Max Fishman (pol. Mieczysław Fischman, Mietek Fiszman; rum. Max Fişman; ros. Макс Шахнович (Бенович) Фишман; niem. Max Fischman; ang. Max Fishman); ur. 12 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 24 września 1985 w Kiszyniowie) – polsko-mołdawski kompozytor, pianista i pedagog pochodzenia żydowskiego, od 1939 zamieszkały w ZSRRМакс ФишманОльга Беженару, Вероника Каждан Композитор, пианист и педагог Макс Фишман Альманах Еврейская старина № 1 (124) 2025 года.
Życiorys Urodził się 12 grudnia 1915 w Warszawie“Kto urodził się w grudniu w Warszawie?” (Кто родился в Варшаве в декабре?) w rodzinie przedsiębiorcy, filantropa, gabaja synagogi prowadzonej przez Szachna-Benisz Fiszmana, (ur. 1870 – zm. 1 lipca 1936)Grób Szachna-Benisza Fiszmana w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie i Esther z domu Bleiberg (ur. 1880 – według różnych źródeł zginęła w getcie warszawskim lub w obozie zagłady w Treblince).
Miał 6 starszych sióstr i młodszego brata. Od najmłodszych lat wykazywał duże zainteresowanie muzyką i kompozycją, odbył studia pianistyczne. Uczył się w Państwowym Konserwatorium Warszawskim pod kierunkiem Józefa Turczyńskiego (fortepian)Józef Turczyński i Antoniego Mareka (kompozycja). Komponował muzykę, często koncertował w Domu Sierot Janusza Korczaka, pracował jako nauczyciel na obozach letnich dla dzieci (filia Domu Sierot „Różyczka” we wsi Czaplowizna w gminie Wawer). W latach 30. XX wieku popularne były występy wschodzącej żydowskiej gwiazdy, piosenkarki Loli Folman, oraz pianisty-improwizatora Mieczysława Fiszmana. Ich muzyczne improwizacje, oparte na żydowskim folklorze, zachwycały publiczność. Wirtuozowska gra i kompozycje młodego pianisty zostały zauważone, co doprowadziło do zaproszenia przez słynną żydowską aktorkę Idę Kamińską do współpracy z jej teatrem. Fiszman występował także z hipnotyzerem i iluzjonistą Wolfem Messingiem, grał w orkiestrze wędrownego cyrku, a na koniec 1939 roku zaplanowano jego wykonanie I Koncertu fortepianowego Fryderyka Chopina z orkiestrąThe Institute for Visual History and Education: Rozmówca: Paweł Gruenspan. Prowadząca wywiad: Joanna WiszniewiczRozmówca: Paweł Gruenspan. Prowadząca wywiad: Joanna Wiszniewicz. Miasto: Szczecin. Kraj: Polska. Język: polski. Data: miesiąc kwiecień, dzień 12, rok 1997 (druga kaseta) od 4.20 - 5.20 min i od 15. - 16 min.
Na początku II wojny światowej walczył jako żołnierz przeciwko Niemcom. W listopadzie 1939 roku wyjechał z Warszawy, wraz ze swoim bratankiem Pawłem Gruenspanem (1920–2000), przyszłym liderem оrchestral jazz i kompozytorem w PolscеZespół Pawła Gruenspana (Szczecin) – Paweł Gruenspan (p); Marian Płoziński (as, cl), Stanisław Przybylski (ts, cl); Jerzy Nowak (tp, g); Eugeniusz Szymecki (tb); Tadeusz Kmite (tb, db); Czesław Cupak (dr)Pawel Gruenspan BandMarian Fuks: Księga sławnych muzyków pochodzenia żydowskiego Kompozytor niewidomy - Paweł Gruenspan (1920–2000) /132 / Liczba stron:472. 2003 Holocaust Survivors and Victims Database. Udało im się przedostać do ZSRR. Dopiero wtedy imię Mieczysław (Mietek) Fiszman zmieniono mu na Max Fishman. Рomimo obywatelstwa polskiego został zesłany nie do Katynia, ale do miasta obozowego Aktiubińsk (Gułag), gdzie pracował w kopalniAktobe ITL – obóz pracy przymusowej. Po wojnie Max Fishman został odznaczony medalem „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”. W czasie wojny w getcie warszawskim zginęła prawie cała rodzina i liczni krewni. Wielu z nich wzięło udział w powstaniu w getcie warszawskimФишман Макс Шахнович. Wszystkie rękopisy i wczesne kompozycje Fishmana uległy zniszczeniu na zawsze w czasie II wojny światowej, a jego związek z Polską został przerwany.
We wrześniu 1944 został zwolniony i mógł studiować w Konserwatorium w Saratowie w klasie (fortepian), a od września 1945 w w klasie (fortepian). Słuchał wykładów (kompozycja)Tamara Melnik, associate professor, PhD in the study of arts: Composer and Professor Max Fishman Ministerul Culturii al Republicii Moldova. Academia de Muzică, Teatru şi Arte Plastice. In: Anuar ştiinţific: muzică, teatru, arte plastice, 2011, nr. 1–2(12–13), p. 86. ISSN 1857-2251. W 1945 roku ożenił się z Lidią AxionovaОльга Беженару, Вероника Каждан: The first professor of choral conducting in Moldova. To the 100th anniversary of the birth of L.V. Axionova. Od 1947 był akompaniatorem w Konserwatorium w Mińsku. Z biegiem czasu zaczęły pojawiać się duże problemy z pracą w Mińsku, gdyż w tym czasie w ZSRR zaczęła się szerzyć kampania , przybierając formy antysemickie. Odmówiono mu pracy w swojej specjalności w Mińsku. W rezultacie on i jego żona wyjechali do Homla, aby uczyć w Szkole Muzycznej, ale sześć miesięcy później Grzegorz Szyrma pomógł im dostać się do pracy w "Max Fishman".
W latach 1952–1980 uczył gry na fortepianie w Konserwatorium w Kiszyniowie, a także w Szkole Muzycznej w Calarasi i szkole muzycznej we wsi KarpineniМельник Тамара Вклад преподавателей кафедры общего фортепиано Академии Музыки, Театра и изобразительных искусств в развитии музыкальной культуры Республики МолдоваTamara Melnik, associate professor, PhD in the study of arts: Studying the composer's creation of the Republic of Moldova in the context of scientific and methodological activities of the complementary piano department of the Academy of Music, Theatre and Fine Arts in the 50s-60s of the 20th century (based on the documents from the National Archive of the Republic of Moldova). Studiul artelor și culturologie: istorie, teorie, practică – Nr. 1 (21), 2014. (Тамара Мельник, доцент, доктор (кандидат) искусствоведения: Исследование творчества композиторов Республики Молдова в контексте научно-методической деятельности кафедры общего фортепиано Академии Музыки, Театра и Изобразительных Искусств 50-60-х годов ХХ века (по материалам Национального Архива Республики Молдова. Studiul artelor și culturologie: istorie, teorie, practică – Nr. 1 (21), 2014).
Pozostając muzykiem związanym z kulturą zachodnią, Fiszman podczas swoich zajęć w subtelny sposób zapoznawał studentów z nowoczesną muzyką zachodnią. W 1948 roku centralne sowieckie czasopismo muzyczne określiło tę muzykę jako „powszechny marazm” i przez długie lata nie zalecano jej wykonywania. Opowieści Fiszmana o współczesnej muzyce, literaturze, malarstwie, teatrze i kinie zachodnim budziły zainteresowanie studentów i zachęcały ich do pogłębiania wiedzy o Zachodzie. Setki studentów wydziałów instrumentów dętych, ludowych, wokalnych oraz aktorskich Konserwatorium w Kiszyniowie uczyło się gry na fortepianie pod kierunkiem Fiszmana, stając się później czołowymi przedstawicielami mołdawskiej sztuki muzycznej i teatralnejОльга Беженару, Вероника Каждан Композитор, пианист и педагог Макс Фишман Альманах Еврейская старина № 1 (124) 2025 года.
Równolegle z działalnością pedagogiczną Fiszman aktywnie zajmował się twórczością kompozytorską. Pomimo prób sowieckich funkcjonariuszy muzycznych ignorowania jego dzieł i zaleceń, by ich nie wykonywać, stworzył niezwykle różnorodne dziedzictwo artystyczne. Z artykułu doktor sztuki, profesor Mołdawskiej Narodowej Akademii Muzyki, Teatrów i Sztuk Pięknych Tamary Melnik „Koncert fortepianowy Es-dur M. Fiszmana w kontekście tradycji romantyzmu”: Tamara Melnik, associate professor, PhD in the study of arts: The Concerto for Piano and Orchestra Es-dur by M. Fishman in the Romanticism Traditions Context Ministerul Culturii al Republicii Moldova. Academia de Muzică, Teatru şi Arte Plastice. In:Anuar Ştiinţific: Muzică, Teatru, Arte Plastice 2012, nr. 4 pp. 59 – 64 ISSN 1857-2251.
Dzieła Maxa Fishmana były i są nadal wykonywane przez wiodące grupy muzyczne Mołdawii: , , Mołdawska orkiestra jazzowa „Bucuria” , Orkiestra Symfoniczna Mołdawskiego Radia i Telewizji, Orkiestra Kameralna w Sali Organowej w Kiszyniowie, Chór Konserwatorium, Chór Instytutu Sztuki, Сhór Akademii Muzycznej, Сhór Specjalnej Szkoły Muzycznej w Kiszyniowie itp.Tamara Melnik, associate professor, PhD in the study of arts: Composer and Professor Max Fishman Ministerul Culturii al Republicii Moldova. Academia de Muzică, Teatru şi Arte Plastice. In: Anuar ştiinţific: muzică, teatru, arte plastice, 2011, nr. 1–2(12–13), pp. 85-86. ISSN 1857-2251Larisa Balaban, associate professor, PhD in the study of arts: Works by the Composers of the Republic of Moldova from the Library of the Symphony Orchestra of the S. Lunchevici National Philharmonic Ministerul Culturii al Republicii Moldova. Academia de Muzică, Teatru şi Arte Plastice. Studiul Artelor şi Culturologie: istorie, teorie, practică - NR. 2 (25), 2015 pp. 23 – 29 ISSN 2345-1408.
Z wywiadu mołdawskiego skrzypka i kompozytora, zasłużonego działacza sztuki Mołdawskiej SRR, profesora Mołdawskiej Narodowej Akademii Muzyki, Teatrów i Sztuk Pięknych Borysa Dubosarskiego, udzielonego krytykowi muzycznemu i dziennikarzowi Siergiejowi Pożarowi w 2010 roku:Ольга Беженару, Вероника Каждан Композитор, пианист и педагог Макс Фишман Альманах Еврейская старина № 1 (124) 2025 года
Utwory kompozytora wykonywali znani muzycy ZSRR, a także Europy i USA, m.in. w Polsce do 1939 roku – Ida Kamińska (wokal), Lola Folman (wokal), Tobias Kuperweis (fortepian), Mojsze Wajnberg (fortepian), Eta Tyrmand (fortepian), Pavel Gruenspan (fortepian), (fortepian), w ZSRR - (skrzypce), (dyrygent orkiestry symfonicznej), (dyrygent orkiestry jazzowej), Lidija Axionova (dyrygent chóru), (dyrygent chóru), Alexander Vasieczkin (dyrygent orkiestry symfonicznej), (fortepian), Ludowy Artysta Mołdawii, Profesor Theodor Zgureanu (dyrygent chóru), (fortepian), (skrzypce), Laureat Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego, Profesor Olga Kun (fortepian), (skrzypce), (klarnet), Laureat Konkursu skrzypcowego Boris Goldenblank (skrzypce), Laureat Konkursu Pianistycznego, Profesor Artur Aksenov (fortepian), (skrzypce), Dmitrij Rotar (obój), Laureat Konkursu skrzypcowego Jevgienij Nisman (skrzypce), Paweł Grynszpan (fortepian, lider orkiestry jazzowej) Polska. Po upadku Związku Radzieckiego - Ludowy Artysta Mołdawii, Profesor Ilona Stepan (dyrygent chóru), Nicolas Kruger (dyrygent orkiestry symfonicznej) Francja, Jan Wierzba (dyrygent orkiestry symfonicznej) Portugalia, Rita Namorado (fortepian) Portugalia, Birgitta Starnes (skrzypce) Norwegia, Hélène Dautry (wiolonczela) Francja, Ekaterina Baranova (fortepian) Mołdawia-Francja, Artur Aksenov (fortepian) USA-Rosja. Utwory kompozytora wykonywane były w Polsce, Rosji, Białoruśii, Rumunii, Ukrainie, Niemczech, Izraelu, Korei Południowej, Portugalii, Francji, Norwegii, Belgii, USAВ рамках музыкального проекта в Кишиневе пройдут два концерта Point 23 января 2018Concerto - À Redescoberta da Música Moldava|date=November 12, 2019Orquestra Clássica do Centro faz tributo à música clássica moldava 22 de Novembro 2019.
Nie można było wyobrazić sobie Mieczysława Fishmana jako części sowieckiej nomenklatury muzycznej. Nie obciążono go wysokimi stanowiskami, nie uhonorowano tytułami ani nagrodami, nie przyjęto nawet do Związku Kompozytorów ZSRR. Jednak otrzymał dar pozostania sobą i tworzenia w sposób wolny, wyrazisty i uczciwy, co w tamtym totalitarnym systemie było dość niebezpieczne. Max Fishman zmarł w Kiszyniowie. Spoczywa na Cmentarzu Świętego Łazarza w Kiszyniowie (kwatera 71).
Z wywiadu zasłużonego działacza sztuki Mołdawii, kompozytora Władimira Sliwińskiego, udzielonego krytykowi muzycznemu i dziennikarzowi Siergiejowi Pożarowi w listopadzie 1995 roku:Olga Bulytshevskaia, journalist and art critic: Music enlivens life. To the 100th anniversary of the birth of composer Max Fishman Information and analytical portal AVA.MD November 4, 2015
Odznaczenia Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Weteran pracy” Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
Życie prywatne