Państwowe Gospodarstwo Leśne – jednostka organizacyjna Ministerstwa Leśnictwa istniejąca w latach 1949–1991, powołana w celu utrzymania trwałości i ciągłości użytkowania dla zaspokojenia obecnych i przyszłych potrzeb gospodarki narodowej w zakresie produkcji drzewnej i niedrzewnej.

Minister Leśnictwa sprawował zwierzchnie kierownictwo, nadzór i kontrolę nad Państwowym Gospodarstwem Leśnym.

Dekret z 1944 r. o przejęciu lasów Na podstawie dekretu PKWN z 1944 roku o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przeszły na własność Skarbu PaństwaDekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Wraz z lasami i gruntami leśnymi przeszły na własność Skarbu Państwa: wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody, grunty deputatowe administracji i straży leśnej, wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego, przechodzącego na własność Skarbu Państwa, niezależnie od swego przeznaczenia, wszelkie nieruchomości i ruchomości, służące do prowadzenia gospodarstwa leśnego (zabudowania, urządzenia techniczne, transportowe, komunikacyjne) niezależnie od swego położenia, wszelkie zapasy materiałowe (remanenty) zarówno w lesie, jak i zakładach przemysłowych, przechodzących na własność Skarbu Państwa. Administrację obiektów przejętych na własność Skarbu Państwa sprawował Minister Rolnictwa i Reform Rolnych za pośrednictwem administracji Lasów Państwowych.

Na podstawie ustawy z 1948 r. o przejściu na własność Państwa niektórych lasów i innych gruntów samorządowych przejęto lasy i grunty leśne należące do samorządówUstawa z dnia 18 listopada 1948 r. o przejściu na własność Państwa niektórych lasów i innych gruntów samorządowych ().

Na podstawie dekretu z 1947 r. ustanowiono urząd Ministra LeśnictwaDekret z dnia 5 września 1947 r. o zakresie działania urzędu Ministra Leśnictwa. .

Powołanie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Na podstawie ustawy z 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym ustanowiono Państwowe Gospodarstwo LeśneUstawa z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym. .Dekret z dnia 26 października 1950 r. o zmianie ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym. . Ustawa z 1949 r. zniosła przepisy dekretu z 1936 r. o państwowym gospodarstwie leśnym oraz ustawy z 1937 r. o państwowym gospodarstwie leśnymDekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 września 1936 r. o państwowym gospodarstwie leśnym. .Ustawa z dnia 16 marca 1937 r. o zmianie dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 września 1936 r. o państwowym gospodarstwie leśnym. ..

Zakres działania gospodarstwa Państwowe Gospodarstwo Leśne obejmowało całokształt gospodarki w zakresie: hodowli, ochrony i urządzenia lasu, ścinki i wyrobu podstawowych asortymentów surowca drzewnego, wywozu drewna z lasów do składów przy kolejach, drogach wodnych i kołowych, jak również do położonych przy lasach, obróbki drewna, pozyskiwania nasion, żywicowania oraz pozyskiwania kory garbarskiej i karpiny, prowadzenia gospodarki łowieckiej, rybackiej, rolnej i torfowej, pozyskiwania wszelkich innych użytków gospodarki niedrzewnej, melioracji gruntów leśnych i nieleśnych, budowy dróg leśnych, zabudowy potoków górskich, budowy i utrzymania budynków i budowli, związanych z gospodarstwem leśnym.

Pojęcie lasu według ustawy Za lasy w rozumieniu przepisów ustawy uważano grunty leśne wraz z drzewostanem.

Z kolei za grunty leśne uważano grunty: które w chwili wejścia w życie ustawy znajdowały się pod uprawą leśną, które znajdowały się pod uprawą leśną, a na których nie zostały dokonane trwałe zmiany uprawy leśnej na inny rodzaj użytkowania, które zostały przeznaczone pod uprawę leśną.

Ochrona lasów Obowiązywało zachowane wszystkich gruntów leśnych o zwartej powierzchni co najmniej 0,1 ha i trwałe utrzymane ich pod uprawą leśną.

Zmiana uprawy leśnej na inny rodzaj użytkowania dokonywano jedynie w przypadkach, gdy zmiana taka: wynikała z gospodarczych lub administracyjnych potrzeb państwowego gospodarstwa leśnego, uzasadniona była interesem publicznym, uzasadniona była interesem obrony lub bezpieczeństwa Państwa, przewidziana była w prawomocnych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego albo niezbędne była dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Sposoby gospodarowania w lasach Gospodarka w lasach państwowych oparta była na wytycznych narodowych planów gospodarczych i dążyła do urzeczywistnienia następujących zadań: utrzymanie trwałości i ciągłości użytkowania dla zaspokojenia obecnych i przyszłych potrzeb gospodarki narodowej w zakresie produkcji drzewnej i niedrzewnej, zwiększenie naturalnej produkcyjności lasu, zapewnienie korzystnego wpływu lasu na klimat kraju, gospodarkę wodną oraz na zdrowie i kulturę ludności.

Gospodarka w lasach państwowych oparta było na planach urządzenia gospodarstwa leśnego, sporządzonych oddzielnie dla każdej jednostki gospodarczej.

Wyłączanie obszarów leśnych z gospodarstwa Poszczególne obszary wyłączono z gospodarstwa i przekazywano pod zarząd innych ministrów, z przeznaczeniem na: terenowe cele wojskowe, jeżeli osiągnięcie tych celów wymagało objęcia zarządu tymi obszarami przez władze wojskowe, potrzeby doświadczalne i dydaktyczne wyższych szkół leśnych, potrzeby związane z ochroną granicy Państwa i wybrzeża morskiego, potrzeby uzdrowisk posiadających charakter użyteczności publicznej oraz zakładów społecznych służby zdrowia, społeczno-opiekuńczych, jak również stałych urządzeń wypoczynkowych i sportowych, potrzeby rozwojowe osiedli oraz przemysłu, górnictwa i handlu, tereny ochronne obszarów wodnych (źródła, tereny wodonośne), służących dla celów zaopatrzenia wodociągów w wodę.

Gospodarka finansowa gospodarstwa Gospodarka finansowa przedsiębiorstw gospodarstwa prowadzona była zgodnie z zasadami obowiązującego systemu finansowego na podstawie planów finansowych, zatwierdzonych przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w porozumieniu z Ministrami:Leśnictwa oraz Ministrem Skarbu. Szczegółowe zasady rachunkowości ustalał Minister Leśnictwa w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, Ministrem Skarbu i Prezesem Najwyższej Izby Kontroli.

Powierzchnia lasów Według danych Rocznika Statystycznego z 1961 r., 1981 i 1997 ogólna powierzchnia lasów przestawiała się następująco (w tys. ha)Rocznik Statystyczny 1961, GUS, Warszawa 1961.Rocznik Statystyczny 1981, GUS, Warszawa 1981.Rocznik Statystyczny 1997, GUS, Warszawa 1997.:

LataOgółemLasy państwoweLasy niepaństwoweZalesienie w %19466462,75 727,8741,920,819496762,95 794,6741,921,719506 914,95 888,31 026,622,219527 164,16 022,81 141,322,819557 402,56 180,91 221,622,919607 684,06 331,31 352,724,119708 431,66 800,71 630,926,619758 550,86 917,91 632,927,019808 622,07 067,01 555,027,319858 654,07 118,01 536,027,419908 694,07 174,01 475,027,6

Zniesienie gospodarstwa Na podstawie ustawy z 1991 r. o lasach zniesiono Państwowe Gospodarstwo LeśneUstawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach. ..

Przypisy

Kategoria:Gospodarka PRL Kategoria:Leśnictwo w Polsce