.. W 1616 ukazał się w Krakowie słownik dwujęzyczny Lexicon Latino-Polonicum. Alias Kalepin skroconyStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 23..
Hieronymus Megiser, Thesaurus polyglottus. Frankfurt/M. 1603 (słownik ogólny). Jako ekwiwalenty występują wyrazy/wyrażenia nie tylko z języków europejskich, ale też z języków afrykańskich i azjatyckich. 8000 – 8500 hasełStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 32 n..
Przykłady na niderlandzkie i polskie odpowiedniki w słowniku Megisera:
Omnipotens – Belgice, Allmachtich;
Polonice, WszechmoczniStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 34.
Christianus Mentzel, Lexicon plantarum polyglotton universale, Berolini 1715 (słownik specjalistyczny, terminologia botaniczna)Stanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 61, 70. Języki ekwiwalentów: włoski, hiszpański, francuski, angielski, niderlandzki, duński, czeski, polski, litewski, węgierski, sporadycznie: języki azjatyckie, afrykańskie, amerykańskieStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 66..
Philipp Andreas Nemnich, Allgemeines Polyglotten-Lexicon der Naturgeschichte, Hamburg 1793-1795 (słownik specjalistyczny), 4 tomy, nazwy roślin, zwierząt, minerałów. 4000 artykułów hasłowychStanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 71 nn.
Z językiem niemieckim jako językiem wyjściowym (słownik ogólny):
Georg Henisch, Teütsche Sprach und Weißheit, Augustae Vindelicorum 1616
(angielski, niderlandzki, czeski, francuski, starogrecki, hiszpański, węgierski, włoski, polski)Stanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher …, s. 38 nn. Słownik Henischa miał duże znaczenie dla rozwoju leksykografii niemieckiej, jako jeden z pierwszych słowników z hasłami niemieckimi (nie łacińskimi).
Słowniki współczesne Przykładowym słownikiem ogólnym z językiem angielskim, jako wiodącym językiem haseł, jest The Concise Dictionary of 26 Languages in Simultaneous Translation, który zredagował Peter M. Bergman (1968) (Library of Congress Catalog Card Number: 67-14284).
Większość nowszych słowników wielojęzycznych to słowniki specjalistyczne, dotyczą więc określonego działu tematycznego. Hasłami są wyrazy, ale również zwroty, przysłowiaMagdalena Lisiecka-Czop: Zur Präsentation von Kollokationen in mehrsprachigen Fachwörterbüchern, [w:] K. Nerlicki, B. Komenda-Earle, K. Sztandarska (red.), Texte und Wörterbücher. Translatorische, lexikalische und glottodidaktische Aspekte = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 8. Hamburg 2018, s. 129-148..
Współczesne słowniki wielojęzyczne z językiem polskim jako językiem wyjściowym (wybór):
Arkadiusz Musierowicz: Pięciojęzyczny słownik gleboznawczy (1976). Wiesław Jeżewski: Ilustrowany słownik samochodowy sześciojęzyczny (1987). Janina Dembska, Wincenty Okoń: Pięciojęzyczny słownik terminów pedagogicznych. Polski, Angielski, Francuski, Niemiecki, Rosyjski (1990). Wielojęzyczny słownik zwrotów handlowych (1993). Piotr Ratajczak: Słownik pięciojęzyczny ekonomiczno-handlowy (1993). Dobrosława i Andrzej Świerczyńscy: Przysłowia w sześciu językach (1995). Barbara Webb, Małgorzata Czarnomska: Słownik żeglarski 10-języczny: polski, francuski, niemiecki, holenderski, angielski, hiszpański, włoski, portugalski, turecki, grecki (2012). Janusz Taborek: Das Wörterbuch der Fußballsprache. Polnisch – Russisch – Englisch – Deutsch (2014). Rec. Ryszard Lipczuk: Studia Niemcoznawcze LIV, 2014, 648-650.
Zobacz też
Johannes Murmellius
Przypisy
Bibliografia
Stanisław Prędota: Mehrsprachige Wörterbücher des 16. bis 18. Jahrhunderts mit einem niederländischen und polnischen Teil. Frankfurt/M.: Peter Lang, 2004. ISBN 3-631-52847-7. Rec. Ryszard Lipczuk, [w:] "Germanistik. Internationales Referatenorgan mit bibliographischen Hinweisen". Bd. 46, 1-2. Tübingen: Niemeyer, 2005, s. 121. Magdalena Lisiecka-Czop: Zur Präsentation von Kollokationen in mehrsprachigen Fachwörterbüchern, [w:] Krzysztof Nerlicki, Barbara Komenda-Earle, Katarzyna Sztandarska (red.), Texte und Wörterbücher. Translatorische, lexikalische und glottodidaktische Aspekte = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Band 8. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2018, s. 129-148. ISBN 978-3-8300-9668-9.
Linki zewnętrzne
Studies on Multilingual Lexicography (degruyter.com)
Kategoria:Leksykografia Kategoria:Słowniki Kategoria:Język łaciński Kategoria:Język niderlandzki