Okupacja aliancka Japonii – okres w historii Japonii rozpoczęty po II wojnie światowej, kiedy kraj był okupowany przez mocarstwa alianckie, na czele ze Stanami Zjednoczonymi. Okupacja aliancka była jedynym okresem obcej okupacji w historii Japonii i trwała prawie siedem lat, od 2 września 1945 roku do wejścia w życie traktatu z San Francisco 28 kwietnia 1952 rokuDower, John W. (1999), Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II, Norton, s. 206. ISBN 0-393-04686-9. Jednak w przeciwieństwie do Niemiec, alianci nie przejęli bezpośredniej kontroli nad japońską administracją cywilnąTheodore Cohen, and Herbert Passin, Remaking Japan: The American Occupation as New Deal (Free Press, 1987). (Theodore Cohen i Herbert Passin, Przeróbka Japonii: amerykańska okupacja jako nowy ład (Free Press, 1987).).
Okupacja, przeprowadzona przez siły amerykańskie pod nadzorem Komisji Dalekiego Wschodu i przy wsparciu Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, zaangażowała łącznie siły alianckie liczące prawie milion żołnierzy. Okupacją dowodził amerykański generał Douglas MacArthur, który został mianowany Naczelnym Dowódcą Sił Sprzymierzonych (SCAP — Supreme Commander for the Allied Powers) przez prezydenta USA Harry'ego Trumana. W przeciwieństwie do okupacji Niemiec i Austrii, Związek Radziecki miał niewielki wpływ na okupację Japonii i odmówił udziału w niej, ponieważ nie chciał oddać wojsk radzieckich pod bezpośrednie dowództwo MacArthuraTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. 94. ISBN 0826462472..
W 1951 roku MacArthur został zastąpiony przez generała Matthew Ridgwaya na stanowisku SCAP.
Bezpośrednio po wojskowej kapitulacji Japonii rząd kraju nadal formalnie działał zgodnie z postanowieniami konstytucji Meiji. Pod naciskiem generała MacArthura, cesarz Hirohito pozostał na tronie i uzyskał pełny immunitet przed ściganiem za zbrodnie wojenne po tym, jak zgodził się zastąpić Gabinet Wojenny ministerstwem akceptowalnym przez aliantów, a w szczególności obiecał wypełnić postanowienia Deklaracji Poczdamskiej, która wzywała do przekształcenia kraju w demokrację parlamentarną.
Okupacja Planowanie Amerykańskie planowanie powojennej okupacji Japonii rozpoczęło się już w lutym 1942 roku, kiedy to prezydent Franklin Delano Roosevelt powołał Komitet Doradczy ds. Powojennej Polityki Zagranicznej, który miał doradzać mu w kwestii powojennej odbudowy Niemiec, Włoch i Japonii (państw Osi). W sprawach związanych z Japonią komitet ten został później zastąpiony przez mniejszy Międzyresortowy Komitet ds. Dalekiego Wschodu (IDAFE), który spotkał się 234 razy między jesienią 1942 a latem 1945 i często konsultował się z dwoma prezydentami USA, Rooseveltem i Harrym TrumanemBarnes, Dayna (2017). Architects of Occupation: American Experts and the Planning for Postwar Japan. Ithaca: Cornell University Press. P. 32-33. (Barnes, Dayna (2017). Architekci okupacji: eksperci amerykańscy i planowanie powojennej Japonii. Itaka: Cornell University Press. s. 32-33.) ISBN 978-1501703089..
Na początku sierpnia 1945 roku, gdy kapitulacja Japonii wydawała się nieuchronna, Szefowie Połączonych Sztabów Stanów Zjednoczonych zarekomendowali prezydentowi Harry'emu Trumanowi, by generał Douglas MacArthur, dowódca sił na Pacyfiku, został mianowany Naczelnym Dowódcą Sił Sprzymierzonych w celu nadzorowania kapitulacji i okupacji Japonii. Truman zgodził się, a MacArthur poprosił swój sztab w Manili o rozpoczęcie konkretnych przygotowań do okupacji JaponiiTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. 48. ISBN 0826462472..
Kapitulacja Japonii thumb|left|Pełnomocnik rządu japońskiego Minister spraw zagranicznych Mamoru Shigemitsu (w cylindrze) i generał Cesarskiej Armii Japońskiej Yoshijirō Umezu (z prawej) zmierzający do podpisania dokumentu kapitulacji. Po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki oraz przystąpieniu Związku Radzieckiego do wojny przeciwko Japonii, w nocy z 9 na 10 sierpnia 1945 cesarz Hirohito poinformował premiera Kantarō Suzukiego i innych o decyzji japońskiego rządu o przyjęciu warunków żądanych przez aliantów w Deklaracji PoczdamskiejBix, Hirohito and the Making of Modern Japan pp. 525-526 (Bix, Hirohito i tworzenie współczesnej Japonii, s. 525–526).
Japońscy urzędnicy udali się do Manili 19 sierpnia, aby spotkać się z MacArthurem i omówić warunki kapitulacji; 28 sierpnia 1945, tydzień przed oficjalną ceremonią kapitulacji, 150 żołnierzy amerykańskich przyleciało do Atsugi w prefekturze Kanagawa. W ślad za nimi podążył amerykański pancernik USS Missouri.
MacArthur przybył do Tokio 30 sierpnia i natychmiast wydał kilka rozkazów. Żołnierzom alianckim nie wolno było atakować Japończyków ani jeść japońskiego jedzenia. Eksponowanie japońskiej flagi, zostało początkowo poważnie ograniczone (chociaż osoby prywatne i władze prefekturalne mogły ubiegać się o pozwolenie na jej wywieszenie). Ograniczenie to zostało całkowicie zniesione w 1949 roku.
2 września 1945 Japonia podpisała dokument kapitulacji i formalnie poddała się. 6 września prezydent USA Truman zatwierdził dokument zatytułowany „Wstępna polityka USA po kapitulacji Japonii”text in Department of State Bulletin, September 23, 1945, pp. 423–427. (tekst w Biuletynie Departamentu Stanu z 23 września 1945, s. 423–427.).
Zakres
Pod koniec 1945 roku w całej Japonii stacjonowało około 430 000 żołnierzy amerykańskichTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. S. 65. ISBN 0826462472.. Spośród głównych wysp japońskich, Kiusiu było okupowane przez 24 Dywizję Piechoty, która była również częściowo odpowiedzialna za Sikoku. Honsiu było okupowane przez 1 Dywizję Kawalerii i 6 Armię. Hokkaido było okupowane przez 11 Dywizję Powietrznodesantową. Na początku 1946 roku oddziały zastępcze zaczęły przybywać w dużych ilościach i zostały przydzielone do Ósmej Armii MacArthura, z siedzibą w Pierwszym Budynku w Tokio Łącznie z siedmioletnią rotacją oddziałów zastępczych, w siłach okupacyjnych służyło łącznie prawie milion żołnierzy amerykańskich, z tysiącami prywatnych najemników i dziesiątkami tysięcy osób pozostających na ich utrzymaniu.
Oprócz sił amerykańskich, około 40 000 żołnierzy zostało wysłanych z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Formalne Siły Okupacyjne Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (BCOF — British Commonwealth Occupation Force), składające się z żołnierzy australijskich, brytyjskich, indyjskich i nowozelandzkich, zostały wysłane do Japonii dopiero 21 lutego 1946 roku. Podczas gdy siły amerykańskie były odpowiedzialne za ogólną okupację, BCOF miała za zadanie nadzorować demilitaryzację i demontaż japońskiego przemysłu amunicyjnego.
Powołano również Komisję Dalekiego Wschodu i Radę Sojuszniczą ds. Japonii w celu nadzorowania jej okupacji. Utworzenie Wielostronnej Rady Sojuszniczej dla Japonii zostało zaproponowane przez rząd radziecki już we wrześniu 1945, przy częściowym poparciu rządów brytyjskiego, francuskiego i chińskiego.
Fazy początkowe Początkowa faza okupacji koncentrowała się na ukaraniu Japonii za wypowiedzenie wojny aliantom i gruntownej reformie japońskiego społeczeństwa, aby zapewnić, że Japonia nigdy więcej nie będzie zagrożeniem dla pokoju na świecieKapur, Nick (2018). Japan at the Crossroads: Conflict and Compromise after Anpo. Cambridge, MA: Harvard University Press P. 8. (Kapur, Nick (2018). Japonia na rozdrożu: konflikt i kompromis po Anpo. Cambridge, MA: Harvard University Press. s. 8) ISBN 978-0674984424.. Reformy wpłynęły na wszystkie główne sektory społeczeństwa, rządu i gospodarki w Japonii. Historycy podkreślają podobieństwa z polityką Nowego Ładu w USA w latach 30. XX wieku. thumb|Japonia pod okupacją aliantów (Kronika filmowa z 1946)
Rozbrojenie Japońscy żołnierze zostali rozbrojeni i masowo zdemilitaryzowani, a 15 września 1945 roku Dowództwo Japońskiej Armii Cesarskiej zostało rozwiązane. Do grudnia wszystkie siły japońskie na kontynencie zostały całkowicie rozwiązaneTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. 107. ISBN 0826462472.. Siły okupacyjne zdetonowały lub zrzuciły do morza ponad 2 miliony ton niewykorzystanej amunicji i innych materiałów wojennychTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. 108. ISBN 0826462472..
Liberalizacja Alianci próbowali zlikwidować zaibatsu (klikę finansową), twierdząc, że japońskie kliki finansowe odegrały aktywną rolę w II wojnie światowej, ale Japończycy opierali się, argumentując, że zaibatsu były niezbędne, aby Japonia mogła konkurować na arenie międzynarodowej. Zaibatsu nie zniknęły, ale stały się odrębną strukturą i są obecnie znane jako „keiretsu” (grupa spółek). Przeprowadzono również poważną reformę rolną pod przewodnictwem członka sztabu Naczelnego Dowódcy Sił Sprzymierzonych, Wolfa Ladejinskyego. Ladejinsky twierdził jednak, że prawdziwym architektem tej reformy był socjalista Hiroshi Wada, były minister rolnictwaNess 1967, s. 819..
W latach 1947–1949, w ramach rządowego programu reform, około 5,8 miliona akrów (23 470 km², czyli około 38% gruntów ornych w kraju) zostało wykupionych od właścicieli gruntów i odsprzedanych po bardzo niskich cenach (skorygowanych o inflację) za pracę rolników. Do 1950 roku trzy miliony rolników nabyło ziemię, demontując strukturę władzy, która przez długi czas była zdominowana przez właścicieli gruntówFlores 1970, s. 901..
Demokratyzacja W 1946 roku Sejm ratyfikował nową japońską konstytucję. Konstytucja ta, ściśle zgodna z „szablonem” przygotowanym przez władze okupacyjne (i amerykańskich autorów), została ogłoszona jako poprawka do poprzedniej pruskiej konstytucji Meiji, która przyznała cesarzowi teoretycznie nieograniczone uprawnieniaTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. xxxvii. ISBN 0826462472.Takemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. 270. ISBN 0826462472.. Nowa konstytucja czerpała inspirację z amerykańskiej Karty Praw, ustawodawstwa socjalnego Nowego Ładu, liberalnych konstytucji kilku krajów europejskich, a nawet Związku Radzieckiego, które dążyły do przeniesienia suwerenności z cesarza na lud, odpolitycznienia tronu i zredukowania go do statusu symbolu narodowego. Zmieniony dekret zawierał słynny artykuł 9, który na zawsze wyrzekał się wojny jako środka polityki narodowej i zakazywał Japonii utrzymywania stałej armii. Konstytucja z 1947 roku formalnie uwłaszczyła kobiety, zagwarantowała podstawowe prawa człowieka, wzmocniła uprawnienia parlamentu i gabinetu oraz zdecentralizowała policję i samorząd lokalnyTakemae, Eiji (2002). Inside GHQ: The Allied Occupation of Japan and its Legacy. Translated by Ricketts, Robert; Swann, Sebastian. New York: Continuum. s. xxxix. ISBN 0826462472..
W wyborach powszechnych w 1947 roku zwyciężyła Japońska Partia Socjalistyczna, która pod przywództwem Tetsu Katayamy zdołała utworzyć rząd wielkiej koalicji z innymi partiamiD. Nohlen, F. Grotz & C. Hartmann (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume II, s. 381. ISBN 0-19-924959-8.. Rząd Katayamy podjął szereg ważnych reform gospodarczych i społecznychHarris M. Lentz (2013) . Heads of States and Governments Since 1945, Routledge, s. 456..
Reforma edukacji