Procedury wyłaniania sędziów w Niemczech na szczeblu federalnym i w krajach związkowych są uregulowane w bardzo różny sposób; podstawowe modele obecnie praktykowane to: wybór i powoływanie wyłącznie przez właściwego ministra lub podległe mu organy władzy wykonawczej, przez parlament lub komisję parlamentarną, wreszcie wybór przez komisję ds. wyboru sędziów ().

Niemcy są państwem, gdzie nie funkcjonuje scentralizowany organ decydujący o nominacjach sędziowskich, podobny do polskiej Krajowej Rady Sądownictwa, a kompetencje związane z powoływaniem sędziów leżą w dyspozycji różnych podmiotów. Jest to konsekwencja wprowadzenia modelu kształtowania kadry sędziowskiej opartego na koncepcji, która zakłada rozproszenie istniejących w tym obszarze ośrodków decyzyjnych, tak by przyjęty system lepiej odpowiadał federalnej strukturze państwa niemieckiego.

Według doktryny niemieckiej nauki prawa o nieprzerwanym łańcuchu legitymizacji demokratycznej, która wywodzi się z art. 20 ust. 2 Ustawy Zasadniczej RFN, wszelka władza, również sądownicza, musi pochodzić od demokratycznego wyboru narodu. Sędziów zatem musi wybierać albo sam naród, albo decydent, który wywodzi się bezpośrednio lub pośrednio od wyboru narodu, np. parlament wybierany przez naród, premier wybierany przez parlament, minister wybierany przez premiera, osoba wyznaczona przez ministra. Decydujący udział grup bez legitymizacji demokratycznej (np. sędziów wybranych przez sędziów) przy wyborze sędziów przerywa łańcuch legitymizacji i jest sprzeczny z zasadą demokracji. Udział takich grup poprzez prawa do zgłaszania lub zaopiniowania kandydatów jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy nie ma charakteru wiążącego. Pomimo uczestnictwa polityków (reprezentujących władzę ustawodawczą i władzę wykonawczą) w procesie wyboru sędziów w Niemczech, w procedurę powoływania wbudowane są mechanizmy kontroli i równowagi, które skutecznie ograniczają wpływ partii politycznych na proces powoływania sędziów.

Wybór sędziów do Trybunału Konstytucyjnego Niemiecki Federalny Trybunał Konstytucyjny () z siedzibą w Karlsruhe składa się z 16 sędziów podzielonych na dwa senaty, z których każdy liczy po 8 sędziów. Sędziowie ci są wybierani po połowie, czyli po czterech sędziów do obu senatów, przez Bundestag i Bundesrat z listy kandydatów przedstawionej przez Ministerstwo Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów, sporządzonej na podstawie spisu wszystkich sędziów federalnych w całym kraju. Trzej sędziowie na ośmiu w każdym senacie muszą być wybrani spośród sędziów, którzy zasiadali wcześniej w jednym z najwyższych sądów federalnych przez co najmniej 3 lata. Ogranicza to napływ do Trybunału Konstytucyjnego sędziów bez doświadczenia, a także reprezentujących inne zawody prawnicze (np. prokuratorzy). W Bundestagu kandydatów na sędziów zgłasza specjalna Komisja ds. Wyboru Sędziów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego (), która składa się z 12 deputowanych wybranych z list kandydatów zgłoszonych przez poszczególne kluby parlamentarne. Komisja jest wybierana według metody d’Hondta, co oznacza, że każdy klub parlamentarny dostaje liczbę miejsc w Komisji proporcjonalną do liczebności danego klubu. Kandydat na sędziego musi uzyskać co najmniej 8 głosów w Komisji (większość kwalifikowana 2/3 głosów), co wymusza zawieranie porozumień między partiami w celu ustalenia kompromisowej listy kandydatów reprezentujących różne opcje polityczne. Z kolei w Bundesracie kandydatów na sędziów zgłasza komisja składająca się z 16 ministrów sprawiedliwości niemieckich krajów związkowych (landów), co ze względu na fakt, że w poszczególnych landach rządzą z reguły różne koalicje partyjne, także zapewnia określony stopień pluralizmu. Ostateczny wybór sędziów do Trybunału Konstytucyjnego dokonywany jest w obu izbach Parlamentu większością 2/3 głosów, co jest progiem na tyle wysokim, że praktycznie uniemożliwia obsadzenie Trybunału przedstawicielami tylko jednej partii. W praktyce, ze względu na ten wymóg, obsada Trybunału opiera się na nieformalnym porozumieniu i konsensusie największych partii politycznych. Przykładowo, w ostatnich latach (od 2018 r.) 2/3 głosów uzyskuje się dzięki głosom czterech partii: CDU/CSU, SPD, Zielonych i FDP. Nieformalne prawo nominacyjne do każdego senatu jest rozdzielane w taki sposób, że największe frakcje (CDU/CSU i SPD) proponują po trzech sędziów, a mniejsze (Zieloni i FDP) po jednym. W rezultacie w niemieckim Trybunale Konstytucyjnym zawsze zasiadają sędziowie nominowani przez różne partie, co zapewnia pluralizm poglądów i stanowisk oraz zapobiega stronniczym orzeczeniom. Pod koniec 2024 r. do Ustawy Zasadniczej wprowadzono możliwość wykonania prawa do wyboru sędziego przez inny organ (Bundestag lub Bundesrat), jeżeli w wyznaczonym terminie właściwy organ nie dokona wyboru sędziego. Wprowadzenie tego mechanizmu ma charakter antyobstrukcyjny i ma zapobiegać trwałej blokadzie nominacji przez mniejszości parlamentarne (dysponujące mniejszością blokującą, tj. ponad 1/3 głosów) i wymusić konsensus, bez którego wybór byłby niemożliwy.

Wybór sędziów do sądów federalnych Sędziowie sześciu niemieckich sądów federalnych, do których zalicza się: Federalny Trybunał Sprawiedliwości (), Federalny Sąd Pracy (), Federalny Sąd Administracyjny (), Federalny Trybunał Finansowy (), () oraz (), są wybierani wspólnie przez przez Federalnego Ministra Sprawiedliwości (Bundesjusitzminister) i Federalną Komisję ds. Wyboru Sędziów (Richterwahlausschuss). Komisja ta jest powoływana przez Federalnego Ministra Sprawiedliwości, a w jej skład wchodzi 32 członków, w tym 16 ministrów sprawiedliwości wszystkich niemieckich landów i 16 członków wybranych przez Bundestag w proporcjach odzwierciadlających aktualny układ partyjny. Członkowie wybrani przez Bundestag zazwyczaj są – choć nie jest to wymóg formalny – deputowanymi do tej izby Parlamentu, i muszą legitymować się wiedzą prawniczą. Posiedzeniom Komisji ds. Wyboru Sędziów przewodniczy Federalny Minister Sprawiedliwości, który jest jednak pozbawiony prawa głosu, i jest konstytucyjnie zobowiązany do podejmowania decyzji nominacyjnych wyłącznie na podstawie obiektywnych przesłanek merytorycznych. Skład Komisji, ze względu na obecność w nim ministrów z poszczególnych krajów związkowych, zapewnia dostateczny stopień pluralizmu. Prawo do zgłaszania kandydatów na sędziów przysługuje Federalnemu Ministrowi Sprawiedliwości lub członkowi Federalnej Komisji ds. Wyboru Sędziów. Ponieważ nie ma publicznych ogłoszeń o naborze na stanowiska sędziów federalnych, na tym etapie procedury nie jest możliwe wniesienie formalnego zaskarżenia: żaden podmiot zewnętrzny nie może kwestionować, dlaczego dany minister federalny lub członek komisji zgłosił konkretną osobę. Partie polityczne nie mają bezpośredniego prawa do zgłaszania kandydatów, ale w praktyce bieżący układ polityczny w Bundestagu i landach i wynikający z niego układ sił w Komisji mają decydujące znaczenie dla obsady stanowisk. Ten wpływ czynnika politycznego jest równoważony przez wymóg zaopiniowania kandydatury przez środowisko sędziowskie. Przed wyborem sędziów federalnych swoją opinię dotyczącą osobistych i merytorycznych kwalifikacji kandydata na sędziego wydaje rada sądu (), w którym ma orzekać dany kandydat. Opinia ta jest formalnie niewiążąca, jednak autorytet sędziowski jest na tyle duży, że opinia ta jest zawsze brana pod uwagę. To z kolei sprawia, że kariery sędziów oparte wyłącznie na silnych powiązaniach z bieżącą polityką, choć się zdarzają, nie są regułą. Wybór sędziów federalnych jest dokonywany zwykłą większością głosów w głosowaniu tajnym. W przypadku wyboru przez Komisję, Federalny Minister Sprawiedliwości może zgodzić się na wybór i wnioskować do Prezydenta Federalnego () o mianowanie wybranej osoby lub odrzucić kandydaturę. Akt mianowania przez Prezydenta Federalnego podlega kontrasygnacie Kanclerza Federalnego (). Rola Prezydenta w tym procesie jest czysto symboliczna i ceremonialna; nie ma on prawa odmowy mianowania sędziego. Choć Kanclerz ma de iure prawo odmowy (poprzez wstrzymanie kontrasygnaty), w praktyce akt ten jest rutynowym zatwierdzeniem Federalnego decyzji Ministra Sprawiedliwości, który odpowiada za merytoryczny proces wyboru. Ani Prezydent Federalny, ani Kanclerz Federalny nie odgrywają żadnej merytorycznej roli w procesie selekcji sędziów. Nominacja każdego sędziego dokonana przez Federalnego Ministra Sprawiedliwości może być zaskarżona przed niezależnym sądem przez każdego innego kandydata, który brał udział w procedurze wyboru. Prawo do sądowej procedury odwoławczej jest istotnym elementem mechanizmu kontroli w procesie wyboru sędziów.

Wybór sędziów do sądów krajowych

Przeważająca większość spośród blisko 20 000 sędziów w Niemczech działa na szczeblu krajów związkowych (landów). Ich powoływanie leży tym samym w gestii danego landu. Nie przewiduje się tu współudziału organów szczebla federalnego. W związku z tym polityczny wpływ centralnej władzy wykonawczej na wybór sędziów jest ograniczony. Różnorodność polityczna na szczeblu regionalnym gwarantuje pluralizm nominacji: z uwagi na to, że poszczególnymi landami rządzą różne partie i koalicje (często inne niż na poziomie federalnym), obsadzenie stanowisk sędziowskich w sądach wszystkich instancji na terenie całego kraju przez jedną partię polityczną jest praktycznie niemożliwe. Tryb powoływania sędziów w poszczególnych landach nie jest jednolity. W regulacjach prawnych poszczególnych landów spotykane są zarówno rozwiązania, zgodnie z którymi wyboru sędziów dokonuje samodzielnie organ władzy wykonawczej, jakim jest minister sprawiedliwości danego landu, bez udziału organów władzy ustawodawczej i sądowniczej, jak również rozwiązania zakładające współdziałanie w tej kwestii ministra sprawiedliwości danego landu i komisji ds. wyboru sędziów. W siedmiu landach (Bawaria, Dolna Saksonia, Nadrenia Północna-Westfalia, Kraj Saary, Saksonia, Saksonia-Anhalt oraz Meklemburgia-Pomorze Przednie) sędziów wybiera i mianuje minister sprawiedliwości danego kraju związkowego. W niektórych z nich minister sprawiedliwości przekazał swoje kompetencje władzy sądowniczej, np. prezesom sądów wyższej instancji w Nadrenii Północnej-Westfalii. W pozostałych dziewięciu landach w powoływaniu sędziów w różnym zakresie współuczestniczą komisje wyboru sędziów. W ich skład wchodzą w większości deputowani do parlamentu kraju związkowego – Landtagu – i częściowo także przedstawiciele sądownictwa lub adwokatury. Wyjątkiem jest Badenia-Wirtembergia, gdzie większość członków komisji wybierana jest przez sędziów.

Mianowanie sędziów przez egzekutywę, choć odbiegające od europejskich standardów, jest w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dopuszczalne pod warunkiem, że osoby mianowane wolne są od wpływów lub nacisków podczas wykonywania swoich funkcji orzeczniczych.

Rola samorządu sędziowskiego Organem samorządu sędziowskiego jest prezydium sądu (), w skład którego oprócz prezesa sądu wchodzą członkowie wybrani przez sędziów sądu (§ 21a ustawy o ustroju sądów powszechnych - GVG). Prezydium sądu wyznacza składy orzekające, powołuje sędziów śledczych, reguluje kwestie zastępstwa i rozdziela sprawy. Decyzje te podejmuje przed rozpoczęciem roku na cały okres jego trwania (§ 21e ust. 1 GVG). Zgodnie z prawem do ustawowego sędziego, przydział akt musi być ustalony z wyprzedzeniem na podstawie ogólnych kryteriów (np. szczególna dziedzina prawa lub pierwsze litery nazwisk stron postępowania). Prezydium sądu wybiera również sędziów sądu dyscyplinarnego () na okres pięciu lat (§ 61 ust. 3, § 77 ust. 3 ustawy o sędziach - DRiG), który ma szerokie kompetencje w kwestiach niezależności sędziowskiej (§ 62, § 78 DRiG).

Minister Sprawiedliwości a Prokurator Generalny