Budy Przeworskie – przysiółek wsi Chałupki w Polsce, położony w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Przeworsk.

Budy Przeworskie (789 ha) włączono do Przeworska w 1922 roku. Zasadnicza część Bud Przeworskich (648 ha) pozostaje nadal w granicach miasta, oprócz północnej części (141 ha), którą wyłączono w 1977 roku z Przeworska i włączono do Chałupek.

Historia

Budy Przeworskie jako wieś po raz pierwszy wspomniane zostały w dokumencie z 1717 roku jako Villa Budÿ. Dawniej była to gmina jednostkowa okalająca Przeworsk od północy, wschodu i południowego wschodu, a także od północnego zachodu poprzez eksklawęGalicia and Bucovina (1861–1864) - Second military survey of the Habsburg EmpireMapa gminy Budy Przeworskie 1849 (Budy Przeworskie sammt Ortschaft Burdasz in Galizien). W 1895 roku wyubudowano tu fabrykę, znajdowała się tu stacja kolejowa; w granicach gminy znajdował się stary cmentarz oraz posiadłości Lubomirskich. Była to stosunkowo bogata gmina z prężną społecznością, posiadała m.in. lokalną milicję i straż pożarną. w 1900 roku gmina liczyła 1183 mieszkańców (595 mężczyzn i 588 kobiet) na obszarze 789 ha; obejmowała miejscowości Budy Przeworskie (1132 mieszkańców), Burdasz (26 mieszkańców) i ChałupkiChałupki stanowiły odrębną gminę. Chałupki w obrębie gminy Budy Przeworskie to niewielkie skupisko na południe od Chałupek. (19 mieszkańców)Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, Bd. 12 Galizien (Galicia).

Za II RP Budy Przeworskie stanowiły gminę jednostkową, liczącą w 1921 roku 2183 mieszkańcówSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 13. Województwo lwowskie. Mimo że grunta Bud stykały się bezpośrednio z Przeworskiem, gmina nie chciała dobrowolnie wejść w skład miasta, przez co Przeworsk postanowił za wszelką cenę wywrzeć nacisk na gminę poprzez sejm i osiągnąć cel nawet wbrew woli radnych Bud. W związku z powyższym proces ten przeciągał się od 1900 do 1921 roku. W dniach 9–10 marca 1921 uchwalono ostatecznie przyłączenie do miasta, do czego doszło w 1922 rokuChrobak, Ł. (2016). BUDY PRZEWORSKIE JAKO ZAPOMNIANE DZIEDZICTWO PRZEWORSKICH PRZEDMIEŚĆ. Rocznik Przemyski, (1: Historia), 7-22..

1 stycznia 1977 z Przeworska wyłączono 141 ha Bud, włączając je do gminy Przeworsk. Obszar ten, zwany obecnie Budami Przeworskimi, stanowi jedynie północną część historycznej gminy Budy Przeworskie (skupisko Chałupki, vide powyżej, na południe od Chałupek). Właściwe Budy Przeworskie pozostały w granicach Przeworska; jest to obszar w rejonie współczesnej ulicy Gimnazjalnej/Wojska Polskiego (trakt ten nazywano dawniej również Przedmieściem Pruchnickim).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Przypisy GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Linki zewnętrzne

Chrobak, Ł. (2016). BUDY PRZEWORSKIE JAKO ZAPOMNIANE DZIEDZICTWO PRZEWORSKICH PRZEDMIEŚĆ. Rocznik Przemyski, (1: Historia), 7-22. Mapa gminy Budy Przeworskie, rok 1849 (Budy Przeworskie sammt Ortschaft Burdasz in Galizien)

Kategoria:Przeworsk (gmina wiejska) Kategoria:Wsie w powiecie przeworskim