Artur Passendorfer (ur. 10 lutego 1864 w Krzeszowicach, zm. 3 stycznia 1936 w Warszawie) – polski polonista i germanista, autor prac na temat gramatyki i ortografii języka polskiego, autor poradników językowych, purysta językowy.
Życiorys Po ukończeniu gimnazjum w Tarnowie studiował polonistykę i germanistykę na uniwersytetach w Krakowie i Wiedniu. Od 1891 pracował jako nauczyciel w Bochni, Jarosławiu i Lwowie. W 1912 został dyrektorem c. k. II Szkoły Realnej we Lwowie (z polskim językiem nauczania), pozostając na tym stanowisku aż do przejścia na emeryturę w 1929 (po odzyskaniu przez Polskę niepodległości z 1918 placówkę przemianowano na XI Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Jana i Andrzeja Śniadeckich). Postanowieniem cesarza Franciszka I Józefa z 7 lutego 1916 otrzymał tytuł c. k. radcy rządu wraz z uwolnieniem od taksy.
Był członkiem Komisji Języka Polskiego Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie i członkiem przybranym Towarzystwa Naukowego we Lwowie.
Jego pogrzeb odbył się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Twórczość Wykorzystując własne obserwacje błędów popełnianych przez jego szkolnych uczniów, wydał w 1902 książkę pt. Błędy językowe młodzieży szkolnej. Nakład został szybko wyczerpany i dwa lata później ukazała się jej rozszerzona wersja o skróconym tytule Błędy językowe.
Praca to alfabetyczny zbiór wyrazów i form gramatycznych z zaleceniami ich poprawnego używania, pisowni i wymowy. Zawiera też część poświęconą kategoriom gramatycznym, ich formie i znaczeniu. Wskazane są wyrazy obce i zalecane odpowiedniki w języku polskim. Skrytykowane zostały niektóre germanizmy, m.in.: cuchthaus – mów: dom poprawy, więzienie fajerman – mów: strażnik, pożarowy fechmistrz – mów: nauczyciel szermierki, szermierz frajda – mów: uciecha landszaft – mów: krajobraz stelmach – mów: kołodziej
Passendorfer kwestionował kalki niemieckich zwrotów: jak stary? – wie alt? co ja za to mogę? – was kann ich dafür?
Wątpliwości u autora budziły też zapożyczenia z języków romańskich, w tym z języka francuskiego, m.in.: garderoba – szatnia, odzież rezerwować – zatrzymywać, zachowywać, zastrzegać respekt – uszanowanie, poszanowanie, poważanie, szacunek, wzgląd rezultat – wynik, wypadek, wypływ, skutek
Niemiecki slawista Kai Witzlack-Makarevich po przeanalizowaniu tych książek doszedł do wniosku, że Passendorfer był bardzo umiarkowanym purystą.
Inne prace Passendorfera to m.in.:
Słownik ortograficzny, na podstawie uchwał Akademji Umiejętności (1911) Zasady pisowni polskiej ze słowniczkiem, opracowane na podstawie uchwał Akademji z r. 1918 (1921) Poradnik gramatyczny, wraz z Henrykiem Gaertnerem (1933; 5 wyd. w 1964) Z pobojowiska błędów językowych (1964; na podstawie artykułów Passendorfera w opracowaniu Stanisława Urbańczyka)
Odznaczenia austro-węgierskie Brązowy Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych
Zobacz też słowniki spolszczające Władysław Niedźwiedzki Fryderyk Skobel Aleksander Łętowski poradnik językowy Wróblewskiego
Przypisy
Linki zewnętrzne Zdigitalizowane prace Artura Passendorfera w serwisie Polona
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Ludzie urodzeni w Krzeszowicach Kategoria:Nauczyciele związani ze Lwowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Jubileuszowym dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Jubileuszowym Pamiątkowym dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Jubileuszowym Pamiątkowym dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii Kategoria:Polscy normatywiści Kategoria:Polscy puryści językowi Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Polscy germaniści Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Urodzeni w 1864 Kategoria:Zmarli w 1936