Ulica Pawła Kołodzieja w Katowicach

Ulica Pawła Kołodzieja w Katowicach – ulica w Katowicach, położona w południowo-wschodniej części miasta, w granicach dzielnicy Murcki.

Ulica ta rozwijała się w rejonie kopalni „Emanuelssegen” (późniejsza Kopalnia Węgla Kamiennego „Murcki”), mającej swoje początki w XVIII wieku, a także stanowiła fragment historycznej drogi do Tychów. Wzdłuż ulicy znajduje się przede wszystkim zabytkowa i historyczna zabudowa z końca XIX wieku, w tym zabytkowy gmach domu noclegowego z 1888 roku, będący siedzibą filii Miejskiego Domu Kultury „Południe” w Katowicach, a także zespół pięciu dwupiętrowych domów z lat 70. XIX wieku.

Ulica P. Kołodzieja stanowi jedną z ważniejszych tras w południowej części miasta, krzyżując się na węźle z ulicą Bielską, która jest fragmentem drogi krajowej nr 86. Sama zaś ulica P. Kołodzieja w kierunku wschodnim prowadzi do miasta Mysłowice, a na zachód dalej wzdłuż ulicy Szarych Szeregów do Kostuchny bądź wzdłuż ulicy Tartacznej do Ochojca.

Patronem ulicy jest Paweł Kołodziej – urodzony w Murckach powstaniec śląski i działacz społeczny.

Przebieg lewo|mały|Rondo Książąt Pszczyńskich na skrzyżowaniu ulic P. Kołodzieja i Bielskiej (widok od północy) Ulica P. Kołodzieja przebiega przez teren katowickiej dzielnicy Murcki na całej swojej długości.

Numeracja budynków wzdłuż drogi rośnie od strony wschodniej w kierunku zachodnim. Tam też droga graniczy z miastem Mysłowice, a jej kontynuacją jest ulica 3 Maja na terenie dzielnicy Wesoła. Ulica P. Kołodzieja kieruje się w kierunku zbliżonym do południowo-zachodniego, biegnąc przez tereny Lasów Murckowskich i krzyżując się po drodze z kilkoma drogami leśnymi. Na wysokości Dolinki Murckowskiej ulica zatacza łuk, biegnąc nad ulicą Bielską w ciągu drogi krajowej nr 86 po wiadukcie dwoma pasami ruchu w obydwu kierunkach, tworząc z tą ulicą węzeł drogowy. Za wiaduktem ulica P. Kołodzieja krzyżuje się na rondzie Książąt Pszczyńskich z ulicą Bielską – z jej drugim przebiegiem w terenie zurbanizowanym Murcek oraz jej łącznikiem z jezdnią główną.

Dalej ulica P. Kołodzieja biegnie w kierunku południowo-zachodnim, gdzie na wysokości Starego Tartaku skręca ostrym łukiem na północny zachód i po przekroczeniu rowu Murckowskiego krzyżuje się z ulicami Szarych Szeregów (na lewo; w stronę Kostuchny) i Tartaczną (na prawo; w stronę Piotrowic-Ochojca), kończąc swój bieg. Ulica P. Kołodzieja od węzła z ulicą Bielską do końca swojej trasy z lewej strony omija park Murckowski i krzyżuje się z ulicą Leśników, a po prawej stronie mija zabudowaną część Murcek i krzyżuje się z ulicami Wolności i A. Sokołowskiego.

Charakterystyka lewo|mały|Fragment osady Stary Tartak w zachodniej części ulicy P. Kołodzieja

Ulica P. Kołodzieja to droga powiatowa nr 6454S o klasie drogi zbiorczej (Z). Długość ulicy wynosi około 3 150 m, a średnia szerokość jezdni drogi wynosi 7 m. Posiada ona nawierzchnię bitumiczną. W systemie TERYT ulica P. Kołodzieja widnieje pod numerem 09011, a kod pocztowy dla adresów wzdłuż niej to 40-749. Jest ona w administracji Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w Katowicach.

Na ulicy P. Kołodzieja przy przejściu dla pieszych obok skrzyżowania z ulicą Wolności funkcjonuje dwuwlotowa sygnalizacja świetlna akomodacyjna.

Ciąg ulic Szarych Szeregów – P. Kołodzieja jest jednym z ważniejszych ciągów drogowych miasta Katowice, który w relacjach pozamiejskich łączy on z Mysłowicami oraz Mikołowem. Według badań natężenia ruchu przeprowadzonych we wrześniu 2007 roku średnio w ciągu godziny szczytu popołudniowego przez ulicę P. Kołodzieja poruszało się wówczas 338 pojazdów, z czego 91,4% z nich to były pojazdy osobowe, a 6,5% to były pojazdy dostawcze.

mały|Skrzyżowanie ulic P. Kołodzieja, Szarych Szeregów (w lewo) i Tartacznej (w prawo)

Ulicą kursują autobusy miejskiego transportu zbiorowego Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM) na całej swojej długości. Przy ulicy znajdują się dwa przystanki: Murcki wiadukt nż. i Murcki Kołodzieja. Na tym drugim zatrzymują się autobusy łączące tę część Katowic z Piotrowicami-Ochojcem, Zarzeczem i Podlesiem.

Ulicę P. Kołodzieja przecinają cztery szlaki turystyczne: niebieski Katowicki Szlak Spacerowy (24 km; na wysokości ulicy L. Solskiego), czerwony Szlak im. Mariana Kantora-Mirskiego (w Lasach Murckowskich na wschód od ulicy L. Solskiego; 20,6 km), czarny Szlak Dolinki Murckowskiej (także w Lasach Murckowskich na wschód od ulicy L. Solskiego; 6,8 km) i niebieski Szlak Hołdunowski (przy granicy Katowic i Mysłowic; 27,3 km). Dodatkowo ulicę P. Kołodzieja na skrzyżowaniu z ulicą Bielską przecina czarny szlak rowerowy nr 101, a przy granicy Katowic i Mysłowic zielony szlak rowerowy nr 121.

W pobliżu ulicy P. Kołodzieja, po jej wschodniej stronie znajduje się zaadaptowany fragment zieleni wraz ze stawami przy potoku Przyrwa – Dolinka Murckowska. W środkowym biegu ulicy, po północnej stronie ulicy znajduje się zespół zabytkowych domów mieszkalnych z lat 80. XX wieku. Naprzeciwko znajduje się fragment Lasów Murckowskich zaadaptowanych na obszar parkowy – park Murckowski, natomiast dalej na południe znajduje się fragment rezerwatu przyrody „Las Murckowski”.

W zachodniej części ulicy P. Kołodzieja znajduje się niewielki zespół zabudowy tworzący kompleks dawnej kopalni „Murcki”, sąsiadujący od strony północnej z piętrowym domem mieszkalnym dla pracowników kopalni (ul. P. Kołodzieja 83). W sąsiedztwie tej zabudowy znajduje się hałda Murckowska o powierzchni około 23 ha. Pomiędzy zabudową zlikwidowanej kopalni „Murcki” a kompleksem dawnego tartaku przy ulicy Tartacznej znajduje się niewielka grupa domów mieszkalnych w ogrodach. Tworzy ona rejon osady Stary Tartak. Przy ulicy P. Kołodzieja w rejonie skrzyżowania z ulicą Szarych Szeregów położony jest jeden z dwóch murckowskich cmentarzy komunalnych o powierzchni 1,23 ha. Jest on w zarządzie spółki Katowickie Cmentarze Komunalne.

Historia Przed 1945 rokiem lewo|mały|Dom przy ulicy P. Kołodzieja 80

Ulica przebiega przez teren Murcek, które zaczęły się kształtować w drugiej połowie XIX wieku wokół kopalni węgla kamiennego „Emanuelssegen” (późniejsze „Murcki”). Sama natomiast kopalnia rozpoczęła wydobycie zgodnie z pruskim prawem w 1769 roku.

Na mapie z 1802 roku w okolicy kopalni „Emanuelssegen” zaznaczono trzy budynki. Jeden z nich, opisany jako Dom Sztygara (niem. Steiger Haus), został zaznaczony w miejscu budynku przy ulicy P. Kołodzieja 80, a naprzeciw niego znajdował się nieduży zbiornik wodny. Z planu sytuacyjnego z 1848 roku wynika, że centralne miejsce osady górniczej mieściło się w rejonie późniejszego skrzyżowania ulic Leśników i P. Kołodzieja. Zaznaczono tam łącznie osiem budynków.

W 1846 roku w Murckach otwarto tartak, a w 1852 roku powstała bocznica kolejowa do kopalni „Emanuelssegen”, która ciągnęła się z Ligoty. Pozwoliło to na wysyłkę węgla do odległych odbiorców, co miało wpływ w na zwiększenie wydobycia w kopalni. W 1854 roku w miejscu późniejszego ronda na skrzyżowaniu ulic P. Kołodzieja i Bielskiej powstał budynek książęcej gospody należącej, podobnie jak kopalnie „Emanuelssegen”, do księcia pszczyńskiego. Po II wojnie światowej budynek przeznaczono na prewentorium dziecięce.

W 1863 roku oddano do użytku prywatną brukowaną drogę łączącą Murcki z Kobiórem przez Tychy. Biegła ona dzisiejszymi ulicami Leśników, P. Kołodzieja i Bielską, a wybudowano ją na koszt księcia pszczyńskiego przy pomocy subwencji rządowej. W tym czasie na drogach do Murcek znajdowały się trzy budynki służące do pobierania myta, w tym jeden przy późniejszej ulicy P. Kołodzieja.

Na mapie księstwa pszczyńskiego z lat 1863–1867 została zaznaczona Col. Emanuelssegen (Murcki), w tym droga dojazdowa (późniejsza ulica P. Kołodzieja), przy której zaznaczono siedzibę nadleśnictwa Lasów Pszczyńskich. W związku we wzrostem zatrudnienia w kopalni „Emanuelssegen”, w latach 1870–1872 przy późniejszej ulicy P. Kołodzieja po jej północnej stronie wzniesiono pięć domów urzędniczych.

mały|Kopalnia „Emanuel” (późniejsza kopalnia „Murcki”) w 1930 roku – szyby „Maria I” i „Maria II”

Droga w ciągu późniejszej ulicy P. Kołodzieja na mapie z 1883 roku zaznaczona została na odcinku od ulicy Wolności do skrzyżowana ulic Tartacznej i Szarych Szeregów. Istniała wówczas zabudowa po północnej stronie drogi we wschodniej części ulicy, a także w rejonie kopalni „Emanuelssegen”, a ulicę przecinała dodatkowo biegnąca południkowo bocznica kolejowa do kopalni. Na północ od szybu „Hans Heinrich” zaznaczono tartak oraz nieliczną zabudowę z domem przy późniejszej ulicy P. Kołodzieja 80. Droga w kierunku Wesołej prowadzona była natomiast wzdłuż późniejszej ulicy L. Solskiego i dalej współczesnym przebiegiem ulicy P. Kołodzieja.

W 1888 roku przy późniejszej ulicy P. Kołodzieja 42 oddano do użytku dom noclegowy z miejscami dla stu górników, którzy pochodzili głównie z terenów Galicji.

Na przełomie XIX i XX wieku nastąpił szybki rozwój Murcek (w tym zabudowy rejonu Starego Tartaku) w związku z rozwojem kopalni „Emanuelssegen”. W latach 1902–1908 roku kopalnię zmodernizowano. Powstały wówczas nowe szyby – „Maria I” i „Maria II”, a obok nich wybudowano nowoczesną sortownię, kuźnię, kotłownię, bocznicę kolejową i łaźnię dla pracowników. Na mapie górniczej z 1902 roku został naniesiony znajdujący się przy późniejszej ulicy P. Kołodzieja dom noclegowy (ul. P. Kołodzieja 42), a także niezachowane obiekty – siedziba urzędu oraz budynek nadleśnictwa. W 1919 roku na północny wschód od kopalni „Emanuelssegen” powstało zakładowe ogrodnictwo, w którym na powierzchni 1,5 ha uprawiono nowalijki, warzywa i kwiaty ozdobne.

Przed 1922 rokiem droga nosiła nazwę Tichauerstrasse, a w latach 1922–1939 ulica nosiła nazwę ulica Tychowska. W 1922 roku oddano do użytku cmentarz przy drodze w kierunku Kostuchny, a w latach 1937–1939 zbudowano nową drogę przez wzgórze Wandy, przez co od tej pory późniejsza ulica P. Kołodzieja wraz z ulicą Leśników przestała być jedyną trasą w kierunku Tychów.

Lata powojenne mały|lewo|Oddany do użytku w 1977 roku budynek Ośrodka Szkoleniowo-Kulturalnego przy ul. P. Kołodzieja 44

W 1945 roku zachodniemu fragmentowi ulicy na wysokości Starego Tartaku nadano nazwę ulica Pawła Kołodzieja, a na wysokości późniejszego parku Murckowskiego droga od 1948 roku nosiła nazwę ulicy Ludwika Waryńskiego. Na mapie z lat 1958–1961 zaznaczona została ulica P. Kołodzieja na odcinku pomiędzy ulicami Bielską (zurbanizowany fragment) a późniejszą ulicą Szarych Szeregów, a droga do Wesołej dalej poprowadzona była wzdłuż późniejszej ulicy P. Solskiego. Klub Górniczy przy kopalni „Murcki”, powstały w 1958 roku, funkcjonował w budynku konsumu w Murckach do 1968 roku, kiedy to został przeniesiony do budynku domu noclegowego przy ulicy P. Kołodzieja 42.

W 1975 roku Murcki zostały włączone do Katowic, a rok później cała droga miała już jednolitą nazwę – ulica Pawła Kołodzieja. Paweł Kołodziej był żyjącym w latach 1903–1944 powstańcem śląskim i działaczem społecznym.

1 stycznia 1976 roku połączono kopalnie „Murcki” i „Boże Dary” w jeden zakład – Kopalnia Węgla Kamiennego „Murcki”, a rok później powstał nowy węzeł komunikacyjny w ciągu ulicy Bielskiej. Wraz z budową obwodnicy Murcek wyburzono m.in. budynek prewentorium przy ulicy Bielskiej 1. W tym samym roku ukończono budowę budynku Ośrodka Szkoleniowo-Kulturalnego przy ulicy P. Kołodzieja 44, który posiadał salę konferencyjną na 400 miejsc, izbę pamięci kopalni oraz bibliotekę. W nim został założony Zakładowy Dom Kultury KWK „Murcki”.

W 1982 roku zlikwidowano szyby „Maria I” i „Maria II” kopalni „Murcki”, a w 1992 roku zamknięto położoną przy nich stację towarową Katowice Murcki Towarowe. W 1999 roku stacja ta została zlikwidowana.

mały|Skrzyżowanie ulic P. Kołodzieja i Bielskiej przed budową ronda (2011)