Połonina Czarna (, Czorna Połonyna), także Pasmo Bratkowskiej (, Bratkiwśkyj chrebet) – pasmo górskie w środkowej części Gorganów, w jej grzbiecie wododziałowym.
Charakterystyka Połonina Czarna to niespełna 20-kilometrowy grzbiet biegnący z północnego zachodu na południowy wschód. Ograniczona jest odpowiednio przez dolinę potoku Turbacił w okolicy szczytu Pantyr oraz dolinę Czarnej Cisy w pobliżu wsi o tej samej nazwie. Pasmo charakteryzuje się niewielkimi deniwelacjami – poszczególne wierzchołki oddzielone są od siebie stosunkowo płytkimi przełęczami. Tworzy szeroki wał o płaskim grzbiecie, lecz mimo tego jego zbocza opadające na północny wschód (obszar źródłowy Bystrzycy Nadwórniańskiej) i południowy zachód (doliny rzek Czarna Cisa i Turbat) są strome. Kulminację stanowi Bratkowska Duża (1788 m), od której pochodzi druga z nazw pasma. Od pozostałych wierzchołków odróżnia się wyraźnie Czarna Klewa (Steryszora, 1719 m) o piramidalnym kształcie położona we wschodniej części grzbietu.
Choć za ostatnim z wymienionych szczytów grzbiet prowadzi dalej na południowy wschód, biegnąca dotąd granią pasma Bratkowskiej linia wododziału obniża się w kierunku północnym do wysokości ok. 1075 m i przechodzi na szczyt Płoskiej (1353 m).
Przez boczne ramię odbijające ze szczytu Bratkowskiej Dużej na południe w kierunku Przełęczy Okole (1193 m) Połonina Czarna łączy się z pasmem Świdowca (szczyt Tataruka, 1707 m).
Grzbiet stanowi pasmo przejściowe pomiędzy Beskidami Lesistymi (Gorgany) a Połonińskimi (Świdowiec), co znajduje odzwierciedlenie w formach krajobrazu. Połonina Czarna w znacznej części pokryta jest polami kosodrzewiny, w mniejszym zakresie gołoborzami (gorganami, np. na Gropie) czy typowymi połoninami (niemal wyłącznie w rejonie Bratkowskiej).
W przeszłości na większości swojej długości (aż po szczyt Czarnej Klewy) pasmo stanowiło wewnętrzną granicę galicyjsko-węgierską, a następnie w okresie międzywojennym polsko-czechosłowacką granicę państwową (po 1938 polsko-węgierską). Pozostałością tych czasów są liczne umocnienia z czasów I wojny światowej oraz dawne polsko-czechosłowackie słupki graniczne zachowane na wszystkich głównych szczytach Połoniny Czarnej. Obecnie grzbietem przebiega granica obwodowa (obwody iwanofrankiwski i zakarpacki).
Turystyka Z uwagi na niewielką liczbę szlaków pieszych (szlaki z Bystrzycy na Gropę oraz Bratkowską i dalej w kierunku Świdowca), powszechne pola kosodrzewiny oraz nieliczne źródła wody teren ten ma obecnie niewielkie znaczenie turystyczne.
W okresie międzywojennym wschodnia część Połoniny Czarnej, poczynając od Bratkowskiej Dużej, objęta była polsko-czechosłowacką konwencją turystyczną z 1925 roku umożliwiającą przekraczanie granicy w oparciu o legitymację towarzystw turystycznych (PTT, PZN, KČST). W tym czasie od północy zielony szlak pieszy wyprowadzał z Rafajłowej (ob. Bystrzycy) na grzbiet pomiędzy Bratkowską Dużą a Bratkowską Małą. Z kolei od strony południowej niebieski szlak prowadził z przełęczy Okole na Bratkowską Dużą i dalej podążał na wschód aż do Mohelek (ob. Czorna Tysa). Po stronie polskiej funkcjonowało schronisko pod Steryszorą, zaś po stronie czechosłowackiej schronisko nad Okolem.
Szczyty od północnego zachodu na południowy wschód: Durnia (1705 m n.p.m.) Gropa (1758 m n.p.m.) Bratkowska Duża (1788 m n.p.m.) Bratkowska Mała (1703 lub 1677 m n.p.m.) Ruska (ok. 1635, 1651 lub 1612 m n.p.m.) Czarna Klewa (Steryszora; 1719 m n.p.m.) Skorbiwka (1527 m n.p.m.) Czornyj Hruń (1486 m n.p.m.)
Nazwa Nazwa Połonina Czarna (Czarna Połonina) obecna jest w języku polskim co najmniej od II poł. XIX wieku. Notowana była w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1880 roku i na austriackiej mapie wojskowej z 1905 roku. Analogiczną nazwę w języku węgierskim (Csorna-Polonina) notowano w roku 1906.
W okresie międzywojennym forma ta pozostawała w powszechnym użyciu, choć przez część autorów uznawana była za niepoprawną. W jej miejsce sugerowano posługiwanie się nazwą Pasmo Bratkowskiej (analogicznie krytykowano korzystanie z nazwy Czarna Klewa zamiast Steryszora). Eugeniusz Romer promował określenie Góry Klewańskie.
Nazwa Połonina Czarna – bądź jako nazwa główna, bądź też jako wariantowa w stosunku do określenia Pasmo Bratkowskiej pozostała w użyciu także po 1989 roku.
We współczesnym języku ukraińskim nazwa Czorna Połonyna pojawia się przeważnie, choć nie wyłącznie, jako wariant dominującej nazwy Bratkiwśkyj albo Bratkiwśkyj chrebet.
Zobacz też Połonina Czerwona
Uwagi
Przypisy [za:]
Kategoria:Gorgany