Kuba Rozpruwacz () – pseudonim nadany domniemanemu seryjnemu mordercy działającemu w okolicach Whitechapel w Londynie w 1888 roku. Po raz pierwszy określenie „Kuba Rozpruwacz” pojawiło się w listach napisanych przez osobę podającą się za niego i opublikowanych w tym czasie. Inne pseudonimy, nadane przestępcy przez prasę, to „Morderca z Whitechapel” (The Whitechapel Murderer) oraz „Skórzany Fartuch” (Leather Apron).
Ofiarami ataków przypisywanych Kubie Rozpruwaczowi zwykle padały prostytutki z ubogich dzielnic, mordowane przez podcięcie gardła. Większość z nich odniosła ponadto poważne rany brzucha. Co najmniej trzem ofiarom usunięto niektóre narządy wewnętrzne, co stało się podstawą przypuszczeń, jakoby morderca posiadał wiedzę anatomiczną lub chirurgiczną. Teorie głoszące, że sprawcą wszystkich ataków i zabójstw był jeden człowiek, zdobyły popularność we wrześniu i październiku 1888 roku. Wtedy też Scotland Yard oraz prasa zaczęły otrzymywać listy od osoby podającej się za mordercę. Jeden z nich, nazwany od pierwszych swoich słów listem „z piekieł”, zawierał fragment ludzkiej nerki. Z powodu nagłośnienia sprawy przez media oraz niezwykłej brutalności morderstw zaczęto je powszechnie uważać za dzieło pojedynczego zabójcy, nazwanego Kubą Rozpruwaczem. Liczne artykuły oraz wzmianki prasowe sprawiły, że stał się on najbardziej popularnym seryjnym mordercą w kulturze masowej.
Śledztwo dotyczące brutalnych zabójstw popełnianych w Whitechapel do 1889 roku nie było w stanie wykazać związku między wieloma zbrodniami, których miał dokonać Rozpruwacz, jednak jego legenda była już wtedy mocno ugruntowana. Ponieważ zabójstwa nigdy nie zostały wyjaśnione, wysunięto ponad sto hipotez na temat tożsamości mordercy. Dla badań poświęconych Rozpruwaczowi ukuto termin ripperology („rozpruwaczologia”).
Tło thumb|Mapa przedstawiająca miejsce dokonania siedmiu pierwszych morderstw na Whitechapel W połowie XIX wieku Anglia doświadczyła dużego napływu irlandzkich emigrantów, co pociągnęło za sobą znaczny wzrost zaludnienia miast, w tym Londynu, a zwłaszcza East Endu, będącego najuboższym rejonem stolicy Anglii. W 1882 roku pojawiać się zaczęli także żydowscy uchodźcy z carskiej Rosji oraz Europy WschodniejKershen, Anne J., The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders w: Werner, s. 65–97; Vaughan, Laura, Mapping the East End Labyrinth w: Werner, s. 225.. Doprowadziło to do przeludnienia w jednej z najuboższych dzielnic – Whitechapel, a tym samym do pogorszenia warunków mieszkaniowych i możliwości zatrudnienia tamżeLife and Labour of the People in London (London: Macmillan, 1902–1903). Przestępczość i alkoholizm były w rejonie Whitechapel powszechne, a skrajne ubóstwo zmuszało wiele kobiet do prostytucji. W październiku 1888 roku, zgodnie z szacunkami policji, pracowało tam około 1200 prostytutek i działały 62 domy publiczneEvans i Skinner, Jack the Ripper: Letters from Hell, s. 1; policyjny raport z 25 października 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, cytowany w Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, s. 283; Fido, s. 82; Rumbelow, s. 12.. Trudności gospodarcze rodziły też napięcia społeczne. Między 1886 a 1889 rokiem po ulicach wielokrotnie przetoczyły się demonstracje, z których jedna, przeprowadzona 13 listopada 1887, doprowadziła do zamieszek i interwencji policjiBegg, Jack the Ripper: The Definitive History, s. 131–149; Evans i Rumbelow, s. 38–42; Rumbelow, s. 21–22. Rasizm, liczne przestępstwa, niepokoje społeczne oraz olbrzymia bieda przyczyniły się do postrzegania Whitechapel jako miejsca upadku moralnegoMarriott, John, The Imaginative Geography of the Whitechapel murders w: Werner, s. 31–63.. Opinie te zaczęły pogłębiać tajemnicze i brutalne mordy przypisywane Kubie RozpruwaczowiHaggard, Robert F. (1993), Jack the Ripper As the Threat of Outcast London, Essays in History, vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia..
Morderstwa
Główną przyczyną trudności z ustaleniem faktycznej liczby ofiar Kuby Rozpruwacza jest duża liczba napadów na kobiety w East Endzie w epoce wiktoriańskiejWoods i Baddeley, s. 20. Policja w śledztwie dotyczącym Rozpruwacza uwzględniła jedenaście morderstw, do których doszło od 3 kwietnia 1888 do 13 lutego 1891, określanych mianem „morderstw na Whitechapel”The Enduring Mystery of Jack the Ripper London Metropolitan PoliceCook, s. 33–34; Evans and Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook.. Nie ma pewności co do ich ewentualnego związku, jednakże pięć z nich określanych mianem „kanonicznej piątki” powszechnie uznaje się za popełnione przez pojedynczego seryjnego mordercę zwanego Kubą RozpruwaczemCook, p. 151. Za modus operandi pozwalający na identyfikację jego ofiar, większość badaczy przyjmuje: głębokie podcięcie gardła, urazy w okolicach jamy brzusznej oraz narządów płciowych, usuwanie organów wewnętrznych oraz rany twarzy, coraz poważniejsze u kolejnych ofiarKeppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), "The Jack the Ripper murders: a modus operandi and signature analysis of the 1888–1891 Whitechapel murders". Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling, t. 2, s. 2-21.. Dwa pierwsze morderstwa z Whitechapel, popełnione na Emmie Elizabeth Smith oraz Marcie Tabram, nie pasują do tego schematu, dlatego nie zalicza się ich do „kanonicznej piątki”Evans i Rumbelow, s. 47-55.
Emma Elizabeth Smith została zaatakowana i okradziona 3 kwietnia 1888 na ulicy Osborn, udało się jej jednak przeżyć napaść. Po przybyciu do szpitala okazało się, że do jej pochwy wepchnięto tępy przedmiot, przebijając otrzewną. W wyniku tej rany wywiązało się zapalenie otrzewnej, z powodu którego Smith zapadła w śpiączkę i zmarła rankiem następnego dniaBegg, Jack the Ripper: The Definitive History, ss. 27–28; Evans i Rumbelow, ss. 47–50; Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, ss. 4–7. Przed zgonem kobieta zeznała, że zaatakowało ją dwóch lub trzech mężczyzn, z których jeden był nastolatkiemBegg, Jack the Ripper: The Definitive History, s. 28; Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, s. 4–7. Pojawiły się sugestie łączące śmierć Emmy Elizabeth Smith z późniejszymi morderstwami na WhitechapelThe Star, 8 września 1888, cytowane w Jack the Ripper: The Definitive History, ss 155–156 i Cook, s. 62, jednak większość badaczy uważa, że padła ona ofiarą gangu, niepowiązanego z Kubą RozpruwaczemDavenport-Hines, Richard (2004). "Jack the Ripper (fl. 1888)", Oxford Dictionary of National Biography.Begg, Jack the Ripper: The Definitive History, s. 29–31; Evans and Rumbelow, s. 47–50; Marriott, s. 5–7.
Martha Tabram została zamordowana 7 sierpnia 1888 za pomocą noża. Na jej ciele znaleziono 39 ran kłutych. Dziewiętnastowieczna policja – ze względu na okrucieństwo mordu, brak oczywistego motywu, fakt, że doszło do niego w pobliżu miejsc zabójstw „kanonicznej piątki” (George Yard, Whitechapel), oraz niewielki odstęp czasowy między nimi – powiązała śmierć Tabram z działalnością RozpruwaczaEvans and Rumbelow, ss. 51–55. Przyczyną śmierci Tabram było jednak wielokrotne pchnięcie nożem, a nie podcięcie gardła, ponadto na jej ciele nie znaleziono głębokich ran ciętych typowych dla ofiar Rozpruwacza, dlatego wielu ekspertów neguje związek między jej morderstwem a zabójstwami dokonanymi przez słynnego mordercę z WhitechapelEvans i Rumbelow, ss. 51–55; Marriott, s. 13.
Kanoniczna piątka ofiar Kuby Rozpruwacza Za kanoniczne ofiary Rozpruwacza uznaje się: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes i Mary Jane Kelly.
Do wszystkich kanonicznych morderstw Rozpruwacza doszło wczesnym rankiem podczas weekendu lub krótko przed nim, na początku lub końcu miesiącaDaily Telegraph, 10 listopada 1888, cytowany w Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, s. 339–340. Kolejne zabójstwa (z wyjątkiem Elizabeth Stride, podczas którego morderca mógł zostać spłoszonyNotatki Macnaghtena cytowane w Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, ss. 584–587; Fido, s. 98) zdradzają coraz większą brutalność sprawcy, widoczną w rosnącej liczbie obrażeń ciała ofiar.
Przekonanie, że wszystkie pięć wymienionych tu morderstw popełniła jedna osoba, pochodzi już z dziewiętnastowiecznych akt sprawy RozpruwaczaCook, s. 151; Woods i Baddeley, s. 85. W 1894 r. Melville Macnaghten pełniący funkcję zastępcy komendanta londyńskiej policji oraz szef Departamentu Dochodzeń Kryminalnych (CID) zanotował: morderca z Whitechapel miał pięć ofiar – tylko pięć ofiarNotatki Macnaghtena cytowane w Cook, s. 151; Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, s. 584–587 oraz Rumbelow, s. 140. Również policyjny chirurg Thomas Bond w liście wysłanym do Roberta Andersona wyraził podobne przekonanieList Thomasa Bonda do Roberta Andersona, 10 listopada 1888, HO 144/221/A49301C, cytowany w Evans i Skinner, The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook, s. 360–362 oraz Rumbelow, s. 145–147. W ciągu lat pojawiły się jednak sugestie jakoby za część kanonicznych morderstw faktycznie odpowiadał jeden przestępca, reszta zaś została popełniona przez innych, niezależnie działających zabójcówCook, s. 156–159, 199. Zdaniem Stewarta P. Evansa i Donalda Rumbelowa morderstwo Mary Ann Nichols, Annie Chapman oraz Catharine Eddowes z całą pewnością zostały popełnione przez pojedynczego seryjnego mordercę, czego nie można powiedzieć o zabójstwach Elizabeth Stride i Mary Jane Kelly, wątpliwy jest także przypadek Marthy TabramEvans i Rumbelow s. 260. Inni z kolei sugerują, że Rozpruwacz miał sześć (kanoniczną piątkę i Marthę Tabram) ofiar lub nawet więcej. Dr Percy Clark, asystujący przy prowadzonych przez George’a Bagstera Phillipsa sekcjach zwłok rzekomych ofiar Rozpruwacza, powiązał tylko trzy z nich. Jego zdaniem pozostałe zbrodnie popełnili niezależnie działający przestępcy, naśladujący słynnego mordercę z WhitechapelWywiad w East London Observer, 14 maja 1910, cytowany w Cook, s. 179–180 oraz Evans i Rumbelow, s. 239.
Mary Ann Nichols thumb|left|180px|Ciało Mary Ann Nichols Ostatnią osobą, która widziała Mary Ann Nichols żywą, była jej przyjaciółka i współlokatorka Emily Holland Casebook: Jack the Ripper. Spotkała ją w piątek 31 sierpnia 1888 około 2:30 rano na skrzyżowaniu ulic Osborn Street i Whitechapel Road. Według zeznań kobiety, Nichols odmówiła wspólnego powrotu do domu, twierdząc, że musi znaleźć klienta, wydała bowiem wszystkie zarobione tej nocy pieniądze (według Holland znajdowała się pod wpływem alkoholu).
O świcie, około 3:40 na ulicy Buck’s Row jeszcze ciepłe zwłoki Nichols odnalazł przechodzący tamtędy woźnica, Charles Cross. Mniej więcej pół godziny wcześniej tę okolicę patrolował policjant John Thain, jednak nie zauważył niczego podejrzanegoMary Ann Nichols Casebook: Jack the Ripper. Gardło Nichols zostało dwukrotnie mocno przecięte, a na jej brzuchu znaleziono długą i głęboką ranę ciętą o nierównych krawędziach oraz kilka płytszych nacięćEvans i Rumbelow, s. 60–61; Rumbelow, ss. 24–27.
Annie Chapman thumb|left|130px|Ciało Annie Chapman Ciało Annie Chapman odnalazł w sobotę 8 września 1888 około szóstej rano tragarz John Davis na podwórku domu przy ulicy Hanbury 29. Morderca dwukrotnie przeciął kobiecie gardłoRumbelow, s. 42, rozciął brzuch, wyjął i ułożył obok ciała jelita, wyciął i zabrał ze sobą macicę, górną część pochwy oraz dwie trzecie przedniej ścianki pęcherza moczowegoAnnie Chapman Casebook: Jack the Ripper.
Około 5:30 nad ranem Elizabeth Long – jak później zeznała – widziała Annie Chapman rozmawiająca z mężczyzną. Według relacji Long towarzysz Chapman: wyglądał na mniej więcej 40 lat wydawał się cudzoziemcem sprawiał wrażenie człowieka ubogiego, lecz nobliwego () był ubrany w ciemny płaszcz i kapelusz Casebook: Jack the Ripper.