Maria Ciechanowska z domu Garbińska (ur. 1863 w Innsbrucku, zm. 15 lipca 1953 w Grodźcu) – polska ziemianka i społeczniczkaD. Starościak, „W dziełach swoich...”. Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014, s. 80..
mały|Grób Marii Ciechanowskiej na cmentarzu w Grodźcu mały|Płyta nagrobna Życiorys Była córką Andrzeja Garbińskiego i Aleksandry Andrault de Langeron. Miała siostry Zofię i Wandę oraz braci Władysława i Andrzeja. W 1886 wyszła za mąż za właściciela dóbr Grodziec (ob. dzielnica miasta Będzin), przemysłowca Stanisława Ciechanowskiego herbu Skarbień (1845–1927)„Kurjer Warszawski”, 1927, nr 17, s. 9.. Owocem małżeństwa była dwójka dzieci: Maria Róża (1886–1941) i Jan Maria Włodzimierz (1887–1973)J. Ciechanowski, Przegrani zwycięzcy. Wspomnienia ambasadora Polski w Stanach Zjednoczonych w czasie II wojny światowej, Kraków 2017, s. 8.D. Starościak, „W dziełach swoich...”. Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014, s. 93.
Działalność społeczna W 1907 wystarała się o zgodę na sprowadzenie na teren ówczesnego Królestwa Polskiego Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia NMPE. Jabłońska-Deptuła, Niepokalanki w polskim trwaniu, Niepokalanów 1993, s. 157, 160.. Autorka książki poświęconej niepokalankom, Ewa Jabłońska-Deptuła, definiuje Ciechanowską jako charyzmatyczną kobietę, którą cechowała inteligencja i umiejętne wykorzystywanie znajomości oraz wpływów wśród elit Cesarstwa RosyjskiegoE. Jabłońska-Deptuła, Niepokalanki w polskim trwaniu, Niepokalanów 1993, s. 167..
W 1916 w Grodźcu Maria powołała do życia Koło Kobiet Włościanek. Organizacja zajmowała się edukowaniem kobiet z zakresu wiedzy o gospodarstwie, umożliwiała włościankom zdobycie elementarnych podstaw wykształcenia z zakresu języka polskiego oraz matematyki. Kształcono tu również analfabetówD. Starościak, „W dziełach swoich...”. Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014, s. 88..
Ciechanowska wspierała finansowo grodzieckie ochronki prowadzone przez siostry pasjonistki przy ul. Konopnickiej i Chopina. Dzięki pomocy Marii oraz lokalnych przemysłowców siostry sprawowały opiekę nad dziećmi oraz prowadziły naukę kroju, szycia i haftu dla dziewcząt. Z czasem podjęły się także akcji dokarmiania dzieci, w ramach której dziennie wydawano 100 obiadów dla najuboższychD. Starościak, „W dziełach swoich...”. Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014, s. 81–82..
Podczas I wojny światowej Ciechanowska działała w organizacji zaopatrującej ubogą ludność w artykuły żywnościowe. W 1916 brała udział w kweście „Ratujcie dzieci” na terenie ówczesnego powiatu będzińskiego. Wchodziła w skład zarządu Rady Powiatowej Opiekuńczej Powiatu Będzińskiego. Była także członkinią grodzieckiej filii komisji ofiar, w której brała czynny udział w sekcjach artystycznej, teatralnej oraz kwestarskiejSprawozdanie z kwesty „Ratujcie dzieci” 11–18 czerwca 1916 r. w Powiecie Będzińskim, Sosnowiec 1916, s. 3–4, 15.. Kiedy w 1916 w Grodźcu, w wyniku pożaru, spłonęło 49 domów oraz 52 stodoły, Ciechanowska w pałacu, w którym mieszkała, stworzyła dla rannych szpital. Dla poszkodowanych zorganizowała wyżywienie i niezbędną opiekę„Gazeta Poranna 2 Grosze”, 1916, nr 193, s. 3..
W 1936 wsparła półkolonie zorganizowane dla 130 grodzieckich dzieci„Siedem Groszy”, 1936, nr 239, s. 3..
Dzięki jej wstawiennictwu w 1919 z niemieckiego obozu jenieckiego został zwolniony będziński fotograf – Bronisław Arciszewski (1885–1964).
Podczas I powstania śląskiego Ciechanowska należała do Głównego Komitetu Niesienia Pomocy Ślązakom Zagłębia Dąbrowskiego. Działała również w organizacji Związku Pań, która podczas wojny polsko-bolszewickiej sfinansowała pomoc medyczną dla rannych żołnierzyD. Starościak, „W dziełach swoich...”. Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014, s. 90.R. Kaczmarek, Śląsk był polski-będzie polski. Katalog wystawy, Katowice 2019, s. 19..
W 1921 przekazała „mózgowioczaszkę prażubra Bison Priscus” Muzeum Polskiemu Towarzystwa Krajoznawczego w KielcachJ. Gienc, P. Król, Mózgowioczaszka Bison Priscus ze zbiorów przyrodniczych Muzeum Narodowego w Kielcach na tle podobnych znalezisk w Polsce, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach”, 19 (1998), s. 137.. Maria Ciechanowska znajduje się na liście ofiarodawców i ofiarodawczyń, którzy w 1935 r. wyłożyli pieniądze na budowę Muzeum Narodowego w KrakowieKraków buduje Muzeum Narodowe, Kraków 1935, s. 26..
2 maja 1922 została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski„Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, Katowice, 11 maja 2021 r., Poz. 3398, s. 56–57..
Działalność biznesowa W latach 1922–1930 była jednym z zastępców w Zarządzie Grodzieckiego Towarzystwa Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych. Dysponowała własnym pakietem akcji przedsiębiorstwa. Była pierwszą i jedyną kobietą w jego władzach. Z jej inicjatywy w latach 30. XX w. doszło do zablokowania kontrowersyjnej umowy Grodzieckiego Towarzystwa z Towarzystwem Górniczo-Przemysłowym „Saturn”„Siedem Groszy”, 1935, nr 19, s. 2.. Ciechanowska należała również do Klubu Urzędniczego założonego w 1912 i finansowanego przez część członków zarządu i pracowników grodzieckiego przedsiębiorstwaD. Starościak, „W dziełach swoich...”. Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014, s. 186..
Późniejsze lata Po śmierci męża (pochowanego na Starych Powązkach w Warszawie) Maria postanowiła nadal mieszkać w majątku w Grodźcu. Syn Jan,dysponując prawami własności do ziemi, w 1930 podjął decyzję o zbyciu jej przemysłowej części belgijskiemu koncernowi Solvay SA. Jednocześnie zadbał o zabezpieczenie materialne matki. Pozostawił jej do dyspozycji pałac, a także część majątku.
Po zakończeniu II wojny światowej dobra rodziny Ciechanowskich przejęły władze komunistyczne. Maria została zmuszona znaleźć stałe lokum u osoby prywatnej i tam też mieszkała do końca życiaC. Chlebowski, Bez pokory, t. 1, Warszawa 1997, s. 258.. Maria była ostatnią z przedstawicieli rodu Ciechanowskich, która pozostała w Grodźcu.
Zmarła w 1953. Została pochowana na cmentarzu w Grodźcu. W 2009 Towarzystwo Przyjaciół Grodźca we współpracy z Kołem Gospodyń Wiejskich zadbało o renowację jej grobu.
W pałacu, w którym przez wiele lat mieszkała Ciechanowska, znajduje się Dom Pomocy Społecznej.
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Innsbrucku Kategoria:Ludzie związani z Zagłębiem Dąbrowskim Kategoria:Ludzie związani z Będzinem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w Grodźcu (Będzin) Kategoria:Polscy ziemianie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy ziemianie (II Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1953 Kategoria:Urodzeni w 1863