thumb|Wnętrze szafy organowej z widocznymi piszczałkami ustawionymi w rzędy – głosy organowe Głosy organowe – lista wybranych głosów organowych.
Wstęp Głos organowy, również rejestr, to zespół piszczałek organowych mających jednakową barwę i natężenie dźwięku, z których każda wydaje jeden dźwięk skali muzycznej. Organy mają od kilku do kilkuset głosów. Niektóre głosy organowe mają tyle samo piszczałek w rzędzie, ile jest klawiszy w manuale, tj. od 49 do 61, i obejmują zakres 4 do 5 oktaw; inne – głosy wielorzędowe – zbudowane są z kilku rzędów (chórów) – jeden klawisz uruchamia więcej niż jedną piszczałkę; jeszcze inne głosy obejmują mniej niż 4 oktawy. Głosy klawiatury nożnej zawierają 30–32 piszczałki.
Terminy oznaczające głosy organowe składają się z nazwy własnej, liczby (całkowitej lub mieszanej – z ułamkiem) określającej długość piszczałki o najniższej wysokości dźwięku w rzędzie, oraz – dla głosów mieszanych – ilości chórów, na przykład Trompet 8′, Mikstura 1 1/3′ IV. Nomenklatura, w wyniku nieznormalizowania budownictwa organowego, nie jest jednolita, można jednak wyróżnić najczęściej spotykane głosy.
Lista głosów organowych Nazwa Inne nazwy Rodzaj piszczałek Charakter brzmienia Opis Źródła Pryncypał StarszakPrestantOctavaSuperoctava Principal
Prinzipal wargowepryncypałoweNajważniejszy głos w organach. Otwarte piszczałki wargowe, metalowe lub drewniane, o średniej menzurze, bez charakterystycznych cech w barwie. W manuale podstawowym jest 8′, w pedale – 16′ (metalowy) i 32′ (drewniany). || Pryncypał skrzypcowy Geigen-Principal wargowe pryncypałowo-smyczkowe Otwarte piszczałki wargowe, metalowe lub drewniane, o wąskiej menzurze, barwa nieco jaśniejsza od pryncypału. Gamba Viola da gambaGamba-bassoGambetta wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura, miekka barwa zbliżona do viola da gamba. Przeważnie 16′ (gamba-basso), 8′, 4′, 2′ (gambetta). Wprowadzone na początku XVII wieku. Aeolina - wargowe smyczkowe Piszczałki o najwęższej spotykanej menzurze. Dźwięk delikatny, eteryczny. Przeważnie 8′, w pedale 16′. Wprowadzony do budownictwa w połowie XIX wieku. Występuje także wersja języczkowa, z języczkiem przelatującym. Violino - wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura, miękka barwa zbliżona do skrzypiec. Przeważnie 4′, 2′. Viola - wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura, miękka barwa zbliżona do altówki. Przeważnie 8′, 4′. Violoncello CelloViolonbas wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura, miękka barwa zbliżona do wiolonczeli. Przeważnie 16′, 8′. Contrabas Kontrabas Violin wargowe smyczkowe Dźwięk rżnięty, bogaty w alikwoty, nie za mocny. Przeważnie 32′, 16′. Salizional SalicetWierzbinSalicjonał Salicional wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′. Wprowadzonyn w pierwszej połowie XVII wieku. Dulciana Dolkan wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′. Puzon PosauneBazuinBucciane języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami otwartymi. Najgłośniejszy głos organowy. Harmonica Harmonium wargowe smyczkowe Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′. Fugara - wargowe pryncypałowo-smyczkowy Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′. Flauto Flauto traversoflauto dolceflûte harmoniqueflûte octavianeflauto dolce wargowe fletowe Wąskie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 8′, 4′. Flageolet FlassfletFlassinet wargowe fletowe Wąskie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 2′. Flet pusty HöhfloteHolflet wargowe fletowe Szerokie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 8′, 4′, 2′. Flet leśny Tibia silvestrisSylvanaFlauto di PanWaldflöte wargowe fletowe Szerokie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 8′, 4′, 2′. Nachthorn Róg nocny wargowe fletowe Piszczałki wargowe metalowe (cyna lub cynk), otwarte, szerokomenzurowane. Od 1′ do 16′. Sifflöte SifletSifflet wargowe fletowe Piszczałki wargowe metalowe (cyna lub cynk), otwarte, szerokomenzurowane. Przeważnie 1′, 1 1/3′, 2′. Dźwięk jasny, w górnym rejestrze przechodzący w łagodne syczenie. Doppelflöte DubelfletFlet podwójny wargowe fletowe Piszczałki wargowe metalowe (cyna lub cynk) lub drewniane, otwarte, szerokomenzurowane. Przeważnie 8′ i 4′. Podwójne wargi umieszczone w dwóch przeciwległych ścianach piszczałki. Gemshorn Róg kozi wargowe smyczkowe Piszczałki zwężające się stożkowo ku górze. Może mieć dźwięk zabarwiony na fletowo lub smyczkowo. Pyramidon - wargowe - Piszczałki rozszerzające się stożkowo ku górze Dolce - wargowe - Piszczałki rozszerzające się stożkowo ku górze. Łagodne brzmienie. Portunal Flet portunałPortunał Portunalflöte wargowe fletowe Piszczałki rozszerzające się stożkowo ku górze. Barwa lekko nosowa, zbliżona do klarnetu. Gedackt Pressior wargowe kryte Szerokomenzurowane piszczałki kryte; ciemna, oddalona barwa. Długość od 4′ w górę. Burdon BourdonBordunaBordun wargowe kryte Szerokomenzurowane piszczałki kryte; ciemna, oddalona barwa. Długość od 4′ w górę. Quintaton Kwintadena wargowe - Wąskomenzurowe piszczałki kryte, silny dopływ powietrza w celu uzyskania 3. tonu harmonicznego (duodecymy) w barwie. Długość od 4′ w górę. Subbas - wargowe kryte Średniomenzurowe piszczałki kryte. Podstawowy głos sekcji pedału. Flet rurkowy RurfletFlet trzcinowyRohrflöteRohrquinte wargowe półkryte Ważny głos organowy. Piszczałki częściowo kryte, z rurką wystającą przez przykrywkę, o jasnej barwie dźwięku. Trompet TubaTrombaTrąbka Trompette języczkowe trąbkowe Najważniejszy głos języczkowy. Piszczałki z języczkami kryjącymi i roztrąbami lejkowatymi, silnie rozszerzającymi się Clarino Trompet języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami lejkowatymi, silnie rozszerzającymi się Bombarde TromboneBombardonPomort basowyGross-Pommer języczkowe trąbkowe Piszczałki z roztrąbami lejkowatymi, silnie rozszerzającymi się Fagotto Fagot języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do fagotu. Oboe ObójHautbois języczkowe języczkowe Piszczałki z języczkami kryjącymi (wyjątkowo przelatującymi) i roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do oboju. Szałamaja Schalmei języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do szałamai. Clarinetto Klarnet języczkowe języczkowe Piszczałki z języczkami przelatującymi i roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do klarnetu. Oboe d’amore - języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do oboju miłosnego. Clarino - języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami o bardzo małej menzurze, równoległe. Krummhorn LituusKrzywułaPhocinxKrzywy rógCromorne języczkowe języczkowe Piszczałki z języczkami kryjącymi i roztrąbami o bardzo małej menzurze, rozszerzające się. Musette - języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami o bardzo małej menzurze, zwężające się. Corno inglese - języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami zakończonymi pudełkiem cylindrycznym otwartym. Cynk CynekZinckKornetLitice języczkowe trąbkowe Piszczałki z roztrąbami zakończonymi pudełkiem cylindrycznym otwartym. Basethorn - języczkowe języczkowe Piszczałki z roztrąbami zakończonymi pudełkiem cylindrycznym półzamkniętym. Rancket - języczkowe języczkowe Piszczałki z dwoma roztrąbami o różnych menzurach. Vox humana - języczkowe / wargowe - Imituje barwę głosu ludzkiego. Każdemu klawiszowi przypisane są dwie piszczałki nastrojone z różnicą kilku herców. Występuje w organach od XVI wieku. Vox coelestis BifaraVoix céleste wargowe smyczkowe Barwa eteryczna. Piszczałki wargowe otwarte lub półzamknięte z dwoma, położonymi jedna nad drugą szczelinami, dającymi efekt dudnienia. Wprowadzony w XIX wieku. Unda maris Fala morska wargowe fletowe Piszczałki wargowe nastrojone nieco niżej od pozostałych głosów, dające efekt dudnienia w przypadku równoczesnego użycia z innym głosem. Wprowadzony w epoce romantyzmu.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Encyklopedia głosów organowych