Alojzy Poszwa (ur. 15 października 1901 w Polichnie2 października według starego porządku (zob. akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej Rusocice – odpis księgi urodzeń, ślubów i zgonów 1901, s. 96, nr 191), zm. 5 lutego 1979 w Sierpcu) – polski duchowny rzymskokatolicki, działacz społeczny, doktor socjologii Instytutu Katolickiego w Paryżu. Jeden z najważniejszych w polskim środowisku katolickim badaczy problemu eugeniki przed II wojną światową, autor książki Eugenika w Polsce na temat tego zagadnienia z perspektywy katolickiej nauki społecznej, krytyk eugeniki negatywnej. Propagator spółdzielczości, w latach 1946–47 przewodniczący rady nadzorczej Samorządowych Spółdzielni Spożywców „Zgoda”. Proboszcz w Sochocinie (1940–1948), wicedziekan płoński (1945–48), proboszcz i dziekan raciąski (1948–1979). Szambelan papieski (1957), prałat domowy Jego Świątobliwości (1964), kanonik honorowy (1949), a następnie gremialny (1968) kapituły kolegiackiej w Pułtusku.

Życiorys Początki Urodził się 15 października 1901 w Polichnie k. Turku w Wielkopolsce jako najstarszy syn wiejskiego szewca Franciszka Poszwy i Julianny z domu Janeczek. Jego ojciec wielokrotnie emigrował za granicę, by zdobyć pieniądze na utrzymanie wielodzietnej rodziny – do fabryki na Uralu, a potem do Ameryki Północnej. Ukończył szkołę powszechną we Władysławowie, następnie uczył się w gimnazjum handlowym w Turku (ukończone pierwsze klasy), a od 1917 w Niższym Seminarium Duchownym Diecezji Płockiej przy Katolickim Liceum Ogólnokształcącym im. św. Stanisława Kostki w Płocku, gdzie zdał maturę w 1921.

Wojna polsko-bolszewicka

W lipcu 1920 wstąpił do Wojska Polskiego (akademicka legia w Rembertowie), inicjując patriotyczny zryw wśród 30 kleryków płockiego niższego seminarium duchownego (licealistów), i uczestniczył jako sanitariusz w wojnie polsko-bolszewickiej. Od lipca do października 1920 służył na statku szpitalnym „Łokietek”, rozwożąc rannych żołnierzy do szpitali na odcinku Warszawa–Tczew.

Studia wyższe i wyjazd do Francji Od 1921 podjął studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Płocku. Subdiakonatu udzielono mu 20 grudnia 1924, diakonatu 11 kwietnia 1925, a prezbiteratu 30 sierpnia 1925 w Popowie nad Bugiem z rąk księdza biskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego. W tym czasie regularnie w ferie i wakacje posługiwał jako kleryk w Kościele parafialnym w Koziebrodach, pomagając proboszczowi Stanisławowi Krzywkowskiemu. Jako neoprezbiter rozpoczął studia w Instytucie Katolickim w Paryżu w 1925, gdzie najpierw otrzymał licencjat z teologii, a następnie doktorat w zakresie nauk społeczno-politycznych (w Institut des Études Sociales) na podstawie pracy o polskiej emigracji rolnej we Francji, opublikowanej drukiem jako L’émigration polonaise agricole en France (1930). W pracy poświęca uwagę wewnętrznym przyczynom emigracji, sposobom ich ograniczenia, sytuacji polityczno-gospodarczej i racjom historycznym, które doprowadziły do takiej sytuacji (rozdziały I–III) oraz szczegółowej charakterystyce polskich emigrantów rolnych we Francji – ich statusowi prawnemu, sposobom i wymiarom ich pozyskiwania w kolejnych wielkich falach emigracji w latach 1901, 1913 i 1917, warunkom ich pracy, życiu społecznemu i religijnemu, a także propozycjom rozwiązań dla francuskich prawodawców i tamtejszej administracji państwowej (rozdziały IV–VIII). W czasie wyjazdu do Francji był z ramienia Polskiej Misji Katolickiej duszpasterzem w Pikardii wśród polskich robotników-emigrantów (w Ailly-le-Haut-Clocher, Amiens, Bouchoir, Combles, Crécy-en-Ponthieu, Cressy-Omencourt, Domart-en-Ponthieu, Friville-Escarbotin, Framerville-Rainecourt, Gamaches, Ham, Laucourt, Paryż, Poix, Roisel, Vron), kapelanem więziennym departamentów Seine i Aisne oraz dyrektorem Opieki Polskiej nad Robotnikami Polskimi we Francji na departament Somme, gdzie zajmował się sprawami pośrednictwa pracy, działalnością charytatywną i organizacją życia kulturalnego. Jego praca wzbudziła zainteresowanie i znalazła wsparcie finansowe ze strony polskich placówek dyplomatycznych; doceniali ją także prymasi-kardynałowie August Hlond i Stefan Wyszyński oraz biskup płocki Tadeusz Paweł Zakrzewski, z którymi Poszwa współpracował.

Powrót do Polski thumb|Starosta płocki Władysław Rozmarynowski (drugi z prawej) dekoruje Złotym Krzyżem Zasługi Alojzego Poszwę (pierwszy z lewej) w Płocku, 19 marca 1935. W 1930 został wykładowcą teologii moralnej oraz socjologii (katolickiej nauki społecznej) w Wyższym Seminarium Duchownym w Płocku, prowadził także zajęcia z etyki oraz liturgiki. Został wówczas także patronem płockiego oddziału Związku Zawodowego Chrześcijańskich Pracownic Domowych im. św. Zyty oraz obrońcą węzła małżeńskiego w sądzie biskupim w Płocku. W październiku 1936 został kapelanem garnizonu i administratorem parafii wojskowej w PłockuZygner błędnie podaje datę rozpoczęcia sprawowania obowiązków jako rok 1934; .. Przed wojną udzielał się naukowo i społecznie: wygłaszał wykłady w Diecezjalnym Instytucie Akcji Katolickiej i Wieczorowym Uniwersytecie Wykształcenia Religijnego (później przemianowanym na Instytut Wyższej Kultury Religijnej), aktywnie uczestniczył w zjazdach polskich teologów i kursach teologicznych w Płocku. Od 1931 należał do Związku Zakładów Teologicznych w Polsce, uczestnicząc m.in. w zjazdach w Poznaniu, Wilnie, Częstochowie, wypełnionych referatami i dyskusjami. W 1937 był w gronie ochotników-założycieli, a następnie został członkiem zarządu płockiego oddziału Związku Ochotników Wojennych Wojska Polskiego, należał również m.in. do zespołu redakcyjnego wydawanej przez ten związek jednodniówki.

II wojna światowa Podczas kampanii wrześniowej 1939 uczestniczył jako kapelan w walkach 8 Pułku Artylerii Lekkiej z Płocka w okolicach miejscowości Narzym, Kęczewo, Łąck, Gąbin, Nowy Dwór Mazowiecki, Legionowo, Mińsk Mazowiecki, Garwolin, Łaskarzew. Po rozwiązaniu jednostki powrócił do Płocka, gdzie do grudnia 1939 prowadził zajęcia w tamtejszym Wyższym Seminarium Duchownym. Po eksmisji seminarium został przydzielony do pomocy choremu proboszczowi parafii w Sochocinie, ks. Józefowi Górnickiemu; pracował najpierw od 23 stycznia 1940 jako zastępca proboszcza, a od 16 marca jako proboszcz tej parafii. W czasie wojny należał przez kilka kadencji do zarządu płockiego koła Polskiego Białego Krzyża, prowadząc w ramach niego odczyty.

Okres powojenny Po wojnie nosił się z nadzieją o powrocie jako wykładowca do Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku, jednak ówczesny administrator diecezji płockiej ks. Stanisław Figielski pozostawił go na stanowisku w Sochocinie, przydzielając mu jednocześnie stanowisko wicedziekana dekanatu płońskiego (którą to funkcję sprawował w latach 1945–1948). W 1946 został dyrektorem diecezjalnym Związku Misyjnego Duchowieństwa. Ks. prof. Mieczysław Żywczyński, który obejmował katedrę historii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a wcześniej był kolegą seminaryjnym Poszwy, starał się go wówczas namówić do rozpoczęcia pracy naukowej w katedrze teologii moralnej KUL, jednak bezskutecznie. Poszwa od 1948 aż do swojej śmierci w 1979 był proboszczem i dziekanem raciąskim. Od 1970 zaczął podupadać na zdrowiu. Zmarł po długiej chorobie 5 lutego 1979 w szpitalu w Sierpcu, a pochowany został cztery dni później na cmentarzu parafialnym w Raciążu, zgodnie z wolą wyrażoną w testamencie. Pamiętany był jako osoba (ks. Józef Gosik), zwracała uwagę jego , (ks. Witold Banasiak).

Wyróżnienia i odznaczenia W 1934 odznaczony został Złotym Krzyżem Zasługi przez prezydenta Ignacego Mościckiego za pracę na rzecz Polonii – wręczenie odbyło się 19 marca 1935. Otrzymał ponadto odznaki pamiątkowe 4 Pułku Strzelców Konnych Ziemi Łęczyckiej (29 maja 1938) i 8 Płockiego Pułku Artylerii Lekkiej z rąk gen. Juliusza Rómmla.

Był kanonikiem honorowym (od 1949), a następnie gremialnym (od 1968) kapituły kolegiackiej w Pułtusku. W 1957 został wyróżniony tytułem honorowym szambelana papieskiego, a w 1964 prałata domowego Jego Świątobliwości.

Odwołania w kulturze Alojzy Poszwa jest jednym z bohaterów dramatu Bohdana Urbankowskiego pt. Legenda roku dwudziestego.

Publikacje

(Z. 2, 3)

Przypisy

Bibliografia

.

Kategoria:Kanonicy pułtuskiej kapituły kolegiackiej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Działacze społeczni II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy działacze emigracyjni Kategoria:Duszpasterze polonijni Kategoria:Eugenika Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Płockiem Kategoria:Ludzie związani z Władysławowem (powiat turecki) Kategoria:Ludzie związani z Turkiem Kategoria:Ludzie związani z Sochocinem Kategoria:Ludzie związani z Raciążem Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1979 Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej